Кіріспе

Визуалды элементтерді пайдаланатын коммуникация жүйесі. Компьютерлік бағдарламалауда қолданылатын визуалды тілдер.

Визуалды тіл – визуалды элементтерді пайдаланатын коммуникация жүйесі. Сөйлеуді коммуникация құралы ретінде адамның жалпы коммуникативтік қызметінен толық ажырату мүмкін емес, себебі ол визуалды элементтерді де қамтиды. "Тіл" терминінің көру қабілетіне қатысты қолданылуы, көрінетін белгілерді қабылдау, түсіну және жасау процесін сипаттау үшін кеңейтілген нұсқасы болып табылады.

Шолу

Бір идеяны көрнекі бейнеге айналдырып, жеткізетін сурет көрнекі тілді пайдалануды талап етеді. Адамдар өз ойларын 'сөзбен айта' алатындай, оларды 'көріне түсіре' де алады. Диаграмма, карта және картина – бәрі де көрнекі тілдің қолданылу мысалдары. Оның құрылымдық элементтеріне сызық, пішін, түс, форма, қозғалыс, текстура, өрнек, бағыт, ориентация, масштаб, бұрыш, кеңістік және пропорция кіреді. Суреттегі элементтер ұғымдарды кеңістіктік контексте, сөздерге тән сызықтық формадан гөрі бейнелейді. Сөйлеу және көрнекі коммуникация – адамдар ақпарат алмасатын параллельді және көбінесе бір-біріне тәуелді құралдар.

Көрнекі тіл

Сызықтар мен белгілер түріндегі визуалды бірліктер мағыналы пішіндер мен құрылымдарға немесе таңбаларға құрастырылады. Ми қабығының әртүрлі аймақтары түс және пішін сияқты әртүрлі элементтерге жауап береді. Семир Зеки Микеланджело, Рембрандт, Вермеер, Магритт, Малевич және Пикассоның суреттеріне мидың қалай реакция жасайтынын көрсетті.

Ақылда суреттеу

Ояу күйдегі ойларымыз бен түсіміздегі қиялдардың мәні шамалы ғана ерекшеседі. Түс көргендегі бейнелер сөздермен немесе сөзсіз, басқа да дыбыстармен немесе түстермен келуі мүмкін. Ояу күйде, көбінесе, алдыңғы қатарда дереу сезіну, сезім, көңіл-күй және сондай-ақ жылдам өтетін естелік суреттері болады. Түс көру мен толық оянудың арасындағы психикалық күй «күндізгі қиялға берілу» немесе медитациялық күй деп аталады, оның барысында «аспанда бұлттар қозғалғанда көретін нәрселер – кентаврлар, бұғылар, антилопалар мен қасқырлар» қиял арқылы пайда болады. Рудольф Арнхайм «кейіпті сурет ойда қалай көрінеді?» деген сұраққа жауап беруге тырысты. Грек философиясында Левкипп пен Демокрит мектебінің өкілдері, кез келген заттың көшірмесі көзге еніп, жадта толық сурет ретінде сақталады деп сенген. Беркли мысалы, дене емес, аяқ сияқты бөліктерді көру арқылы ойға келтіруге болатынын түсіндірді. Арнхайм психолог Эдвард Б. Титченердің суреттің тұманды, толық емес сипатының «импрессионистік» екенін және формамен қатар мағына да таситынын түсінудегі үлкен жетістік деп санайды.

Мағынасы мен көрінісі

Абстрактілі өнер сызық пен пішіннің, пропорцияның және түстің қасиеттері сөздерді немесе бейнелеуді қолданбай тікелей мағынаны жеткізетінін көрсетті. Василий Кандинский сызылған сызықтар мен белгілердің нақты бейнемен байланысы болмаса да, экспрессивті бола алатынын көрсетті. Ең ежелгі мәдениеттерде және тарих бойында көрнекі тіл мағынаны кодтау үшін қолданылып келді: "Илкли Мурдағы қола дәуірінің барс тасы шеңберлермен, сызықтармен, ойықтармен, қанатты пішіндермен, жайылған қолмен, ежелгі свастикамен, ұрықпен, құлайтын жұлдызбен жабылған? Бұл – әңгіме айтатын тас, (жазба) сөздерге дейінгі әлемнен келген хабар". Ричард Грегоридің пікірінше, "Бәлкім, ерте ата-бабаларымыз тасқа салған суреттер арқылы ойдағы жоқ жағдайларға жауап беру қабілеті абстрактілі ойлаудың дамуына қадам болған шығар".

Түсінігі

Көру сезімі таңдаулы түрде жұмыс істейді. Қабылдау – бұл көз алдындағы барлық нәрсені пассивті түрде жазу емес, ол масштаб пен түс арақатынастарын үнемі бағалау және әлемдегі бейнелер мен пішіндерді жіктеу үшін нысандар категорияларын құру процесі. Алтыдан он екі айлық балалар тәжірибе және оқу арқылы шеңбер, квадрат және үшбұрыш арасын ажырата білуі керек. Осы жастан бастап бала заттарды жіктеуге, маңызды қасиеттерін анықтап, оларды басқа ұқсас заттармен салыстыруға үйренеді. Заттарды қабылдап, тану үшін бала бір заттың әртүрлі ортада және әртүрлі бұрыштардан қарағанда әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде көрінетінін жіктей білуі тиіс.

Мидағы туа біткен құрылымдар

Пішінді қабылдау "толық" немесе гештальт жасау үшін маңызды құрылымдық ерекшеліктерді ұғынуды қажет етеді. Гештальт теориясын 1890 жылы Кристиан фон Эрнфельс ұсынды. Ол әртүрлі тондарда ойналғанда да әуеннің танылатынын көрсетті және тұтас нәрсе бөліктерінің қосындысы емес, жалпы құрылым екенін айтты. Макс Вертхаймер фон Эрнфельстің идеясын зерттеді және 1923 жылғы "Форма теориясы" еңбегін – нүктелер мен сызықтардың абстрактілі суреттерімен суреттелгендіктен "нүктелік эссе" деп атады. Ол қабылдайтын көздің ұқсас элементтерді (ұқсастық топтамалары) біріктіруге және толық емес пішіннің (объект гипотезасы) толық болуын қамтамасыз етуге бейім екенін тұжырымдады. Кездейсоқ нүктелер жиынтыбы конфигурациялар (жұлдыздар шоқтары) құруға бейім. Осы туа біткен қабілеттердің барлығы көз бен сананың үлгілер мен қарапайым толық пішіндерді қалай іздейтінін көрсетеді. Суреттер сияқты күрделі визуальды бейнелерге қарағанда, өнердің визуальды ақпаратты "жазу" үшін үздіксіз талпыныс болғанын көреміз.

Көрнекі ойлау

Ойлау процестері шашыраңқы және өзара байланысты, сонымен қатар сенсорлық деңгейде танымдық болып табылады. Ми сезімдік материалдар арқылы ең терең деңгейде ойлайды, ал мидың екі жарты шары әртүрлі ойлау түрлерімен айналысады. Ми екі жарты шарға бөлінген, ал қалың жүйке талшықтары осы екі бөліктің бір-бірімен байланысуын қамтамасыз етеді. Көптеген адамдарда сөйлеуді ұйымдастыру және өндіру қабілеті көбінесе сол жақ бөлігінде орналасқан. Кеңістіктік қабылдауды түсіну оң жарты шарға көбірек байланысты, бірақ сол жарты шар да атсалысады. Дизайнерлердің мәселелерді қалай шешетінін түсінуге тырысып, Л. Брюс Арчер «дизайнерлердің (және, әрине, басқалардың) саналарындағы бейнелерді қалыптастыруы, оларды сыртқа шығару алдында, барысында және кейін идеяларды манипуляциялау және бағалауы, ауызша тіл жүйесімен салыстырылатын, бірақ одан өзгеше когнитивтік жүйе құрайды» деген пікірді келтірді. Шындығында, біз адамдардың когнитивтік модельдеуге туа біткен қабілеті бар екеніне сенеміз, ал оның эскиздер, суреттер, құрылыстар, актерлік шеберлік және т.б. арқылы көрінісі – адам ойлауының негізі болып табылады.

Білім берудегі өнер

Сәбилерде көз бен ми назар аудара бастап, үлгілерді тани білген кезде көрнекі тіл дамуға бастайды. Балалардың суреттері жеке тәжірибе мен ойларды жеткізу үшін қабылдау қабілетінің және қолданылатын элементтердің арту процесін көрсетеді. Білім берудегі тілдік қарым-қатынастың визуалды жағының дамуы графика деп аталады, бұл сауаттылық және сандық біліммен қатар тұрған ғылым саласы. Бейнелей білу және бейне арқылы қарым-қатынас жасау қабілеті оқу процесінде сауаттылық пен сандық біліммен бірдей маңызға ие. Майкл Твайман атап көрсеткендей, суретші идеяларды жеткізу үшін көрнекі тілді қолдану дағдысын жетілдіреді. Бұл түсінуді, ұғым қалыптастыруды және ұғымдарды визуалды түрде бейнелеуді қамтиды.