Куршумлия: Тарихы мен халқы

Кіріспе

Куршумлия – Сербияның оңтүстігіндегі Топлица ауданында орналасқан қала және муниципалитет. Ол Топлица, Косаница және Баньска өзендерінің жанында, Копаоник тауының оңтүстік-шығысында және Радан тауының солтүстік-батысында жатыр. 2022 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 15 905 адам тұрады.

Тарих

Римдіктер біздің заманымыздың 3-ші ғасырында Ад-Фин әскери бекінісін салған. Сондай-ақ, Византия кезеңіне жататын шіркеулердің қиратындары да бар. Сербияның Рашка княздығы осы аймақтан кеңейді. Серб әміршісі (župan) және Неманич әулетінің негізін қалаушы Стефан Неманья өзінің резиденциясын, сондай-ақ Әй-Никола мен Қасиетті Ананың екі монастырын (1168 жылға дейін) салған. Куршумлияда сол дәуірден қалған көптеген тарихи ескерткіштер бар: Мара мұнарасы, Иван мұнарасы және көптеген ортағасырлық шіркеулер. Сол кездегі қаланың атауы Беле-Цркве (Ақ шіркеулер) және Топлица болған. 14 ғасырда Осман империясының шапқышылығынан кейін, османдар қалаға ескі атауын – Беле-Цркве (Ақ шіркеулер) деп аудармамен қазіргі атауын берген. Осман билігі кезінде Куршумлия Ниш санджағының құрамына кірген. Арбанашка және Дьяке сияқты топонимдер 1877-78 жылдары албандар қуылғанға дейін Топлица және Оңтүстік Морава аймақтарында (қазіргі Косовоның солтүстік-шығысында орналасқан) албандардың тарихи тұрғандығын көрсетеді. Топлица аңғарының ауылдық бөліктері мен оған іргелес жартылай таулы аймақтарда тығыз мұсылман албан халқы қоныстанған, ал сербтер сол аймақтарда өзен сағалары мен тау беткейлеріне жақын жерде тұрған, екі халық та Оңтүстік Морава өзенінің бассейнінің басқа аймақтарында мекен еткен. Топлица аймағындағыдай, Куршумлияда да албандар көпшілік құраған. Бұл албандар серб әскері тарапынан этникалық тазалау деп сипатталатын жағдайда қуылған. М. Ракичтің саяхаттарында айтылғандай, Куршумлия ауданында 127 ауыл болған, ал Куршумлия – жалғыз қала. 1878 жылғы серб-осман соғысынан кейін қала толығымен бос қалған, ал аймақтан кеткен мұсылмандар албандар болған. Бұл кезеңде Куршумлия ауданынан шамамен 17 604 албандық кеткен деп есептеледі. 1878 жылы Куршумлия Сербия княздығының құрамына кірді, ал 1882 жылы Сербия Корольдігіне айналды. 1929 жылдан 1941 жылға дейін Куршумлия Югославия Корольдігінің Морава Бановинасының құрамына кірген.

The Romans established the Ad Fines military outpost in the 3rd century AD. There are also remains of churches from the Byzantine period. The Serbian principality of Rascia expanded from this region. Stefan Nemanja, a Serbian lord (župan), and the founder of Nemanjić dynasty, built his residence here, as well as the two monasteries of St Nicolas and the Holy Mother of God (before 1168). There are many historical sights in Kuršumlija from that era: Mara Tower, Ivan Tower, and many medieval churches. The name in that period was Bele Crkve (White Churches) and Toplica. After the invasion by the Ottoman Empire in the 14th century, the Ottomans gave the town its current name, simply by translating the old name, Bele Crkve (White Churches). During Ottoman rule, Kuršumlija was part of the Sanjak of Niš. Toponyms such as Arbanaška and Đjake show an historic Albanian presence in the Toplica and Southern Morava regions (located north east of contemporary Kosovo) before the expulsion of Albanians during 1877–78 period. The rural parts of Toplica valley and adjoining semi mountainous interior were inhabited by compact Muslim Albanian population, while Serbs in those areas lived near the river mouths and mountain slopes, and both peoples inhabited other regions of the South Morava river basin. As in the wider Toplica region, Kuršumlija also had an Albanian majority. These Albanians were expelled by Serbian forces in a way that today would be characterized as ethnic cleansing. According to the travels of M. Rakić, There were 127 villages in the Kuršumlija district, with Kuršumlija being the only town. After the Serbo Ottoman war in 1878, the town remained completely vacant, and the Muslims who left the region were Albanians. It is estimated that approximately 17,604 Albanians left the Kuršumlija district during this time. In 1878, Kuršumlija became a part of the Principality of Serbia, which in 1882 became the Kingdom of Serbia. From 1929 to 1941, Kuršumlija was part of the Morava Banovina of the Kingdom of Yugoslavia.

1999 жылғы НАТО-ның бомбалауы

Куршумлида 1999 жылы Югославияны НАТО бомбалау кезінде бірнеше рет бомбаға түсті. 1999 жылдың 24 наурызында НАТО бомбалары Югославия армиясының казармасына тиді, нәтижесінде тоғыз офицер мен екі сарбаз қаза болды. Сол түні болған бомбалаудан барлығы 41 сарбаз жарақаттанды.

Демография

Куршумлиа муниципалитетінде бір қалалық және 89 ауылдық елді мекен бар. 2022 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 15 905 адам тұрады. Муниципалитеттегі діни құрамының басым бөлігі серб православтықтары (18 764), сондай-ақ атеистер (22), мұсылмандар (17), католиктер (14) және басқа да аз ұлт өкілдері бар. Халықтың көп бөлігі серб тілінде сөйлейді (18 687).

Туризм

Куршумлида Радан тауының жанындағы "Шайтан қаласы" деп аталатын құбыршақ тастардан тұратын табиғи ескерткішпен әйгілі. Үш шипажай бар: Пролом Банжа, Куршумлиская Банжа және Луковская Банжа. Пролом суы Пролом шипажайында бөтелкеге құйылады.