Кіріспе

Ми белсенділігінің төмендеуі нәтижесінде тыныс алу мен жүрек соғуының баяулауы. Орталық нерв жүйесінің (ОНЖ) депрессиясы – тыныс алу жиілігінің азаюына, жүрек соғуының баяулауына және сананың жоғалуына, соқтыратын физиологиялық күй. Бұл ми белсенділігінің тежелуі немесе басылуының салдары.

Себептер

Орталық жүйке жүйесінің баяулауы көбінесе этанол, опиоидтар, барбитураттар, бензодиазепиндер, жалпы анестезиялық заттар және эпилепсияны емдеу үшін қолданылатын прегабалин сияқты антиконвульсанттарды пайдаланудан туындайды. Есірткінің зиянды дозасын алу жиі екі немесе одан көп баяулатушы дәрілерді бірге қолданудан болады, бірақ бір баяулатушы дәрінің үлкен дозасын қабылдау арқылы да мүмкін. Орталық жүйке жүйесінің баяулауына кейбір ұшқыш химиялық заттарды, мысалы, бутанон (пластик цементінде кездесетін) немесе изопропил спиртінің кездейсоқ немесе қасақана жұтылуы да себеп болуы мүмкін. Орталық жүйке жүйесінің баяулауының басқа себептері – гипогликемия сияқты метаболизмдік бұзылыстар.

Салыстыру

Триазоламның (бензодиазепин), пентобарбиталдың (барбитурат) және гамма-гидроксимасляная кислотасының (ГГБ) терапиялық дозадан артық мөлшерде қолданудан туындаған орталық нерв жүйесінің баяулауын салыстырған зерттеуде, ГГБ доза-әсер функциясы ең күшті болып көрінді. ГГБ дозасы мен орталық нерв жүйесінің баяулауы арасындағы жоғары корреляцияға байланысты, ол кездейсоқ артық дозалау қаупі жоғары. ГГБ-ны кездейсоқ артық мөлшерде қолданған жағдайда, науқастар ұйқышаңдыққа ұшырап, ұйықтап қалуы және комаға түсуі мүмкін. Триазолам мен пентобарбиталға қарағанда ГГБ жоғары дозада күштірек седативтік әсер көрсетсе де, оның есте сақтау қабілетін жоғалту әсері азырақ болды. ГГБ алған адамдарды ояту кейде тіпті ауырсынулы стимулдарды қажет етеді; мұндай жағдай триазолам немесе пентобарбитал алған науқастарда байқалған жоқ. ГГБ-мен күшті седация кезінде, қатысушылардың тыныс алуы мен қан қысымы қалыпты деңгейде сақталды. Бұл көбінесе опиоидтарға тән емес, себебі олар тыныс алуды басады.

Емдеу

Орталық жүйке жүйесінің айқын депрессиясы аурухана жағдайында тыныс алу мен қан айналымын сақтау арқылы емделеді. Тыныс алуы қиын болған жандарға қосымша оттегі берілуі мүмкін, ал тыныс алмайтын жандарға қаптық-жақшалық маскамен немесе респиратор арқылы жасалмалы тыныс алу жүзеге асырылуы мүмкін. Жүрек соғуын күшейту және қан айналымын сақтау үшін симпатомиметикалық препараттар қолданылуы мүмкін. Кейбір препараттардың салдарынан туындаған орталық жүйке жүйесінің депрессиясы антидотпен емдеуге жауап беруі мүмкін. Ауруханада жиі қолданылатын екі антидот – налоксон және флумазенил. Налоксон – опиоидқа қарсы әсер ететін препарат, ол опиоидтің артық дозасынан туындаған орталық жүйке жүйесінің депрессивті әсерін жояды. Колоноскопия кезінде налоксон сирек қолданылады, бірақ қолданған жағдайда, оның әсер ету мерзімі кейбір кең таралған опиоидтық стимуляторларға қарағанда қысқа болады. Сондықтан, пациентте налоксонмен емделгеннен кейін де орталық жүйке жүйесінің депрессиясы байқалуы мүмкін. Налоксон әдетте абстиненттік синдромды, ауруды және симпатикалық жүйке жүйесінің белсенділігін болдырмау үшін қысқа интервалдармен, салыстырмалы түрде шағын дозаларда беріледі. Флумазенил – бензодиазепинге қарсы әсер ететін препарат, ол бензодиазепиннің гамма-аминобүтір қышқылы рецепторларымен байланысуын бұзады. Налоксон сияқты, флумазенилдің де әсер ету мерзімі қысқа, сондықтан пациентте антидот организмнен шығарылғаннан кейін орталық жүйке жүйесінің депрессиясы байқалу мүмкін екенін ескеру қажет. Бензодиазепиндер ұстамаларды емдеу үшін қолданылады, сондықтан флумазенилді қолдану ұстамалардың пайда болуына әкелуі мүмкін. Ұстамалардың алдын алу үшін флумазенилді баяу енгізу қажет. Бұл препараттар колоноскопия кезінде сирек қолданылады, себебі колоноскопиялардың 98,8%-ы седативтерді пайдаланады, ал олардың тек 0,8%-ы осы антидоттардың бірін қолданумен аяқталады. Колоноскопияда сирек қолданылса да, бұл препараттар пациенттің комаға түсуіне немесе седативтердің дұрыс дозаланбауы салдарынан тыныс алудың қиындауына қарсы қорғау үшін маңызды. Колоноскопиядан басқа жағдайларда бұл препараттар басқа процедуралар үшін және препараттардың артық дозасы кезінде қолданылады.