Кіріспе

1651 жылы Англиядан Карл II-нің қашуы

3 қыркүйекте Уорчестер шайқасында Оливер Кромвельдің Жаңа үлгілік армиясына қарсы Англия азамат соғысындағы роялистердің соңғы жеңілісінен кейін, болашақ Англия королі Карл II (сол кезде Шотландия королі) Англиядан қашуға мәжбүр болды. Роялистер желісінің көмегімен Карл алдымен Уэльске, содан кейін қызметші кейпінде Бристольге, одан кейін оңтүстік жағалаудағы Шармутқа қашуға тырысты. Соңында ол шығысқа қарай Шорэмге жетіп, 1651 жылдың 15 қазанында Францияға аттанды. Алты апталық қашу барысында ол көптеген ағылшын округтерінен өтті, бір сәтте парламенттік әскерлер үйді тінтіп жатқанда, ол үйдің аумағындағы емен ағашына жасырынуға мәжбүр болды. Карлді ұстауға көмектесетін ақпарат бергенге 1000 фунт сыйақы белгіленді.

Вурчестерден қашу

1651 жылы 3 қыркүйекте Ворчестер шайқасынан кейін Карл Ворчестердегі үйіне оралды, парламенттік күштер келген кезде артқы есіктен қашып шықты. Ол қаладан солтүстікке қарай Сент-Мартин қақпасы арқылы қашты, ол жерде Лорд Уилмот, Лорд Дерби, Чарльз Гиффорд (немесе Гиффорд) және басқаларымен бірге болды. Бұл топ Ричард Бакстердің Киддерминстерден өтіп бара жатқан қашқындар тобын көрген болуы мүмкін. Бір түсіндірме бойынша, Кинвер Хит – Кинвер Эдждің қалдығы, егер осылай болса, топ Кукли көпірінен өтіп, Блейкхолл арқылы өткен болар еді. Дегенмен, олар сол жерден Стоурбриджге барған болса, бұл оларды күрт шығысқа бұруды қажет еткен болар еді. Басқа бір түсіндірме бойынша, аталған хит Кинвердің шығыс бөлігінде, Консалл, Уиттингтон, Дансли және Айверлиден шығысқа қарай, соның ішінде Iверли орналасқан. Бұл шекарадан тысқары Хагли, Педмор, Олдсвинфорд және Волластонға дейін созылады. Уиллис Бундтың пікірінше, олар тікелей Стоурбриджге, Хагли арқылы барған, бірақ бұл оларды Киддерминстерден немесе Кинвер Хит деп аталатын жерден өткізбеген болар еді. Кинвер Хитте топ кеңесіп, Лорд Дерби Шропширдегі Боскобель үйін қауіпті баспана ретінде ұсынды. Дерби өткен аптада Уиган-лейн шайқасынан кейін католик шаруалары, Пендрелл бес бауырлары осы үйге жасырған болатын. Боскобель үйінің иесі Чарльз Гиффард, өзі де топпен бірге болды, келісті, бірақ оның меншігіндегі басқа үй, Ақ ханымдар монастыры, Боскобель үйінен де қауіпсіз болады деп ұсынды. Осы жоспарға келісіп, топ Стоурбриджге бет бұрды. Қала парламенттік әскерлермен бекітілген, бірақ Карл ешкім дабыл қақпай, одан өтіп кетті. Солтүстікке қайта жолға шығып, топ 4 қыркүйектің таң атысымен Уордслиде қысқа тоқтады, содан кейін Ақ ханымдар монастырына жетті.

Боскобель, және Уэльске қашуға тырысу

Ақ әйелдерде корольді Джордж Пендрелл қарсы алды. Ол Тоңға жақын Хоббал-Грандж шаруашылығында жұмыс істейтін ағасы Ричардқа хабарласты. Олар корольді "былғарыдан тігілген қос киімге, жасыл шалбар мен сондай жасыл түсті жапқышқа, сыртын жапқансыз ескі сұр майлы бас киімге және ең жуан зығырдан жасалған ногген жейдесіне" шаруа ретінде киім ауыстырды. Ричард корольдің шашын жоғарынан қысқа, ал екі жағынан ұзын қалпында қырқып алды. Бірақ енді корольдің дерлік жалғыз саяхаттауы қауіпсіз деп есептелді, сондықтан лорд Уилмоттан басқа барлық серіктері кетіп қалуға көндірілді. Таңғы аспанда жаңбыр жауып тұрғанда Чарльз Ақ әйелдерден жақын жердегі Спринг Копписке көшірілді, онда Ричард Пендреллмен бірге жасырылды. Біраз уақыттан кейін жергілікті жасақ әскері Ақ әйелдерге келіп, корольді көргендері бар ма деп сұрады. Әскерлерге ол бұрынғыда сапарға шыққандығын айтылды, олар сене келіп, кете берді, бірақ Чарльз оларды атпен өтіп бара жатқанда көрді. Чарльз еске алады: "Мен осы орманда күні бойы тамақ та, су да ішпедім, және сәтім осы, жаңбыр тоқтамай жауып тұрды, бұл олардың орманға кіріп, қашқандарды іздеуіне кедергі келтірді деп ойлаймын". Пендреллдер Чарльзге жергілікті диалектте сөйлеуді және шаруа сияқты жүруді үйретті. Олар оны Лондонға қауіпсіз жеткізудің жолын білмейтінін, бірақ Северн өзенінің жанында тұратын Фрэнсис Вулфты білетінін, ал оның Мадли-Корт үйінде бірнеше жасырынуға болатын орындар бар екенін түсіндірді. Қараңғы түскеннен кейін Ричард Пендрелл Чарльзды Хобболл Гранжға алып барды, онда ол тамақтанып, дереу Мадлиге бет түзеді, Уэльске Северн өзенін кесіп өтуді үміттенеді, онда роялистерге күшті қолдау болды. Эвелит диірменінде жергілікті диірменші оларға қарсылық көрсетті, екеуі де қашып кетті, бірақ кейін диірменшінің өзі жеңілген армияның бірнеше мүшелерін жасырып жатқан роялист екені белгілі болды. Чарльз бен Ричард 5 қыркүйекте түн ортасына жақын Мадли-Кортқа келді. Мадлиде Вулф Ричард пен корольға үйі енді қауіпсіз емес екенін айтты, бірақ Ричард пен Вулф Северн өткелдерін қарап шыққанда, Чарльз жасырыну үшін амбар берді. Олар өзеннің қатаң күзетіліп тұрғанын анықтады, ал Чарльз бен Ричард Боскобелге қайтуға мәжбүр болды, жолда ағыс судан өтіп, Ақ әйелдерде тоқтады, онда лорд Уилмоттың жақын жердегі Мозли Холлде қауіпсіз екенін білді. Чарльздің аяғының ауыруы мен қанауына байланысты, оған қара былғарыдан жасалған, тым кішкентай етіп тігілген аяқ киімдер кедергі келтірді. Олар 6 қыркүйек күні таңғы сағат 3-ке таяу Боскобель үйіне жетті, сол кезде Чарльздің аяғына күтім жасалды.

Қайың ағашта баспана

Ворстер шайқасында қатысқан полковник Уильям Карлесс (немесе Карлис) де Боскобел үйіне келді. Карлесс ұсынғаннан кейін, ол патшамен бірге 6 қыркүйек күні жақын жердегі емен ағашында (Royal Oak) жасырынып, парламенттік әскерлер айналағы орманды тінтті. Еңбекке шалқанған патша кейбір уақыт ұйықтады, ал Карлесс оны қолдары шаршағанда қолдады. Қолдары шаршағанда, ол "Мажарлығын ояту үшін қысып, қауіптен сақтауға мәжбүр болды". Олар сол күні кешке Боскобел үйіне қайтты. Темірде, Пендреллдің тағы бір бауыры, Хамфри, жергілікті жасақтың штабында болғанда парламенттік полковник оны "Ақ әйелдер" сарайында патша болды ма деп сұрағанын айтты. Бірақ Хамфри офицерді ол онда болмағанына көндірді. Полковник Хамфриге патшаны ұстауға көмектесетін ақпарат үшін 1000 фунт стерлинг сыйлық және "патшаны жасырғаны үшін жаза – ол мейірімсіз өлім" екенін еске салды. Бұл Чарльсты елден мүмкіндігінше тезірек шығарудың маңыздылығын одан әрі күшейтті. Чарльз Боскобелдегі дін қызметкерлерінің бірінде түнді өткізді.

Мозли залы

Лорд Уилмоттың ұсынысымен Чарльз 7 қыркүйектің кешкісін Боскобелден Мозли Холлға аттанды. Ол ұнтақшы Хамфри Пендрелл берген ескі жылқымен жолға шықты. Патшаға барлық бес Пендрелл бауырлары мен Фрэнсис Йейтс (Чарльз Джиффардтың қызметшісі және Пендреллдердің күйеу інісі) ілесіп келді. Боскобелден шыққаннан кейін көп ұзамай жылқы құлап, Хамфри Пендрелл: «Таңғалуға болмайды, себебі оның үстінде үш патшалықтың салмағы бар еді» деп әзілдеді. Олар Пендефорд диірменіне тоқтады, онда Чарльз жылқыдан түсті, себебі жол жалғастыру қауіпті болды. Үш бауырлас жылқыны кері қайтарды, ал Ричард пен Джон Пендрелл және Фрэнсис Йейтс патшамен бірге Мозли Холлға бет алды. Мозлиде, Томас Уитгрейвтің үйінде Чарльзге тамақ және құрғақ киім берілді, ал Уитгрейвтің католик священнигі Джон Хаддлстон корольдің көкпеген және қанға батқан аяқтарын жуды. Чарльз Хаддлстонға: «Егер Құдай маған тәж кигізсе, сен де, сенің сенімдестерің де менің поддандыларым сияқты толық еркіндікке ие боласыңдар», - деді. Чарльз түнді және келесі екі күнді Мозли Холлда жасырынып өткізді, 3 қыркүйектен бері алғаш рет төсекке жатты. Кейін сол таңда қашқан шотланд әскерінің бір бөлігін көріп қалды. Парламент әскері Холлға келген кезде Чарльз асығыс түрде священниктердің жасырын бөлмесіне тығылып, жатын бөлмесінің қабырғасының артына жасырылды. Әскерлер Уитгрейвті Ворчестерде король үшін шайқасқан деп айыптады (бірақ ол 1645 жылы Насебиде жараланып, тұтқындалғанға дейін роялист ретінде шайқасқан болса да, мұндай шайқасқа қатыспаған). Уитгрейв әскерлерді ол кез келген корольдікті қашқандарға көмектесуге тым әлсіз екеніне көндірді, олар үйді тінтпей-ақ кетіп қалды.

Бристоль арқылы қашуға тырысу

Патша енді Мозли залында қауіпсіздік сезінбеді, ал Уилмот оған Уолсолл маңындағы Бентли залына, 1642 жылдан бері Корольдік армияның полковнигі Джон Лейн мен оның қарындасы Джейн Лейннің резиденциясына көшуді ұсынды. Уилмот Джейннің өзі мен бір қызметшісіне бала күтіп жүрген досы Эллен Нортонды көру үшін Сомерсеттегі Абботс-Лиге баруға рұқсат алғанын білді. Абботс-Ли Бристольдің маңызды теңіз портынан Эйвон шатқалының арғы жағында орналасқан, ал Уилмот патшаға рұқсатты пайдаланып, Джейннің қызметшісі болып жасынып, Бристольге барып, содан Францияға кемемен өтуді ұсынды. 10 қыркүйек күні түн ортасынан кейін патша Бентли залына аттанды және таңертең жетті. Чарльз шаруаның ұлы болып киінді және саяхатының келесі бөлігіне дейін «Уильям Джексон» деген есімді қабылдады. Топ жолға шықты, Чарльз Джейн Лейнмен бірге атқа отырды. Оларды Уитси Петре (Джейн Лейннің әпкесі), оның күйеуі Джон Петре және тағы бір туысқан роялист офицері Генри Ласселлз ертіп жүрді. Уилмот жасынып саяхаттаудан бас тартты; ол топтан жарты миль алға шығып, егер сұрақ қойылса, аң аулап жүргенімді айтамын деді. Топ Роули Реджис арқылы Квинтоннан Бромсгроувқа дейін барды. Бромсгроувта Чарльз бен Джейннің атқан атының аяқ киімі жоғалып кеткенін анықтады. Патша қызметші рөлінде атты теміршіге алып барды. Патша кейіннен Сэмюэл Пепис және басқаларға оқиғасын айтқанда: «Мен атымның аяғын ұстап тұрғанда, теміршіге қандай жаңалық бар деп сұрадым. Ол маған шотландтардың алаяқтарды жеңгені туралы жақсы жаңалықтан басқа білгені жоқ деді. Мен одан шотландтармен біріккен ағылшындардың ешқайсысы тұтқындалмаған-ау деп сұрадым, ол бұл алаяқ Чарльз Стюарт тұтқындалған-ау деп естімегенін айтты, бірақ басқалары тұтқындалды деді. Мен оған егер сол алаяқты ұстаса, шотландтарды әкелгені үшін одан да жаза тартуға лайық екенін айттым. Сонда ол: «Мен адал адамдай сөйледіңіз», - деді, сосын біз ажырастық», - деді. Топ Вуттон-Уовенге жетті, онда қонақүйдің сыртында Жаңа үлгідегі армияның ат әскері жиналған еді. Бұл жерде Джон мен Уитти Петре топтан алға шықты. Патша, Джейн Лейн және Генри Ласселл салқынқандылықпен әскерлердің арасынан өтті. Топ Стратфорд-апон-Эйвон арқылы жалғасты, содан кейін Лонг Марстонға, онда олар 10 қыркүйек күні Джейннің тағы бір туысы Джон Томстың үйінде түндеді. Бұл жерде, оның қызметші ретіндегі рөліне сәйкес, аспаз оны асханада жұмыс істеуге жіберді. Чарльз бұл жұмыста шебер болмады, сонда аспаз оған: «Сен қай елдің адамысың, осылай жеңілдетуді білмейсің?» деді. Чарльз өзін кедейлердің ұлы ретінде сипаттап, ет жеуді сирек жейтінін, сондықтан пісіру жиегін қалай қолдануды білмейтінін айтты. Оның сөзіне сеніп, оның кім екенін анықтамады. 11 қыркүйекте олар Чиппинг Кампден арқылы Сиренчестерге дейін жалғасты, онда түндеді. Келесі күні таңертең олар Чиппинг-Содбериге, содан кейін Бристольге жол тартты, 12 қыркүйек күні түстен кейін Джордж пен Эллен Нортонның Абботс-Лидегі Лей Кортына жетті. Нортондар патшаның үш күндік сапары кезінде оның кім екенін білмеді. Алайда, бұрынғы роялист әскері болған ПОПЕ оны бірден таныды. Чарльз өзінің кім екенін Поупқа растады, ол кейін Вилмотты үйге байқаусыз кіргізді. Поуп сонымен қатар Бристоль портынан патшаға кеме табуға тырысты, бірақ Францияға бір ай бойы кеме жоқ екенін анықтады. Абботс-Лиде болғанда Чарльз күдік тудырмау үшін Уорстер шайқасында патшаның күзетінде болған қызметшіге патшаның сыртқы түрін және киімін сипаттауын сұрады. Ол Чарльзға қарап: «Патша сізден кем дегенде үш саусақ бойымен биік еді», - деді. Кеме табылмай, Поуп патшаға полковник Фрэнсис Уиндхемнің үйінде бас сауғалауды ұсынды, ол Шерборн маңындағы Трент ауылында тұратын тағы бір роялист офицері еді. Уиндхем отбасы Уилмот пен Чарльз екеуіне де таныс болды, өйткені патшаның бұрынғы мейірбикесінің қызы ағасы Эдмунд Уиндхемге үйленді. Чарльз мен Уилмот Джейнмен бірге оңтүстік жағалауға баруды шешті. Алайда, миссис Нортон кенеттен босана бастады және өлі туған сәбиін дүниеге әкелді. Джейн енді күдік тудырмастан Абботс-Лиден кете алмайтындықтан, Поуп Джейнге әкесінің ауыр сырқаты туралы және үйде болуын қажет ететіні туралы хат жасады. Келесі күні ол Трентке келді.

Трент - Шармут және кері қарай . Шармут арқылы қашуға тырысу

Патша келесі бірнеше күнді Трент-хауста өткізді, ал Уиндем мен Уилмот Лайм-Регистен немесе Уэймуттан кеме табуға тырысты. Уиндем Лайм-Регистегі досы капитан Элсдонмен байланысқа түсті, оның жалға алушыларының бірі Стивен Лимбри келесі аптада Шармуттан Сент-Малоға жүзіп барады. Шарль мен Уилмот кемеге борышкерден ақша алу үшін саяхаттап жатқан саудагерлер кейпінде міне алады. Шармутта Чарльз Уилмотты Францияға алып кету үшін капитан Лимбримен келіссөздер жүргізу үшін Королеваның қару-жарағы қонақүйінде күтті. Түнде тыныш кету қажеттігін түсіндіру үшін үй иесіне қонақтары қашып кеткен жұп екені (Уиндемнің туысы мен Уилмот, тиісінше, күйеу жігіт пен қалыңдық ретінде), ал Чарльз олардың қызметшісі ретінде айтылды. Алайда Лимбри пайда болмады, өйткені (оның айтуынша) оның қауіпсіздігі үшін қорқып, әйелі оны жатын бөлмесіне кіргізіп қойды. Осы арада Уилмот өзінің атының аяқкиімі жоғалғаннан кейін Шармутта қалды. Мейрамхананың ат бағушысы, парламенттік сарбаздың ардагері күдікке бой алды және оның күдіктері теміршіге аттың аяқкиімінің бірі Вустерширде жасалғанын айтқанда расталды. "Қашып кеткен жұптың" Бридпортқа кеткенін естіген ат бағушы өзінің қолбасшысына хабарлап, ол да олардың соңынан еріп кетті. Уилмот, сондай-ақ Бридпорттағы патшаны іздеп, қате қонақүйге барған. Ол Чарльзды іздеуге қызметшісін жіберіп, екеуінің қала сыртында кездесетінін айтты. Кездесу барысында олар сол жердегі әскерлердің көптігін ескере отырып, Трентке қайта оралуға келісті. Кішкентай ауыл жолын (Ли Лэйн) солтүстікке қарай алып, олар Шармуттан келе жатқан әскерлердің тобын шамалы айырмамен өткізіп жіберді. Ли-Лейндегі заманауи ескерткіш тас осы қашып құтылуды еске алады. Жолдан адасып, Чарльз мен Уилмот Бродвиндзор ауылында түнде тоқтауға шешім қабылдады, «Джордж» қонақүйінде. Сол күні кешке жергілікті констебль қырық сарбазымен бірге Джерсиге бара жатқан қонақүйге орналасты. Чарльз үшін бақытты жағдай, саяхатшы әйелдердің бірі босанғаны туралы хабар берді, бұл патшаға келесі күні таңертең қашып, Трент-хаусына оралуға мүмкіндік берді.

Трент Шорэмге, және Францияға қашу

Чарльз келесі он екі түнді Трент-хауста өткізді, Францияға өту мүмкіндігі іздестіріліп жатқанда. Үйге оралған түні ол Эдвард Хайдтың туысымен, Монтакью үйінің полковнигі Эдвард Фелипспен таныс болған адаммен кездесті. Уиндхам өзінің досы Джон Ковентридің көмегін ұсынды, ол Ұлы мөрдің бұрынғы сақтаушысының ұлы еді. Уилмотпен байланысқанда, Фелипс пен Ковентри екеуі де Чарльздің қызметіне кірісуге уәде берді. 29 қыркүйекте Саутгемптоннан кемемен жолға шығуға келісім берілді, бірақ кеме Джерсиге әскер тасымалдау үшін тартылып алынғандықтан, бұл мүмкін болмады. Фелипс, Ковентри және Солсбери соборындағы доктор Хенчман Сассекс жағалауын сынап көруге шешім қабылдады және Хавант пен Чичестер арасындағы Рактондегі полковник Джордж Гунтермен байланысты. 6 қазанда король, Джулия Конингсби және Генри Питерс (Уиндхемнің қызметшісі) Тренттен Вудфордтағы Хейл үйіне, Солсбери мен Эймсберидің арасында, Лоуренс Хайдтың жесірі Кэтрин Хайдтың үйіне аттанды. Чарльз келгеннен кейін, ол тұрақты түрде кетіп бара жатқандай әрекет етті: ауданды аралап, Стоунхенджге саяхаттап, соңында тек миссис Хайдқа ғана белгілі болып қайтты. 7 қазанда Уилмот полковник Гунтерге барды, ол қазір Чичестерде тұратын француз саудагері Фрэнсис Манселлді тапты. Олар бірге капитан Николас Таттерселлмен Патша мен Уилмотты Шорхэмнен көмір қайығы Surprise-ге 80 фунт стерлингке тасымалдау туралы келісім жасады. 13 қазанның таңертеңінде король мен Фелипс Хейл үйінен Уорнфорд-Даунға аттанды, онда олар Уилмот пен Гунтермен кездесті. Олар Гунтердің әпкесі тұратын Гамблдонға бет алды, онда түнде қонақтап қалды. Келесі күні олар елу шақырым қашықтықтағы Бригтелмстонға (қазіргі Брайтон) балықшылар ауылына барды, алдымен Хаутонға тамақтанып, содан кейін әскерлерге толы Брамбер ауылына жетті. Гунтер олардың ауылдан батыл өтуіне шешім қабылдады. Олар кетіп бара жатқанда, шамамен елу сарбаздың тобы оларға қарай жылдам шапқаннан кейін, тар жолмен жоғалып кетті, бұл саяхатшыларды қатты қорқытты. Бидинг ауылында Гунтер топты жалғыз қалдырып, қалғандары басқа жолмен жалғастырды, 14 қазан күні кешке Бригтелмстондағы Джордж мейрамханасында Гунтермен кездесті. Гунтер Джордж мейрамханасының түнде демалуға қауіпсіз орын екенін білген. Алайда, капитан Таттерселл келгенде корольді танып, ашуға ішін тыйып тұра алмады. Оның ашуы мейрамхана иесінің назарын аударды, ол да Чарльзды таныды, өйткені ол бір кезде оның әкесі I Чарльздың қызметінде болған. Чарльз өз кезегінде мейрамхана иесін таныды және Гунтерге "оның мені де, мен оны да танитынымды білемін, оның адал адам екеніне үміттенемін" деді. Осы уақытта ашуланған Таттерселл қауіп-қатер үшін қосымша 200 фунт стерлинг талап етті. Патша мен Гунтер келіскеннен кейін, Таттерселл патшаға адал қызмет етуге уәде берді. Патша батысқа қарай бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Шорхемге қайықпен барудан бұрын қысқа уақытқа демалды. 15 қазанның таңғы сағат 2-сінде король мен Уилмот Surprise-ге отырды, ол бес сағаттан кейін жоғары толқынмен жүзіп кетті. Екі сағаттан кейін ат әскері Шорехамға корольді тұтқындауға келді, оларға "алты фут екі дюйм бойындағы, қара шашты, биік адамды" іздеуге бұйрық берілген.

Салдары

Кейінгі жылдары Чарльз қашып құтылуының ең ұсақ бөлшектерін айтуды ұнататын. Кларендон графы, Чарльздың дәрігері Джордж Бейт және Сэмюэл Пеппс оған айтылғандарды жазып алды. Қашу барысында Чарльз әдетте қарым-қатынас жасамаған қарапайым адамдармен жақын таныстыққа түсті. Халықтың көмегі оған оны шынайы сүйетінін сезінуге көмектескендей болды, мұндайды ол әдетте сарайда сирек бастан өткізер еді. 5 ақпанның кешінде Карл II өлім төсегінде жатқанда, оның інісі және мұрагері Йорк герцогы әкесі Джон Хаддлстонды, корольдің Мозли-холлда бірге уақыт өткізген және сол кезде Сомерсет Хаусінде тұрған, жанына шақырды. Ол: "Мырза, осы жақсы адам бір кезде сіздің өміріңізді сақтап қалды. Енді ол сіздің жаныңызды сақтап қалуға келді", - деді. Чарльз Рим католик шіркеуінде қайтыс болғысы келетінін растады, ал Хаддлстон корольдің мойындауын тыңдап, соңғы жамау және Виатикумды орындады. Джеймс II таққа отырғаннан кейін Хаддлстон Сомерсет Хаусінде патшайым Екатеринамен бірге тұрды. Чарльз "Сюрприз" кемесін сатып алды, ол арнадан өтіп, оны HMY (Оның Ұлылық Кемесі) Royal Escape деп атады. Ол Уайтхолл сарайының жанындағы Темзада тоқтатылды.

Еске алу және еске алу рәсімі

Қайта қалпына келтіруден кейін көп ұзамай Исаак Фуллер қашудың алғашқы күндерінен тұратын бес картинаның сериясын салуға шақырылды. Олар, біршама қиялға толы, «Уайтлэдистегі король», «Боскобел орманындағы король», «Иық ағашындағы король мен полковник Карелес», «Король Карл II Хамфри Пендерелдің диірмен атында» және «Король Карл II мен Джейн Лейн Бристольге аттанған» суреттерін бейнелейді. Бұл картиналарды 1979 жылы Лондонның Ұлттық портрет галереясы сатып алды. 1664 жылы 29 мамыр күні, корольдің туған күні Парламент актісімен Емен алма күні деп белгіленді және Жалпы дұғалар кітабына арнайы құлшынық қосылды. 200 жылдан астам бойы корольдің туған күні осы оқиғаларды еске алу үшін емен жапырақтарынан жасалған шоғыр тағу арқылы тойланды. Бұл дәстүр қазіргі уақытта кеңінен сақталмайды. Ел бойынша жүздеген қонақ үйлер мен мейрамханалар «Корольдік емен» деп аталады, сондай-ақ Корольдік теңіз флотының сегіз кемесі де осылай аталды. Англиядан қашуды әр жылғы Емен алма күніне орай Брайтоннан Фекампқа яхта жарысы арқылы еске алады. Бұл жарысты Сассекс яхта клубы ұйымдастырады. Тағы бір еске алу шарасы жыл сайын Корольдік Челси ауруханасында, Емен алма күніне жақын болатын Құрылтайшы күнінде өтеді. Құрылтайшы күнінде Корольдік аурухананың зейнеткерлері британдық король отбасының мүшесімен тексеріледі. «Монарх жолы» – 625 мильдік белгіленген жаяу жол, ол шамамен Ворстер шайқасы алаңынан басталып, Шорхэмде аяқталатын қашу маршрутын ұстанады. Қашу туралы Уильям Харрисон Эйнсворттың 1871 жылғы «Боскобель немесе Корольдік емен» романы жазылған. 2018 жылы Атилла Стокер басқарған Barnstormer 1649 тобы 1651 жылғы оқиғаларға негізделген «Монарх жолы» әнін шығарды, ән патшалыққа қарсы көзқараспен жазылған. Жоржетт Хейердің 1938 жылы жарық көрген «Корольдік қашу» романы да осы оқиғаға негізделген. Джиллиан Бэгвеллдің 2011 жылғы «Сентябрь патшайымы» романы Джейн Лейннің Чарльздың қашуына қосқан үлесін баяндайды. Кітап 2012 жылы Ұлыбританияда «Корольдің сүйіктісі» деген атпен жарық көрді. Дэвид Макдональдтың режиссерлік еткен «Ай тонаушы» (The Moonraker) атты 1958 жылғы британдық приключениялық фильмі қашудың кейінгі күндеріне негізделген.