Кіріспе

Британдық философ Джонатан Гловер (/ɡ//l//ʌ//v//ər/; 1941 жылы туған) – этика саласындағы кітаптары мен зерттемелерімен танымал британдық философ. Қазіргі уақытта ол Лондон Король колледжінде этика пәнінен сабақ береді. Гловер – Америка Құрама Штаттарындағы тәуелсіз биоэтика зерттеу институты – Гастингс орталығының мүшесі және Оксфорд Уэхиро практикалық этика орталығының ерекше ғылыми қызметкері.

Білім

Гловер Тонбридж мектебінде білім алған, соңынан Оксфордтың Корпус Кристи колледжіне түскен. Ол Оксфордтың Нью-колледжінде философия пәнінен жетекші және оқытушы қызметін атқарды, қазір Оксфордтың практикалық этика жөніндегі Уэхиро орталығының ерекше ғылыми қызметкері.

Мансап

Гловердің 1977 жылы алғаш жарық көрген «Өлімге себеп болу және өмірді сақтау» кітабында аборт, нәресте өлтіру, өз-өзіне қол жұмсау, эвтаназия, адамдар арасындағы таңдау, өлім жазасы және соғыс пен бейбітшілік мәселелері сияқты өмір мен өлімге қатысты шешімдер туралы практикалық моральдық сұрақтар қарастырылады. Оның көзқарасы негізінен салдарлық (утилитарлық) болып табылады, бірақ ол жеке тұлғаның автономиясына да маңызды мән береді, Канттың адамдарды тек құрал ретінде емес, өздерінің мақсаты ретінде қарастыру керек деген ойын қолдайды. Ол сананың немесе өмірдің өзінің белгілі бір кезеңдерінің өзінен-өзі құнды екен деген пікірді сынап, олардың маңыздылығы басқа да құнды нәрселердің алғышарты болып табылуында екенін, соның ішінде тұрарлық өмірге себеп болатынында екенін көрсетеді. Осылайша, адам өмірінің абсолютті қасиеттілігі жоқ. Ол қос эффект принципін де, әрекеттер мен әрекетсіздік доктринасын да, әсіресе біреуді өлтіру мен оның өліміне рұқсат етудің арасындағы моральдық айырмашылықтың үлкен екендігі туралы түсінікті де сынап бағалайды. Ол философия ғана емес, тарих пен әдебиеттен де түсініктер алады. 20 ғасырдың соғысы мен моральдық қашықтығы туралы жазғанда: «Алыстан өлтіру оңай болғандықтан, оны істеу үшін соншалықты қатыгез болудың қажеті жоқ» деген сезім пайда болады. Кітаптың негізгі ойы – моральдық таңдаудың салдары оларға қатысты адамдар үшін маңызды, абстрактілі принциптерді жеке адамдарға қатысты қолдану емес. 1999 жылы жарық көрген «Адамзат: 20 ғасырдың моральдық тарихы» еңбегінде Гловер бізді варварлық әрекеттерге итермелейтін психологиялық факторларды қарастырады және адам жасаған моральдық дәстүрлер мен моральдық қиялдың дамуы басқаларға қатыгездікпен өзімшілдікпен қараудан қалай сақтайтынын көрсетеді. Оның пікірінше, ішкі «монстрларды» жақсырақ түсіну оларды қамауға алу және бақылау процесінің бір бөлігі болып табылады. Ол 20 ғасырда жасалған түрлі қатыгездіктерді, соның ішінде нацистік геноцидті, Сталин, Мао және Пол Пот кезіндегі жаппай өлтірулерді, сондай-ақ Босния мен Руандадағы соңғы қырғынды зерттейді және оларға қарсы қандай қорғаныс болуы мүмкін екенін қарастырады. Ол діннің қорғаныш құралдарының болғанын мойындайды, бірақ олардың әлсіреп бара жатқанын айтады. Ол үш түрлі қорғаныс құралын бөліп көрсетеді. Ең сенімді екеуі – жанашырлық пен адамдық қадір-қасиетке құрмет. Үшіншісі – Моральдық сәйкестік: «Мен осындай нәрсе істемейтін адамдардың қатарына жатамын». Бұл үшіншісі аз сенімді, себебі моральдық сәйкестік туралы түсініктердің өзі бұрмалануы мүмкін, мысалы, нацистер жасағандай. Сэм Харрис «Иманның соңы: Дін, террор және ақыл-ойдың болашағы» атты еңбегінде Гловердің сөзін келтіреді: «Бізге жақын адамдармен байланысымыз қарапайым жеке мүддені жояды. Әйелдер, күйеулер, жандар, ата-аналар, балалар мен достардың бәрі де өзімшілдіктің шекарасын бұрмалайды. Фрэнсис Бэкон балалы адамдар бақытқа кепіл ретінде берілгенін дұрыс айтқан. Сүйіспеншілік пен достық та бізді кепілге алады. Тары мүдделер тұрақсыз болады». 1989 жылы Еуропалық комиссия Гловерді эмбриондарды зерттеу және көмекші репродукция мәселелері бойынша комиссияны басқаруға шақырды. 2018 жылы Гловер биоэтика саласындағы еңбектері үшін Дан Дэвид сыйлығымен марапатталды.