Кіріспе
Американдық романист Вардис Альверо Фишер (31 наурыз 1895 - 9 шілде 1968) - Айдахо штатынан шыққан американдық жазушы. Ол Ежелгі Батыстың танымал тарихи романдарын жазды. Юта университеті мен Чикаго университетінде оқығаннан кейін Фишер Юта университетінде, содан кейін Нью-Йорк университетінің Вашингтон сквер колледжінде 1931 жылға дейін ағылшын тілінен сабақ берді. Ол 1937 жылы жарық көрген Works Project Administration The Idaho Guide жазу үшін Федералды жазушылар жобасымен жұмыс істеді. 1939 жылы Фишер "Құдайдың балалары" атты тарихи романын жазды. Роман Харпер сыйлығын жеңіп алды. 1940 жылы Фишер Айдахо штатының Хагерман қаласына көшіп барып, келесі жиырма жыл бойы 12 томдық "Адамның заңы" (1943-1960) романдар сериясын жазып, үңгір адамдарынан өркениетке дейінгі адамдардың тарихын суреттеді. Фишердің "Тау адамы" (1965) романы "Жермея Джонсон" (1972) фильмінде түсірілген. Фишерді көбінесе Мормондық көркем әдебиеттердегі қанағаттанбаған Мормон жазушыларымен біріктіреді. Леонард Аррингтон мен оның аспиранты Джон Хаупт Фишердің мормонизмге жанашырлық танытқанын жазды, бұл идеяны Фишердің жесірі Опал Лорел Холмс қатты жоққа шығарды. Майкл Остиннің соңғы мақаласында Фишердің шығармашылығына оның отбасылық мұрасы мен мормондық тәрбиесі қалған "жаралар" әсер еткенін және бұл жарақаттар оның көптеген романдарына діни сенбейтін адамның діни қоғамда өмір сүрудің жолдарын табуға тырысуы туралы тақырыпты енгізуіне әкелгенін айтады.
Vardis Alvero Fisher (March 31, 1895 – July 9, 1968) was an American writer from Idaho who wrote popular historical novels of the Old West. After studying at the University of Utah and the University of Chicago, Fisher taught English at the University of Utah and then at the Washington Square College of New York University until 1931. He worked with the Federal Writers' Project to write the Works Project Administration The Idaho Guide, which was published in 1937. In 1939, Fisher wrote Children of God, a historical novel concerning the early Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church). The novel won the Harper Prize. In 1940, Fisher relocated to Hagerman, Idaho, and spent the next twenty years writing the 12 volume Testament of Man (1943–1960) series of novels, depicting the history of humans from cavemen to civilization. Fisher's novel Mountain Man (1965) was adapted in the film Jeremiah Johnson (1972). Fisher is often grouped with disaffected Mormon writers in Mormon fiction. Leonard Arrington and his graduate student John Haupt wrote that Fisher was sympathetic towards Mormonism, an idea that Fisher's widow, Opal Laurel Holmes, repudiated strongly. A more recent paper by Michael Austin suggests that Fisher's work was influenced by residual "scars" of his family heritage and Mormon upbringing and that these scars resulted in his incorporating into many of his novels the theme of a religious unbeliever trying to find ways to live within a religious community.
Ерте өмір және білім
Фишер 1895 жылы 31 наурызда қазіргі Ригбиге жақын Айдахо штатының Аннис қаласында дүниеге келген. 1905 жылы оның отбасы оқшауланған үйге көшіп келді. Фишер мал шаруашылығын, оның ішінде мүйізді ірі қараны және союды өз көзімен көрді. Ол Ригби кітапханасында көптеген кітаптарды оқыды. Айдахо колледжінің профессоры Луи Аттеберидің айтуынша, оның отбасы "нақты түрде мормон" болды, бірақ Мормон және танымал мәдениет деген кітапта Мормон әдебиетінің зерттеушісі Майкл Остин Фишерді "қатаң мормондық ата-аналар" тәрбиелегенін айтады, бірақ Фишердің үйінің алыс болуы мормондық қауыммен байланысқа түсуге кедергі жасады. Фишер соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіх шіркеуіне 20 жасқа толғанға дейін ресми түрде шомылдыру рәсімінен өтпеді және көп ұзамай шіркеуден біржола кетіп қалды, бірақ оның анасы, қарындасы мен балалары барлығы мормон болып қалды. Остин былай деп жазады: "Вардис Фишер дінге сенбейтін, бірақ мормон дініне сенбейтін". Вардис пен оның інісі Вивиан Аннистегі мектепке барғанда бір жыл таяуымен бірге тұрды. Вардис пен Вивиан, он үш және он жаста, келесі жылы Айдахо штатының Поплар қаласындағы мектепке ауысты, онда олар оқу жылының жартысын өздері өмір сүрді. Олар Ригбиде жоғары мектепте оқыды, олар әкесі салған күркеде тұрды. Олар балық пен басқа да жабайы жануарлардан тіршілік етті. Фишердің сыныптастарының бірі оларды ескі киім киіп, қоғамнан шет қалғандар деп сипаттады. Фишер 1915 жылы Ригби орта мектебін бітіріп, сол жылы Юта университетінде білім ала бастады. Ол 1917 жылы Леона МакМертриге үйленді және бос уақытын оқумен өткізді. Ол өзінің "Кімнің анасы?" атты алғашқы әңгімесін жариялады. Юта университетінің студенттік әдеби журналында, Университет қалам, 1916 жылдың желтоқсанында. 1916-1923 жылдар аралығында журналға тағы бірнеше еңбектер жариялады. Фишер 1918 жылдың көктемінде Әуе күштеріне қосылды және Берклидегі (Калифорния) кадеттер мектебінде оқыды. Ол офицер бола алатынын білгенде, ынтасын жоғалтып, жаздың басында отставкаға шығып, Айдахо-Фоллсқа оралды. Фишердің анасына дәрігер Фишер Боттоннан климатты жылырақ жерге көшіруді бұйырған, сондықтан ол Айдахо Фоллсқа көшіп барды. Фишердің әкесі Джо Фишер Портлендте (Орегон) автомеханик мектебіне барып, ағасымен бірге Айдахо-Фоллста автокөлік дүкенін ашты. Фишер әкесі мен ағасымен бірге автокөлік цехында жұмыс істеді және Леона бала туылған кезде ата-анасымен Антилопада тұруға кетті. Фишердің інісі Вивиан әскерге шақырылды, Фишер оған қосылды. Олар шетелге жіберілмей тұрып, соғыс бітті. Фишердің әскери қызметі, оның ішінде әуе күштері үшін алған алғашқы дайындығы төрт айдан аз болды. 1920 жылы Юта университетінде соңғы жылы бірнеше пьеса жазды. Оның бір мұғалімі бұл пьесалардың болашағы зор деп ойлап, оған оқытушылық жұмыс ұсынды. Фишер жаз бойы Чикаго университетінде оқыды, сол жылы күзде Юта университетінде оқытушылыққа түсу үшін. Ол Чикаго университетінің кітапханасында "ақыл-парасаттың барлық байлығы" бар екенін айтып, оны өте қызықты деп тапты. 1921 жылдың қыркүйегінде Фишер Чикаго университетіне магистрлік дәрежеге ие болу үшін оралды, бұл жолы әйелі мен баласын өзімен бірге алып келді. Мұғалімдерінің бірі оны "кітап ішімдігі" деп атады, ол соншалықты көп оқыды, ол уақытша оқи алмады. Леона оған көздері көрінетінше және жаңа көзілдірікті сатып ала алатынша кітап оқыды. 1922 жылы Фишер Дэниел Дефо туралы диссертация жазды және магистр дәрежесін алды. Ол докторлық дәрежесін алу үшін Чикаго университетінде оқуын жалғастырды, Джордж Мередит туралы диссертация жазды. Фишер филология ғылымдарының докторы болды . 1925 жылы Чикаго университетінен D. magna cum laude.
Оқыту және жазу
Фишер 1925 жылы Юта университетінде сабақ бере бастады. Бастапқыда ол үрейленіп, өзін қауіпсіз сезінбеді. Ол бірнеше студенттерді, соның ішінде Уоллес Стегнерді 1926 жылы ағылшын тілінде бірінші курста оқыған кезінде шабыттандырды. Кейінірек Штегнер Фишердің "басымға консерва ашығыш қойып, миымды ашқанын" жазды. Профессор студенттерге өзінің дінге деген сенімі жоқ екенін және мормондық теологияны жек көретінін ашық айтты. Оның басқа профессорлық-оқытушылар құрамында достары болмаған, тіпті кейбіреулерімен жауласқан. Сол кезде Юта университеті Мормондық профессорлар мен әкімшілердің әсерін сезінді. Ол басқаларға үнемі қарап тұратындықтан, көзін жасыру үшін қара көзілдірікті киетін. Оның кейінгі әйелі Труслер 1926 жылы Юта университетінде сабақ бере бастады. Фишер Юта университетінен Нью-Йорк университетінің Вашингтон сквер колледжінде қызметтен кеткеннен кейін, ол өзінен тез арада отставкаға кетуді сұрайтынын сезінді. Ол 1929 жылы Нью-Йоркке көшіп келгеннен кейін Труслермен үйленді. Ол 1931 жылға дейін Нью-Йорк университетінің Вашингтон сквер колледжінде ағылшын тілінен сабақ берді және ол жерде болған кезінде Томас Вольфпен дос болды. Фишер аймақтық ретінде бастады. Айдахо колледжінің профессоры Аттеберидің айтуынша, оның өз аймағының тарихын, халықтық әдет-ғұрыптарын және диалектісін білуі оны шабыттандырарлық жазушы етті. "Толпақтардың жұмысшылары" (1928) сәтті болды, сыншылар оны Роки таулар аймағынан шыққан алғашқы маңызды көркем әдебиет деп атады. Ол Колдуэлл, Гарланд және Кэтэрмен салыстырылды. Фишердің ағасының өміріне негізделген. Фредерик Манфред "Қараңғы Бридуолл" (1931) американ әдебиетіндегі он ұлы романның бірі деп атады. Фильм коммерциялық сәтсіздікке ұшыраса да, сыншылар оның "қуаттылығы" мен "адамзаттың қызығушылығын" сақтай отырып мақтады. Романды Томас Харди мен Уильям Фолкнермен салыстырған. Ол 1931 және 1932 жылы жазғы уақытта Монтана университетінде экономикалық қажеттіліктен сабақ берді; оны екінші жазғы сабақтан кейін қайта оралуға шақырмады.
Федералды жазушылар жобасында және оның барысында жұмыс
Фишердің автобиографиялық тетралогиясының біріншісі "Трагикалық өмірде" көптеген оң пікірлер болды, ал 1933 жылы Doubleday және Caxton Press екінші басылымын шығарды. 1934 және 1935 жылдары жарық көрген келесі екі кітап сыншылар оларды "қатаң әдемі" немесе "эротикалық ертегі" деп қабылдады. "Трагикалық өмір" кітабы 2000 данадан аз сатылды, бірақ шығыс әдебиет сыншыларының назары Кэкстонға батыс әдебиетінің көрнекті баспашысы ретінде өзін нығайтуға көмектесті. 1935 жылы Фишер Federal Writers' Project, Works Progress Administration құрамына кіретін жұмысты қабылдады және The Idaho Guide-тің көп бөлігін жазды. Айдахода оған жобада көмектесе алатын басқа жазушылар аз болды, ал оның басшылары Айдахоның ерекшеліктерін білмейтіндігі таңғалдырды және бір сәтте оған Айдахоның ең танымал өнімі картоптың барлық суреттерін алып тастауға бұйрық берді. Фишерге орта мектеп оқушыларынан көмек келді, олар алыс жерлер туралы түсініксіз ақпаратты ұсынды. Фишер өзінің штатының нұсқаулығын жариялайтын алғашқы мемлекеттік жазушының жоба директоры болуға бел буды, өйткені бірінші нұсқаулық газеттерде ең көп шолу орнын алады деп ойлады. Оның 1937 жылы қаңтарда жарық көрген нұсқауы Федералды жазушылар жобасының алғашқы басылымы болды. Тіпті жобаның директоры Альсберг, кітаптың жарық көруін кейінге қалдыруға тырысқан, оны басқа мемлекеттік директорларға үлгі ретінде қолданды. Фишер үкіметтің ресурстарды бюрократияда ысырап етіп жатқанын көрді және АҚШ-тың шығысы Батысты пайдаға болатын байлық көзі ретінде көрді. Фишер жоба директоры лауазымында тағы екі кітап жариялады және 1939 жылы Федералды жазушылар жобасынан отставкаға кетті. 1937 жылы Doubleday "Апрель: махаббат туралы аңыз" атты кітап шығарды. Фишер бұл романды өзі жазған кітаптардың ішіндегі ең сүйіктісі деп санаған. Антилопа елінде болған фантазиялық фильмде интровертті қыздың өмірі туралы айтылады. Doubleday сонымен қатар Фишердің "Біздің қасиеттерімізді кешіріңіз" (1938) деген еңбегін жариялады. Кітаптардың екеуі де жақсы сатылмаған, ал Doubleday Фишердің шығармаларын шығаруды тоқтатты. 1939 жылы Фишердің "Құдайдың балалары" Харпер сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде Фишер Хагерман қаласында үй салу үшін қолданған ақшалай сыйлық бар еді. Бұл кітап оның ең танымал кітабы болды, оның бұрынғы барлық кітаптарын қоса алғанда, сатылымнан асып түсті және 1989 жылы әлі де басылып шықты. Кейінгі күнгі қасиеттілердің қайта ұйымдастырылған Иса Мәсіх шіркеуінің президенті Фредерик М. Смит Канзас-Сити таймс газетінде бұл кітапты қатты жоққа шығарды. ЛДС шіркеуінде Джон А. Видтсо 1939 жылы Фишердің Джозеф Смит пен Бригам Янгты суреттеуін сынға алған кітаптың жарияланбаған шолуын жазды. Видтсо өзінің шіркеудегі елшілік лауазымы оның шолуын ЛДС шіркеуінің ресми ұстанымы ретінде көрінеді деп білгендіктен, бірінші президенттікке шолуды жариялауға болатынын сұрады. Бірінші президенттік бұл шолуды жариялауға қарсы шешім қабылдады, ал Құдайдың балалары ешқандай ресми шіркеу басылымында қарастырылмады немесе аталмаған. Даррил Ф. Занук кітаптың киноқұқығын сатып алды, бірақ Бригам Янгтың (1940 ж.) сценарийін жазуда сотқа шағымдануды болдырмау үшін ғана. Мормон әдебиет сыншысы Майкл Остин "Құдайдың балалары" атты кітабын "Мормондықтар туралы ең ықпалды романдардың бірі" деп атады. Харпер сыйлығының төрешілерінің бірі Карл Ван Дорен бұл кітаптың мормонға қарсы емес, мормонның агиографиясына қарсы емес екенін айтты. Террил Гивенс "Құдайдың балалары" атты бағдарламаны "өте үлкен жетістік" деп атады. Гивенс Фишер Джозеф Смитті қарапайым, бірақ сүйкімді адам ретінде, ал Бригам Янгты "прагматикалық және шешімді" ретінде таныстырды деп жазды; қиындықтардың ертедегі қасиеттілердің арасындағы байланыстарды қалай нығайтатынын сәтті суреттейді. Кітап көп әйел алу практикасы ресми түрде тоқтатылғаннан кейін аяқталады, көп әйел алуды жалғастыруды қалаған мүшелер Канадаға немесе Мексикаға көшіп кетеді.
Адамның өсиеттері
1940 жылы Фишер үшінші әйелімен Айдахо штатының Хагерман қаласына көшіп барды. Ол жерде ол адамзаттың өсиет-тілегі сериясын бастады, он екі томды қамтитын эпикалық серия және адамзаттың дамуын тарихқа дейінгі дәуірден бастап, тағы бір автобиографиялық шығармамен аяқтады, Гетсимани жетімдері . Ол адамзаттың тарихы мен дамуы туралы зерттеулер жүргізген кезде 2000-нан астам ғылыми кітаптарды оқыды. 12 сәтсіз кітапты жазу 20 жылды алды, және оқырмандарға ұзын, бос аудармалар ұнаған жоқ. "Vanguard Press" баспасы 1-ден 5-ке дейін томдарды шығарды; Абелард алтыншы және жетінші томдарды, ал Алан Суолло 8-ден 12-ге дейін томдарды шығарды. Кейктон баспасында баспагер Дж. Г. Гипсон "Трагикалық өмірде" атты еңбегін шығарды, ол сәл сәтті болды. Кэкстон баспасы The Idaho Guide атты романын шығарған, Гипсон мен Фишер достар болған, бірақ Гипсон он екі томдық эпостың сегізінші романы "Иисус қайтадан келді: а параблема" деген романынан бас тартқан. Алан Сваллоу баспа шығындарын өтеуге көмектесу үшін қолтаңбаланған және нөмірленген арнайы басылымдарға назар аударған, қалған томдарды басып шығаруды ұсынды. Сериядағы он екі романның барлығы ондаған жылдар бойы басылмай келеді. Антрополог Мэрилин Грункемейер "Адамның өсиетіндегі" барлық кейіпкерлер Фишердің өзі екенін айтты. Ол Фишердің "Адамның өсиетін" жариялауда редакторлар мен баспагерлердің кеңестеріне құлақ аспағанын, нәтижесінде нашар редакцияланған кітаптар пайда болғанын атап өтті. Ол "Гетсимани жетімдері" (1960) кітабын "өмірімдегі ең қиын оқу тәжірибелерінің бірі" деп сипаттап, кітапты "рухани жағынан шаршап, эмоционалдық жағынан уланды" деп атап өтті. Ол он екі томдық кітаптың "барлық уақыттағы ең ұлы ерлер фантазиясының бірі" екенін жазды. Остин романның "жақсы екендігін" және "өзінің өмірінде антропологиялық стипендияның жай-күйін жақсы үлгілегенін" жазды. Фишер Батыс әдебиет қауымдастығының өмір бойы мүшелігіне тағайындалды.
Фикциялық емес және тарихи романдар
Фишер 1930-1940 жылдары, бірақ 1950-1960 жылдары бірнеше әңгімелер мен газет мақалаларын жазды. Оның еңбектері Esquire, Coronet, Rocky Mountain Review және Western Folklore журналдарында жарық көрді. Оның "Тау адамы" (1965) романы Сидней Поллактың "Жермея Джонсон" (1972) фильміне бейімделген. Фишер 1968 жылы 9 шілдеде ішімдік ішіп, ұйқы таблеткаларын шамадан тыс қабылдап өлді.