Жалпы өнімнен түскен табыс: Ұлттық есептердегі маңызы мен ерекшеліктері
Operating surplus
Оперативтік табыс – ұлттық есептердегі, корпоративтік және мемлекеттік қаржылардағы маңызды көрсеткіш. Құрамындағы құнды қосылған өнім мен ЖІӨ туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Операциялық артықшылық – ұлттық есептер статистикасында (мысалы, Біріккен Ұлттар Ұйымының Ұлттық есептер жүйесі (UNSNA)) және корпоративтік және мемлекеттік есептерде қолданылатын есептік ұғым. Бұл UNSNA-дағы табыс жасау есебінің теңгерімдік көрсеткіші болып табылады. Оны макроэкономикада салықтан бұрынғы жалпы пайданың шамасы ретінде пайдалануға болады, бірақ кәсіпкерлік табыс бизнес пайдасын бағалаудың жақсы тәсілін ұсынуы мүмкін. 2008 жылғы ЖҰЭ бойынша, ол мүлік кірісін, мысалы жер жалғасы мен пайыздық төлемдерді ескермей, өндірістен туындаған артықшылықтың өлшемі болып табылады. Операциялық артықшылық – қосылған құн мен ЖІӨ-нің құрамдас бөлігі. Операциялық артықшылықты жалақыдан алынатын табыстан ажырату мүмкін болмаған жағдайда, мысалы, жеке кәсіпкерлікте, «аралас табыс» термині қолданылады. Операциялық артықшылықтың көп бөлігі әдетте жалпы пайдадан тұрады. Принцип бойынша, ол есептік кезеңдегі орташа бағаларды көрсететін түзетулермен немесе онсыз өнім қорларының құнының жекеленген өсуін қамтиды. Сондықтан операциялық артықшылық экономикадағы барлық жалпы пайда кірісін білдірмейді. Пайда жаңа өндіріспен байланысты емес, барлық мүлік операцияларынан, мысалы, капиталдық табыстардан да түседі, ал таза пайда көбінесе шетелден түседі немесе шетелге төленеді. Бұған қоса, табиғи ресурстарды, жерді және қаржылық активтерді пайдаланудан туындаған көптеген табыстар (пайыздық түрінде) есепке алынбайды.
Operating surplus is an accounting concept used in national accounts statistics (such as United Nations System of National Accounts (UNSNA)) and in corporate and government accounts. It is the balancing item of the Generation of Income Account in the UNSNA. It may be used in macro economics as a proxy for total pre tax profit income, although entrepreneurial income may provide a better measure of business profits. According to the 2008 SNA, it is the measure of the surplus accruing from production before deducting property income, e. g., land rent and interest. Operating surplus is a component of value added and GDP. The term "mixed income" is used when operating surplus cannot be distinguished from wage income, for example, in the case of sole proprietorships. Most of operating surplus will normally consist of gross profit income. In principle, it includes the (separately itemised) increase in the value of output inventories held, with or without a valuation adjustment reflecting average prices during the accounting period. Operating surplus therefore does not necessarily refer to all gross profit income realized in an economy. Profits are also realized from all kinds of property transactions which do not involve new production, such as capital gains, and net profits are often also received from foreign countries or paid to foreign countries. In addition, many profits arising from the use of natural resources, land, and financial assets (in the form of interest income) will not be included.
Ерекшеліктер
UNSNA-да кәсіпорынға тиесілі жерлерге байланысты "жасырын (есептелген) жалдау төлемдері" және кәсіпорынның өз қаражатын пайдаланудан алынатын "жасырын (есептелген) пайыздық төлемдері" операциялық табыстан шығарылады. Сондай-ақ, операциялық табысқа құн қосу өндірісімен байланысы жоқ деп есептелетін мүлік түсімдері де кірмейді.
In UNSNA, "implicit (imputed) rents" on land owned by the enterprise and the "implicit (imputed) interest" chargeable on the use of the enterprise's own funds are excluded from operating surplus. Operating surplus also excludes property incomes considered to be unrelated to value adding production.
Аралас табыс
Операциялық табыс санаты бүкіл экономикаға қолданылады, демек ол жалпы корпоративтік пайдадан асып түсуі мүмкін. Мысалы, жеке кәсіпкерлердің табысы. БҰҰ Ұлттық Есептер Жүйесінде (UNSNA) "Аралас табыс" – бұл үй шаруашылықтарының мүшелеріне тиесілі, жеке немесе серіктестіктегі кәсіпорындардың есеп айыру балансындағы теңгерілген элементті білдіреді, онда жеке кәсіпкерлер немесе олардың үй шаруашылықтарының басқа мүшелері жалақыдан өзге табыс алады және бұл операциялық табысқа кіреді. Іс жүзінде, үй шаруашылықтарына тиесілі, квази-корпорациялар емес барлық жеке кәсіпорындар осы санатқа жатады, "иесі тұрып жатқан тұрғын үйдің шартты жалға алу құны" және үй шаруашылықтарында жұмыс істейтін жалдамалы қызметкерлерден басқа, олардың қызметі табыс тудырмайды деп есептеледі. Кейбір елдер бұл аралас табысты өз есептерінде жекелей көрсетеді, ал кейбіреулері көрсетпейді.
The category of operating surplus is applied to the whole economy, and therefore may include more than gross corporate profit income. For example, profit income by self employed operators. In UNSNA, "Mixed Income" refers to the balancing item of accounts for unincorporated enterprises owned by members of households, either individually or in partnership with others, in which the self employed owners, or other members of their households, work and obtain income other than wages or salaries, which is included in operating surplus. In practice, all unincorporated enterprises owned by households that are not quasi corporations fall in this category, except for the "imputed rental value of owner occupied housing" and paid domestic staff employed by households, an activity that is considered to generate no surplus. Some countries separately itemise this mixed income in their accounts, other do not.
Меншік қатынастарының UNSNA-ның операциялық табысына әсері
Жалпы операциялық профициттің көлемі теория бойынша өндірісте пайдаланылатын активтердің кәсіпорынға тиесілі немесе жалға алынғандығымен, сондай-ақ кәсіпорынға тиесілі және өндірісте пайдаланылатын активтердің өз қаражаты (немесе өзіндік капиталы) немесе қарыз қаражаты (немесе қарыз капиталы) есебінен қаржыландырылуымен байланысты емес. Бірақ егер ғимараттар, басқа да құрылыстар, машиналар немесе жабдықтар кәсіпорынға жалға берілсе, операциялық немесе осыған ұқсас жалға алу шарты бойынша төленген жалға ақысы қызметтерді сатып алу ретінде есептеледі (аралық тұтыну). Осылайша, белгілі бір негізгі құрал-жабдыққа төленген жалға ақысы оның жалпы қосылған құнын төмендетеді, егер ол өндірушіге тиесілі болғанда қанша болар еді. Бұл таза қосылған құнға тигізетін әсері, жалға алушы активтердің тозуын есептемейтінімен, ал меншік иесі есептейтінімен белгілі бір дәрежеде өтемеленеді. Бірақ негізгі құралдар жалға берілген кезде таза қосылған құн төмендейді, себебі жалға ақысы жалға берушінің операциялық және пайыздық шығындарын, сондай-ақ активтердің тозуын қамтуға тиіс. Осылайша, таза операциялық профициттің көлемі негізгі құралдар жалға берілгеніне немесе сатып алынғанына байланысты өзгереді. Кәсіпорындар сонымен қатар, белгісіздік немесе жоғары пайыздық мөлшерлемелер кезінде артық капиталды қаржы активтеріне немесе жылжымайтын мүлік активтеріне инвестициялай алады. Мұндай инвестициялардан айтарлықтай мүлік кірісі алуға болады. UNSNA бойынша бұл мүлік кірісі өндірістегі қосылған құнның бөлігі болып табылмайды, сондықтан операциялық профициттен шығарылады (қаржы, сақтандыру және жылжымайтын мүлік саласының қызметтерінен басқа). Сондықтан, егер бизнестің табысының үлесі өндірістен түскен табыстан гөрі мүлік кірісінен артатын болса, бұл қосылған құн мен операциялық профицитті төмендетеді.
The size of total operating surplus is in theory not affected by whether the assets used in production are owned or rented by the enterprise, or whether assets owned by the enterprise and used in production are financed out of its own funds (or equity capital) or out of borrowed funds (or loan capital). But if buildings, other structures, machinery or equipment are rented by an enterprise, the payments of rentals under an operating lease or similar lease are recorded as purchases of services (Intermediate consumption). Thus, the payment of a rental on a fixed asset reduces its gross value added, below what it would be, if the producer owned the asset. The impact of this on net value added is offset to some extent by the fact that a tenant, or lessee, incurs no asset depreciation, whereas an owner would. But net value added will be lower when a fixed asset is rented, because the rental has to cover the lessor's operating and interest costs as well as asset depreciation. Thus, the size of net operating surplus will vary according to whether fixed assets are rented, or purchased. Enterprises may furthermore invest surplus capital in financial assets or real estate assets, especially in times of uncertainty or high interest rates. Considerable property income may be received from such investments. In UNSNA, this property income does not constitute part of value added in production, and is therefore excluded from operating surplus (except for what is called the services of the financial, insurance and real estate industry). If therefore an increasing amount of business income consists of property income rather than income from production, this will lower value added, and lower operating surplus.
UNSNA тұжырымдамасының сын-пікірлері
Жоғарыда айтылғандай, операциялық профицит ұлттық есептерде жалпы өнімнің қалдық бөлігі болып табылады. Бұл "салыстыруға болады" – кәсіпорынның жалпы пайдасын табу үшін сатудан түскен табыстан шығындарын шегергенде "қалдық" пайда болады. Алайда, бұл салыстыру біршама жаңылыстырады, себебі ұлттық есептердегі операциялық профицит, қосылған құнның бір бөлігі ретінде, салықтан бұрынғы нақты жалпы пайдаға толыққанды тең келмейді. Мұның басты себебі – бұл жиынды есептеу кезінде әртүрлі элементтер бастапқы тексерілген (немесе салық декларациясында көрсетілген) жалпы пайда көрсеткішіне қосылады және алынады, бұл қосылған құн тұжырымдамасына сәйкес келеді. Басқаша айтқанда, операциялық профициттің анықтамасы өндірістің жалпы өнімінің анықтамасына байланысты. Өндірістегі қосылған құнның мөлшерін анықтау үшін өндіріспен тікелей байланысы жоқ саналатын табыс ағындары (негізінен, мүліктік табыс және трансферттік табыс) жалпы өнімді бағалаудан шығарылады. Сондықтан, ұлттық есептерде көрсетілген операциялық профицит салықтан бұрынғы нақты жалпы пайдадан төмен болуының бір себебі осы. Тағы бір мәселе – пайда декларациясын салық ставкалары төмен елге ауыстыру тәжірибесі, түрлі қаржылық манипуляциялар арқылы. Бұл да ішкі пайданың азаюына әкеледі. Операциялық профициттің уақыт өте келе дамуы, әдетте, жалпы бизнес пайдасының даму үрдісімен ұқсас болады, бірақ Маркс экономикасында операциялық профицит жалпы пайданың немесе артық құнның толыққанды өлшемі ретінде қабылданбайды. Негізгі себебі – Маркс экономикасында жалпы өнім мен қосылған құнның ресми ұғымдары өндіріс құнының толыққанды анықтамасы ретінде қабылданбайды. Басқалармен қатар, өндіріс кәсіпорындарының жалпы табысынан төленетін пайда, пайыз және жалдама ақысының бір бөлігі өндіріспен байланысы жоқ деп есептеліп, ресми есептерде қосылған құннан шығарылады. Бірақ Маркс экономистері бұл үлестің өндіріс құнының және құнды өнімнің бір бөлігі деп санайды, себебі ол өндіріс кәсіпорындарының ағымдағы кірісінен төленуі керек. Бұл Маркс интерпретациясы өндірістің нақты шығын құрылымы мен өнім құнының нақты құрамына қатысты сәл өзгеше көзқарас білдіреді. Баламалы өлшемдер алу үшін ресми есептерді айлық төлемдерден, пайдадан, пайыздардан, жалдама ақысынан, салықтардан және әлеуметтік сақтандыру төлемдерінен, субсидиялардан, роялтилер мен алымдардан түсетін кірістердің көздерін және олардың жалпы өнімді бағалауға қосқан үлесін нақты көрсететіндей етіп қайта жинақтау қажет (құнды өнімді де қараңыз). Маркс көзқарасы бойынша, сатудан жалпы пайда алу капиталистік бизнес қызметінің басты қозғаушы күші болып табылады, сондықтан бұл табысты ұлттық есептерде оның құрамын нақты көрсетпей "жалпы қалдық теңгерім элементі" ретінде көрсету нақты экономикалық қатынастарға дұрыс баға беру емес.
As stated, operating surplus is a residual item in national accounts of gross product. It is "analogous" to what is "left over" when a business deducts its costs from sales revenue in order to arrive at its profit total. However, the analogy is somewhat deceptive, insofar as the operating surplus in national accounts, as a component of value added, is not truly equal to real generic pre tax profit receipts. The main reason for that is simply that, in calculating this aggregate, various items are added and deducted from an initial surveyed (or tax declared) gross profit figure in a way that is consistent with the concept of value added. Or, to put it a different way, the definition of operating surplus is dependent on the general definition of Gross Output from production. To obtain a measure of value added in production, all those income flows considered to be unrelated to production (mainly, property income and transfer income) are excluded from the valuation of Gross Output. Therefore, this is one reason why the operating surplus cited in national accounts is likely to be lower than real generic pre tax profit income. An additional problem is the practice of shifting the declaration of profit income to another country where taxes are lower, by means of various financial manipulations. Again that leads to an understatement of domestic profits. The trend in operating surplus over time will normally be similar to the general trend in gross business profits, but in Marxian economics operating surplus is rejected as an adequate proxy for total gross profit or surplus value. The main reason is that in Marxian economics the official concepts of Gross Output and value added are not accepted as an adequate definition of the value of production. Among other things, a fraction of profit, interest and rent income which is payable from the gross income of producing enterprises is excluded from value added in the official accounts, on the ground that it is unrelated to production. Marxian economists however argue that fraction is part of the value of production and the value product, insofar it has to be paid out of current revenues of producing enterprises. This Marxian interpretation implies a somewhat different view of the real cost structure of production, and the real composition of product values, and to obtain alternative measures, the official accounts must be substantially reaggregated to make explicit the sources and receipts of income from salaries, profits, interest, rent, taxes and social insurance levies, subsidies, royalties and fees, and their contribution to the valuation of gross product (see also value product). In the Marxian view, obtaining generic profit income from sales is precisely the prime motivator of capitalist business activity, and therefore to present this income as a "generic residual balancing item" in national accounts without making its components explicit does no justice to the real economic relations involved.