Кіріспе
Қарулы қақтығыстардың әйелдер мен қыздарға тигізетін әсері туралы 2000 жылғы резолюция. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік туралы 1325 (S/RES/1325) резолюциясы 1261 (1999), 1265 (1999), 1296 (2000) және 1314 (2000) резолюцияларын еске түсіргеннен кейін 2000 жылғы 31 қазанда бірауыздан қабылдалды. Резолюция қарулы қақтығыстардың әйелдер мен қыздарға пропорционалды және ерекше әсерін мойындады. Ол қақтығыс, қайта оралу және қоныс аудару, оңалту, қоғамға қайта интеграциялау және қақтығыстан кейінгі жаңару кезеңдерінде әйелдер мен қыздардың ерекше қажеттіліктерін ескеру үшін гендерлік тұрғыдан қарауды қажет етеді. Бұл резолюция 1325-ші резолюцияның негізгі элементтерін ілгерілетуге бағытталған әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік саласындағы жұмыстың ұйымдастырушылық құрылымына айналды.
United Nations Security Council Resolution 1325 (S/RES/1325), on women, peace, and security, was adopted unanimously by the UN Security Council on 31 October 2000, after recalling resolutions 1261 (1999), 1265 (1999), 1296 (2000), and 1314 (2000). The resolution acknowledged the disproportionate and unique impact of armed conflict on women and girls. It calls for the adoption of a gender perspective to consider the special needs of women and girls during conflict, repatriation and resettlement, rehabilitation, reintegration, and post conflict reconstruction. The resolution has since become an organizing framework for the women, peace, and security agenda, which focuses on advancing the components of Resolution 1325.
Іс-әрекеттер
1325-ші қарардағы операциялық тармақтар мүше мемлекеттерді қарулы қақтығыстағы әйелдер мен қыздардың қажеттіліктерін қарастыруға және олардың бейбіт келіссөздерге қатысуын қолдауға шақырады. Қаулының негізгі компоненттері мен ұсыныстары:
Қарулы қақтығыстарда жыныстық және гендерлік зорлық-зомбылықтың алдын алу: 1325-ші қарар қақтығыстағы барлық тараптарды әйелдер мен қыздарды қарулы қақтығыстардағы зорлық-зомбылықтан, әсіресе жыныстық және гендерлік зорлық-зомбылықтан қорғау үшін арнайы шаралар қабылдауға шақырады. Сондай-ақ, мемлекеттерге адамзатқа қарсы қылмыстар, әсіресе жыныстық зорлық-зомбылық үшін жазасыздыққа жол бермеуге және қылмыскерлерді соттауға шақырылады.
Бейбітшілік келіссөздері: Қаулы бейбітшілік келіссөздеріне гендерлік перспективаны енгізуді және бейбітшілік келіссөздеріне әйелдердің қатысуын арттыруды, әсіресе жергілікті әйелдердің бейбітшілік бастамаларын қолдауға ерекше назар аударуды талап етеді.
Босқындар лагерьлеріндегі әйелдер мен қыздарды қорғау: Қаулы қақтығыстағы тараптарды босқындар лагерьлерін жобалау және басқару кезінде әйелдер мен қыздардың ерекше қажеттіліктерін ескеруге шақырады.
Қарусыздану, демобилизация және қайта интеграция (ҚДҚ): Ол сондай-ақ ҚДҚ процесінде гендерлік аспектілерді, әсіресе бұрынғы жауынгерлердің әйелдер мен ерлердің әртүрлі қажеттіліктерін қарастыруды талап етеді.
Әйелдердің саяси қатысуы: Қаулы мүше мемлекеттерді ұлттық, аймақтық және халықаралық институттардағы шешім қабылдаудың барлық деңгейлерінде әйелдердің қатысуын арттыруға шақырады. Бейбітшілік сақтау операцияларына гендерлік перспективаны енгізу, Қауіпсіздік Кеңесінің миссияларында гендерлік аспектілерді қарастыру және халықаралық және жергілікті әйелдер ұйымдарымен кеңесуді қамтамасыз ету.
БҰҰ мен мүше мемлекеттерге әйелдерді қорғау, олардың құқықтары мен қажеттіліктері, гендерлік сезімталдық және бейбітшілік сақтау мен бейбітшілік құру шараларына әйелдерді тартудың маңыздылығы туралы оқытуды ұйымдастыру.
БҰҰ-да гендерлік теңгерімділікті арттыру: Арнайы өкілдер мен елшілер ретінде, сондай-ақ далалық операцияларда, әсіресе әскери бақылаушылар, полиция, адам құқықтары және гуманитарлық қызметкерлер арасында әйелдердің өкілдігін арттыру.
Есеп беру: Қаулыда БҰҰ Бас хатшысынан қарулы қақтығыстардың әйелдер мен қыздарға тигізетін әсері, бейбітшілікті нығайтудағы әйелдердің рөлі, бейбітшілік процестері мен қақтығыстарды шешудің гендерлік аспектілері және БҰҰ бейбітшілікті сақтау миссияларында гендерлік теңдікті қамтамасыз ету туралы зерттеу жүргізуі сұралады. Сондай-ақ Бас хатшы осы зерттеулердің қорытындыларын Қауіпсіздік Кеңесіне ұсынуға шақырылады.
Барлық елдерді әйелдер мен қыздардың құқықтары мен қорғалуына қатысты халықаралық құқықты толық сақтауға, атап айтқанда 1949 жылғы Женева конвенциясына және 1977 жылғы Қосымша хаттамасына, 1951 жылғы Босқындар туралы конвенцияға және 1967 жылғы хаттамасына, Әйелдерге қатысты кемсітушіліктің барлық түрлерін жою туралы конвенцияға (CEDAW) және оның Факультативтік хаттамасына, Бала құқықтары туралы конвенцияға және оның Қарулы қақтығыстарға балалардың қатысуы туралы Факультативтік хаттамасына, сондай-ақ балаларды сату, балаларды жезөкшелікке тарту және балаларды порнографияға тарту туралы Факультативтік хаттамасына сәйкес міндеттемелерді орындауға, сонымен қатар Халықаралық қылмыстық соттың Рим статутының ережелерін ескеруге шақырылады.
Preventing sexual and gender based violence in armed conflict: Resolution 1325 calls upon all parties to conflict to take special measures to protect women and girls from violence in armed conflict, particularly sexual and gender based violence. It also calls for states to end impunity for crimes against humanity, particularly sexual violence, and prosecute offenders. Peace negotiations: The resolution calls for including a gender perspective in peace negotiations and increasing women's participation in peace negotiation, with particular attention to supporting local women's peace initiatives. Protection of women and girls in refugee settings: The resolution calls upon parties to conflict to consider the special needs of women in girls in designing and administering refugee camps. Disarmament, demobilization and reintegration (DDR): It also calls for considering gender in DDR, particularly the different needs of male and female ex combatants. Women's political participation: The resolution calls upon member states to increase women's participation at all levels of decision making in national, regional, and international institutions. Incorporate a gender perspective into peacekeeping operations, consider gender in Security Council missions, and consult with international and local women's organizations. Provide training for the UN and member states on the protection, rights, and needs of women; gender sensitivity; and the importance of involving women in peacekeeping and peace building measures. Gender balancing in the UN: Increase women's representation as Special Representatives and envoys, and in field operations, particularly among military observers, police, and human rights and humanitarian personnel. Reporting: The resolution requests that the UN Secretary General conduct a study on the impact of armed conflict on women and girls, the role of women in peace building, the gender dimensions of peace processes and conflict resolution, and on gender mainstreaming in UN peacekeeping missions. It also invites the Secretary General to report the findings of these studies to the Security Council. The resolution also calls upon all countries to fully respect international law applicable to the rights and protection of women and girls, in particular the obligation under the Geneva Convention of 1949 and Additional Protocol thereto of 1977, the 1951 Refugee Convention and the Protocol thereto of 1967, the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women (CEDAW) and its Optional Protocol, and the Convention on the Rights of the Child and both its Optional Protocol on the Involvement of Children in Armed Conflict and its Optional Protocol on the Sale of Children, Child Prostitution and Child Pornography, and finally to bear in mind the provisions of the Rome Statute of the International Criminal Court.
Тарих
Бұл қаулы 2000 жылдың қазан айында әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік жөніндегі үкіметтік емес ұйымдар тобының (NGO WG) және Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) әйелдерді дамыту қорының (UNIFEM; қазір БҰҰ Әйелдері) қарсайы лоббилеуінен кейін бірауыздан қабылданды. Намибияның әйелдер істері жөніндегі министрі Нетумбо Нанди Ндайтваха ел Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығына келген кезде бұл қаулыны көтерді. Бангладеш елшісі Анварул Чоудхури де, Кеңес Төрағасы ретінде Бангладештің мүмкіндіктерін пайдаланып, бейбітшілік пен қауіпсіздікке әйелдердің үлесіне назар аудару арқылы маңызды үлес қосты. Чоудхури 1325-ші қаулының толық орындалуын ынтамен және белсенді түрде қолдайтын жақтас болып қала берді. ҮЕҰ тобы, әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік тақырыбында ашық отырыстар өткізуге, Кеңес мүшелерімен қаулы бойынша кеңесуге және оларға қажетті ақпарат ұсынуға белсенді түрде лобби жасады. 1995 жылғы Бейжің әрекеттер платформасында әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік мәселелеріне арналған жеке тарау болды. 1990 жылдары ҮЕҰ қауымдастығы соғыстың әйелдерге тигізетін теріс әсерлеріне, әсіресе Босния, Батыс Африка және Руандадағы азаматтық соғыстардағы кең таралған сексуалдық зорлық-зомбылыққа алаңдады. Сондай-ақ, белсенділер әйелдердің бейбітшілік келіссөздеріне қатысуына кедергі келтірілетініне және соғыстан кейінгі жағдайда әйелдерге тиетін жағымсыз салдарларға наразылық білдірді. Бейжің конференциясының 5 жылдығы (Бейжің+5) БҰҰ-да әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік мәселелері бойынша прогреске маңызды түрткіс берді. Бұл қаулының тарихы және қабылдануы ҮЕҰ мен азаматтық қоғамның белсенді қатысуымен ерекшеленеді, олар қаулының жобасын дайындауға көмектесті. Екі күндік пікірталас барысында Кеңес әйелдерге арналған талқылауды алғаш рет өткізді.
Біріккен Ұлттар Ұйымы
1325-ші қарардың екі негізгі құралы – қарулы қақтығыстардағы сексуалдық зорлық-зомбылықты жою және бейбіт процестерге және саяси институттарға әйелдердің қатысуын арттыру. Біріккен Ұлттар Ұйымы шеңберінде бұл қарар гендерлік тұрғыдан талдауға, яғни саясаттың әйелдер мен ерлерге әртүрлі әсерін бағалауға назар аударуды күшейтті. Бұл қарарды іске асыратын басты бағдарламалар – БҰҰ Әйелдері және Бейбіт сақтау операциялары департаменті, алайда көптеген басқа бағдарламалар да оны өз жұмысында қолданады.
Іске асырудың төрт тірегі
2009 жылы 1889 жылғы қаулы Бас хатшыны 1325 жылғы қаулының іске асырылуын қадағалау үшін көрсеткіштер жиынтығын жасауға шақырды. Бұл көрсеткіштер БҰҰ бағдарламаларында қолданылады, сонымен қатар мүше мемлекеттер мен ҮЕҰ-лар тарапынан да қабылданып алынды. Дамытылған көрсеткіштер алдын алу, қорғау, қатысу және көмек көрсету мен қалпына келтіру – осы төрт бағытқа негізделген. 1325 жылғы қаулының 10 жылдығына (2010 жыл) және 15 жылдығына (2015 жыл) дейін Ұлттық іс-қимыл жоспарларын (ҰІҚЖ) қабылдаған елдердің саны қарқынды өскенімен, 2016 жылы БҰҰ мүше мемлекеттерінің тек 32%-ы ҰІҚЖ-ны іске асырды, ал 2024 жылдың басына қарай бұл көрсеткіш 101 елге жетті. Бейбіт сақшылық миссияларына әскери және полиция контингентін жіберуші елдер арасында елеулі олқылық бар – полиция, әскери сарапшылар мен әскерлерді ең көп көлемде ұсынып отырған төрт елдің әлі де ұлттық іс-қимыл жоспарлары жоқ.
Орындаудағы қиындықтар
1325 қаулыны іске асырушыларды жауапкершілікке тарту мақсатында Ұлттық іс-жоспарлар бақылау мен бағалау аясын қамтуы керек, ол нақты прогресс көрсеткіштерін көрсетеді және бақылау және есеп беру шараларына қатысты нақты рөлдер мен жауапкершіліктерді белгілейді. Сонымен қатар, көптеген Ұлттық іс-жоспарларға дамуына немесе іске асырылуына арналған қаржы бөлінбеген: 2014 жылғы Ұлттық іс-жоспарларға жасалған сараптама көрсеткендей, қаржы көбінесе жыныстық және гендерлік негіздегі зорлық-зомбылыққа қарсы күреске және бейбіт процестерге әйелдердің қатысуын арттыруға жұмсалған, ал ең көп кездесетін қаржы тапшылығы қауіпсіздік секторын реформалау және әділетке қол жеткізу салаларында байқалды.
Жергілікті іс-қимыл жоспарлары мен өңірлік іс-қимыл жоспарлары
Жергілікті іс-қимыл жоспарлары (ЖІЖ) – бұл қарарды жергілікті және қоғамдық деңгейде іске асырудың бір жолы. Сербия, Сьерра-Леоне және Филиппин сияқты елдер қарарды және Ұлттық іс-қимыл жоспарларын (ҰІЖ) іске асыру үшін жергілікті деңгейдегі механизмдерді енгізді. Еуропалық Одақ, Солтүстік Атлантика Шарты Ұйымы (НАТО), Батыс Африка мемлекеттерінің Экономикалық қауымдастығы (ЭКОУАС) және Тынық мұхиты аралдары форумы сияқты бірнеше аймақтық ұйымдар Аймақтық іс-қимыл жоспарларын (АІЖ) қабылдады. Аймақтық іс-қимыл жоспарлары әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік мәселелері бойынша аймақтық басымдықтарды үйлестіреді және аймақтық ұйымдардың бағдарламалауын және қаржыландыруын осы тақырып бойынша бағыттауға және басымдық беруге көмектеседі. НАТО 1325 қарарының көмегімен әскери қызметтегі әйелдердің санын арттырды және жеті НАТО мүше мемлекетіне қарарды іске асыруда әйелдердің әскери салаға қатысуын арттыруды мақсат етіп қойды. Қақтығысқа ұшыраған елдерде әйелдер ұйымдары сияқты халықтың арасындағы бейүкіметтік ұйымдар БҰҰ ҚК 1325 қарарын пайдаланып, үкіметтерін қақтығыс келіссөздеріне әйелдерді қосу немесе бейбітшілік сақтайтын миссияларды сексуалдық зорлық-зомбылық және қанаушылық үшін жауапқа тарту мәселелері бойынша қарарға сәйкес келуге шақыруда. Ірі халықаралық бейүкіметтік ұйымдар қарар туралы ақпаратты халықтың арасындағы ұйымдарға таратуда және жергілікті белсенділерді қарармен және оны қалай пайдалану керектігі туралы оқытуда маңызды рөл атқарады.
Тану және қолданылу аясы
Резолюция 1325 бүкіл әлемде гендерлік теңдікті ескере отырып, қақтығыстарға қатысты саясатты іске асыру үшін саяси құрал ретінде қолданылады. Бұл резолюция, басқа Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдерінен айырмашылығы, мемлекеттер, ҮЕҰ және зерттеушілер сияқты БҰҰ-ның сыртындағы актерлер үшін де ұйымдастырушылық ая ретінде қолданылады. Мысалы, бұл резолюцияның жылдығын атап өту үшін Қауіпсіздік Кеңесінің есептері, конференциялары мен арнайы отырыстары өткізіледі, сондай-ақ оны іске асыруға бағытталған ҮЕҰ-лар құрылған. 2000 жылдан бері әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік халықаралық саясаттағы маңызды тақырыпқа айналды, бұл резолюцияның қабылдануымен, оны іске асыру жөніндегі күш-жігермен және қарулы қақтығыстардағы сексуалдық зорлыққа назар аударудың артуымен тікелей байланысты. Тағы бір маңызды оқиға – 2011 жылы Эллен Джонсон Сырлиф, Лейма Гбови және Таваккол Карманға "әйелдердің қауіпсіздігі үшін және бейбітшілік құру жұмысына толық қатысу құқығы үшін зорлық-зомбылықсыз күрескені үшін" берілген Нобель бейбітшілік сыйлығы. Әйелдер мен соғыс тақырыбының маңыздылығы арта түскен сайын, саясатты қалыптастырушы органдар бұл резолюцияға көбірек жүгіне бастады және оны қолдады. БҰҰ шеңберінде бұл резолюция әйелдер мен қақтығыстар мәселесіне назар аударуды күшейтті. 1325-ші резолюцияға дейін Қауіпсіздік Кеңесі әйелдерді, олардың қақтығыстардағы осал тобы ретіндегі балалармен бірге, сирек қарастырған. Осы резолюция қабылданғаннан бері Қауіпсіздік Кеңесі әйелдер мен қарулы қақтығыстар тақырыбына қатысты тағы алты резолюция қабылдады. Сонымен қатар, БҰҰ-ның көптеген агенттіктері, өкілдері және мүше мемлекеттері гендерлік теңсіздіктің бейбітшілік пен қауіпсіздікке қалай әсер ететінін талқылайтын болды, бұл сөздерде де елеулі өзгерістерге әкелді. Дегенмен, бұл өзгерістер шектеулі болды деп есептеледі, себебі 1325-ші резолюция қабылданғаннан кейінгі үш жылда Қауіпсіздік Кеңесі қабылдаған 225 резолюцияның тек 33-ында ғана "гендер" немесе "әйелдер" деген сөздер қолданылды. Зерттеулер мыналарды көрсетті:
Әйелдердің саяси қатысуы көбінесе оң нәтижелерге алып келді, қабылдаушы елдерде әйелдердің сайлаушылар мен саясаткерлердің саны артты, сондай-ақ гендерлік теңдікті қолдау үшін заңнамалық база жақсарды. Бейбітшілік келіссөздерінде әйелдердің қатысу деңгейі әлі де төмен, барлық миссияларда ресми түрде қатысқандардың 10%-дан азын құрады. Академиялық зерттеулер 1325-ші резолюциядан кейін бейбітшілік процестері мен келісімдерінде әйелдердің аты жиірек аталатынын көрсетті. 2011–2013 жылдары БҰҰ қолдаған бейбітшілік процестерінің көпшілігі әйелдер ұйымдарымен тұрақты консультациялар өткізді, ал 2012 және 2013 жылдары БҰҰ-ның барлық қолдау топтарында әйелдер болды. ГДР саласында гендерлік теңгерімді енгізу бойынша нәтижелер әртүрлі болды. Кейбір миссиялар демобилизацияланған әйелдердің санын арттырды, бірақ бұл жетістіктер миссиялар арасында біркелкі емес, ал қайта интеграциялау мәселесі әлі де күрделі. Сексуалдық және гендерлік зорлық-зомбылық кең таралған, оны жасағандардың жазасыз қалуы жалғасуда, тіпті оқыту мен заңнаманы күшейтуге қарамастан. Бейбітшілікті сақтау күштері тарапынан сексуалдық зорлық пен қанау туралы хабарлар көбейіп келеді, бұл мәселеге БҰҰ-да назар аударғанмен, оның алдын алуда жеткіліксіздік байқалады. Миссиялар босқындар мен ішкі орын аударғандарды қорғау үшін патрульдеуді және сүйемелдеуді күшейтті, бірақ бұл қорғауға арналған ресурстар шектеулі болды. Бас хатшының 1325-ші резолюцияны іске асыру жөніндегі 2014 жылғы есебінде гендерлік теңдік БҰҰ операцияларына көбірек енгізіліп отырғаны байқалып тұрғанымен, резолюцияны операциялық деңгейде толыққанды іске асыруда қиындықтар сақталып отыр. БҰҰ шеңберінде әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік бейбітшілік пен қауіпсіздік туралы риториканың маңызды бөлігіне айналды: Қауіпсіздік Кеңесінің қарарларында гендерлік теңдік туралы көбірек айтылады, БҰҰ миссияларының есептерінде әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік тақырыбы жиі қамтылады, сондай-ақ БҰҰ органдарында осы мәселелер туралы есеп беру артып отыр. Дегенмен, БҰҰ-да бұл мәселеге назар аударғанмен, бейбітшілікті сақтау операцияларында сексуалдық зорлық пен қанаушылық туралы хабарлар жиі түсіп келеді. 2015 жылы резолюцияның 15 жылдығына орай БҰҰ 1325-ші резолюцияны жоғары деңгейде қарап, "жетістіктерді бағалау және іс-қимылды жеделдету" мақсатымен 2015 жылдың 13 қазанында Қауіпсіздік Кеңесінің "Әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік" тақырыбындағы ашық пікірталасын өткізді. Пікірталас қорытындысы бойынша БҰҰ Әйелдері "Қақтығыстарды болдырмау, әділеттілікті өзгерту, бейбітшілікті қамтамасыз ету: Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 1325-ші резолюциясын іске асыру жөніндегі жаһандық зерттеу" атты есеп жариялады. Бұл есеп резолюцияның мақсаттарына жетудегі жетістіктер мен қиындықтарды қамтиды, сондай-ақ оны іске асыруды жақсарту бойынша ұсыныстар береді. 2016 жылдың сәуір айында БҰҰ Әйелдері және бейбітшілік процесі сарапашысы Тания Паффенхольц басшылығындағы "Қамтималы бейбітшілік және кезеңге өту" бастамасы, пікірталасқа дайындық ретінде әйелдердің бейбітшілік келіссөздеріне қатысуы мен ықпалын бағалау бойынша есеп жариялады.
Women's political participation has had largely positive outcomes, with host countries seeing higher rates of female voters and politicians, as well as increased legal provisions to support gender equality. There continued to be low levels of women in peace negotiations, with women comprising less than 10% of those formally involved across all missions. Academic research found that women were significantly more likely to be mentioned in peace processes and agreements after Resolution 1325. The majority of UN supported peace processes in 2011–2013 held regular consultations with women's organizations, and, in 2012 and 2013, all UN support teams included women. There are mixed results in gender mainstreaming in DDR—some missions increased the numbers of women demobilized, but these gains were uneven across missions and reintegration remains a challenge. Sexual and gender based violence continues to be widespread with impunity for those who commit it, despite increases in training and legislation. Reports of sexual abuse and exploitation by peacekeeping forces continue to rise, despite increased attention to this problem within the UN. Missions made a greater effort to protect women in refugee and internally displaced person settings through increased patrols and escorts, but resources for these protections were limited. The 2014 Secretary General's report on implementation of Resolution 1325 found that, while gender seems to be increasingly integrated into United Nations operations, challenges remain in fully implementing the resolution at the operational level. Within the UN, women, peace, and security is part of the rhetoric on peace and security: Security Council resolutions increasingly mention gender, UN Mission reports frequently mention women, peace, and security, and there is increased reporting on these issues in UN bodies. However, there continued to be widespread reports of sexual abuse and exploitation by peacekeeping operations, despite increased attention to the issue within the UN. In honor of the resolution's 15th anniversary in 2015, the United Nations held a High level Review of Resolution 1325 "to assess progress and accelerate action" at the Security Council's Open Debate on Women, Peace, and Security on 13 October 2015. Following the debate, UN Women published Preventing Conflict, Transforming Justice, Securing the Peace: A Global Study on the Implementation of United Nations Security Council Resolution 1325. The report covers progress and challenges, and makes recommendations for advancing the goals of the resolution across societal sectors. In April 2016, UN Women and the Inclusive Peace and Transition Initiative, led by peace process expert Thania Paffenholz, issued a report initially prepared as an input for the High Level Review, assessing women's inclusion and influence on peace negotiations.
Гендерлік ессенциализм
Кейбір феминисттер 1325-ші резолюцияны әйелдерді стереотиптік бейнелеуге сүйенгені, әйелдерді мәңгілік құрбандар ретінде көрсеткені және зорлық-зомбылықты да, бейбітшілікті де қамтамасыз етудегі әйелдердің өздігінен әрекет ету мүмкіндігін елемегені үшін сынға алады. Мысалы, бейбіт тұрғындарға қарсы зорлық-зомбылық туралы хабарларда зорлық-зомбылықтың қатыгездігін көрсету үшін көбінесе "әйелдер мен балалар" құрбан ретінде көрсетіледі. Алайда, мұндай көзқарас ерлердің жыныстық зорлық-зомбылық немесе ерлерді ер болғандықтан өлтіру сияқты гендерлік зорлық-зомбылықтың құрбаны болғанына қарамастан, олар құрбан емес деген ойды тудырады. Гендерлік ессенциализм сондай-ақ әйелдердің табиғатынан бейбітшіл екенін, әсіресе ана болу тәжірибесіне байланысты екенін жорамалдайды, бұл әйелдерді бейбітшілік процестеріне қатыстыруды қолдайтын негізгі аргументтердің бірі. Тағы бір жиі айтылатын гендерлік ессенциалистік пікір – әйелдер табиғи түрде одақ құруға бейім және басқа топтардың мүшелерімен ынтымақтастық жасай білуі мүмкін. 1325-ші резолюция осы тұжырымдамаларды қамтиды және олар Бас хатшының есептерінде, әлеуметтік қозғалыстарда және Ұлттық іс-қимыл жоспарларында жиі сілтеме жасалады. Соның салдарынан әйелдер көбінесе белгілі бір стереотиптерге сай болуға мәжбүр сезінеді, ал осы идеалдарға сай келмейтін әйелдер саясат пен саясатта маргиналдануы мүмкін.
Әйелдерге ғана бағытталған
Гендерлік ессенциализмге қатысты тағы бір сын – әйелдерге ғана толық назар бергенде ерлердің рөлі ескерілмей қалады. Осы сынға сәйкес, зорлық-зомбылық пен бейбітшілік мәселелерінде биологиялық жыныстан гөрі ерлер мен әйелдер арасындағы құндылықтар мен көзқарастар маңыздырақ. Феминистік құндылықтарды ұстанатын, яғни гендерлік теңдікке жағымды көзқарас білдіретін ерлер мен әйелдер соғысқа бейімділігі және төзімсіздігі азырақ болады. Гендер биологиялық жынысқа тең болмағандықтан, еркектік пен әйелдік сипаттарына назар аударудың маңызы зор. Мысалы, Таиландтағы саяси белсенділерді зерттеу көрсеткендей, еркектік идеалдарымен суреттелген, әйелдерден жоғары тұратын ерлердің үстемдігін және нағыз ерлердің қатал және мықты болуын қажет ететін ерлер саяси зорлық-зомбылыққа қатысуға көбірек бейім.
Гендерлік теңгерімді енгізу
1325 қаулысы гендерлік теңдікті қолдауды, яки гендерлік перспективаны барлық саясат пен бағдарламаларға, бейбітшілік сақтап тұру миссияларына және БҰҰ-ның бейбітшілік пен қауіпсіздікке қатысты басқа да бағдарламаларына енгізуді қолдайды. Сынаушылар қаулының басқа бөліктері, мысалы, жоғары дәрежелі гендерлік кеңесші тағайындау, әйелдер құқықтарын басқа барлық бейбітшілік және қауіпсіздік мәселелерінен бөліп, әйелдер мәселелерін "гендерлік геттода" ығыстырып, негізгі бағыттан шығарып жібереді деп санайды. Әйелдер мәселелерін тек гендерлік кеңесшілер мен кеңселермен шектеу арқылы қауіпсіздік мекемелері гендерлік мәселелерді ерекше сала ретінде қарастыра береді және мекемелер ерлер басымдығын сақтайды. Германия бастапқыда осы себеппен 1325 жылғы Ұлттық іс-қимыл жоспарын іске асырмады, себебі ол гендерлік мәселелерді үкіметтік органдары мен саясатына енгізгенін мәлімдеді, бірақ кейін 2012 жылы оны іске асырды.
Тиісті әсерлері
1325 қаулысының іске асырылуына және көрсеткіштерді әзірлеуге назар аударылғанына қарамастан, қақтығысқа ұшыраған елдерде нәтижелерінің айғақтары аз. БҰҰ-ның өзінің бағалаулары тек бірнеше салаларда ғана, ең бастысы әйелдердің саяси қатысуында шектеулі прогресс көрсетіп отыр. Бұған қоса, бұл қаулы көптеген дәлелденбеген ұғымдарға, мысалы, әйелдердің қатысуы бейбітшілік пен қауіпсіздікке түбегейлі өзгерістер әкелуі мүмкін дегенге сүйенген. "1325-ші жылғы Достар" – БҰҰ мүше мемлекеттерінің бейресми немесе арнайы құрылған тобы, олар 1325-ші қаулыны іске асыруды қолдау мақсатында біріккен; оны Канада ұйымдастырған. 2020 жылдың қазан айында "Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 1325-ші қаулысында және әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік күнтәртібіне қатысты қаулыларында қолданылатын терминдер сөздігі" атты сөздік жарық көрді. Ол түпнұсқадан (француз тілінен) ағылшыл тіліне Клэр Мазуелли аударған, ал Тве Айвергард пен Швециядағы Бейбітшілік және бостандық үшін әйелдердің халықаралық лигасының (WILPF) Лина Хьяртстром редакциялаған. Авторы – Энни Матунду Мбамби, гендер және даму жөніндегі кеңесші, Бейбітшілік және бостандық үшін әйелдердің халықаралық лигасының Африка аймақтық өкілі және Конго Демократиялық Республикасындағы (WILPF DRC) осы ұйымның директорлар кеңесінің бұрынғы президенті.
Қаулылар
1325 қаулысы 2000 жылдан бері қабылданған әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік тақырыбына қатысты бірнеше басқа қаулылармен байланысты. Олардың ішінде: 1820 (2008) қаулысы, ол жыныстық зорлық-зомбылықты соғыс құралы ретінде айыптайды және зорлау мен жыныстық зорлық-зомбылықтың басқа да түрлерін соғыс қылмыстары деп жариялайды. 1888 (2009) қаулысы бейбітшілік сақтау миссияларына жыныстық зорлық-зомбылықтың алдын алу және оған жауап беруді міндеттейді және қарулы қақтығыстардағы жыныстық зорлық-зомбылық жөніндегі арнайы өкілдің тағайындалуына әкелді. 1889 (2009) қаулысы бейбітшілік процестеріне әйелдердің қатысуын арттыруға бағытталған. Бұл қаулы Бас хатшыдан 1325 қаулысының іске асырылуын қадағалау үшін индикаторлар әзірлеуді және бейбітшілік сақтау миссияларымен бірге жұмыс істейтін әйелдерді қорғау жөніндегі кеңесшілерді құруды сұрайды. 1960 (2010) қаулысы қарулы қақтығыстарда жыныстық зорлық-зомбылық үшін жазасыздықты жоюға бағытталған. 2106 (2013) қаулысы қарулы қақтығыстарда жыныстық зорлық-зомбылыққа қарсы күресуді және бұрынғы қаулыларды іске асыруды мақсат етеді. Ол сондай-ақ жыныстық зорлық-зомбылық ерлер мен ұлдарға да әсер етуі мүмкін екенін, ал жыныстық зорлық-зомбылықтың салдары бүкіл қоғамға ауыр соққы беретінін мойындайды. 2122 (2013) қаулысы Кеңестің қарулы қақтығыстарда жыныстық зорлық-зомбылыққа қарсы күресу және 1325 қаулысын және әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік тақырыбына қатысты басқа да қаулыларды толық орындау жөніндегі міндеттемесін қайта растайды. 2242 (2015) қаулысы Қауіпсіздік Кеңесінің әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік мәселелері жөніндегі бейресми сарапшылар тобын құрады және БҰҰ-ның терроризмге қарсы күрес және зорлық-экстремизмге қарсы күрес жұмысымен әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік тақырыбына қатысты күнтәртібін одан да жақындастыруға бағытталған. 2467 (2019) қаулысы қақтығысқа байланысты жыныстық зорлық-зомбылықты әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік тақырыбына қатысты кең ауқымды күнтәртібінде берік орнықтырады, әйелдердің азаматтық қоғам ұйымдарына қолдау көрсету және оларды қорғау қажеттігін, сондай-ақ зорлаудан туған балалар мәселесіне назар аудару қажеттігін атап өтеді. 2493 (2019) қаулысы әйелдер, бейбітшілік және қауіпсіздік тақырыбына қатысты барлық бұрынғы қаулыларды толық орындауға шақырады және БҰҰ-ға әйелдердің БҰҰ қолдауымен жүзеге асырылатын барлық бейбітшілік процестеріне қатысуы үшін контекстке сәйкес келетін тәсілдерді әзірлеуді тапсырады.
Resolution 1820 (2008), which condemns sexual violence as a weapon of war and declares rape and other forms of sexual violence as war crimes. Resolution 1888 (2009), which mandates that peacekeeping missions prevent and respond to sexual violence and which led to the creation of The Special Representative on Sexual Violence in Armed Conflict. Resolution 1889 (2009) on increasing women's participation in peace processes. This requests that the Secretary General develop indicators to track the implementation of 1325, and establishes Women Protection Advisors to be deployed with peacekeeping missions. Resolution 1960 (2010) focuses on ending impunity for sexual violence in armed conflict by calling on the Secretary General to "name and shame" armed groups that perpetrate sexual violence and for sanctions to deter conflict related sexual violence. Resolution 2106 (2013) to address impunity on sexual violence in armed conflict and operationalize past resolutions. It also recognizes that sexual violence in conflict can also affect men and boys, as well as the community wide trauma that sexual violence can inflict. Resolution 2122 (2013) reaffirms the Council's commitment to combating sexual violence in armed conflict and the full implementation of Resolution 1325 and other resolutions on women, peace, and security. Resolution 2242 (2015) establishes the Security Council's Informal Experts Group on Women, Peace and Security and focuses on greater integration of the agendas on women, peace and security with the UN's work on counter terrorism and countering violent extremism. Resolution 2467 (2019) positions conflict related sexual violence as firmly rooted in the broader women, peace and security agenda, calls for support and protection to women’s civil society organizations, and calls for attention to the issue of children born of rape. Resolution 2493 (2019) calls for full implementation of all previous resolutions on women, peace and security and requests the UN to develop context specific approaches for women's participation in all UN supported peace processes.