Папуа-Жаңа Гвинеяны зерттеуші Майкл Лихи

Кіріспе

Майкл Джеймс Лихи (26 ақпан 1901 – 7 наурыз 1979) – австралиялық саяхатшы және алтын іздеуші, Папуа-Жаңа Гвинеяның таулы аймандарын зерттеуімен әйгілі. Ол көптеген саяхаттарын фотоға түсіріп, бейнежазбаға алып, оларды кеңінен жариялады.

Ерте өмір

Лихи Квинсленд штатының Тоуомба қаласында туды, ол ирландиялық көшіп келгендердің тоғыз баласының төртіншісі, теміржол күзетшісі Дэниел Лихи мен оның әйелі Эллен Стоунның ұлы. Тоуомбадағы Christian Brothers' College-те білім алғаннан кейін Лихи бастапқыда теміржол кызметкері болып жұмыс істеді, бірақ кейін еркін жұмыс істейтін ағаш кесуші болды. 1926 жылы Жаңа Гвинеядағы Эди-Крик алтын кені табылуы туралы естіген соң, ол бұл жұмысты тастады. Оның ағалары Пэдди, Джим және Дэнни де көп ұзамай Жаңа Гвинеяға келді, ал тағы бір ағасы Том Тоуомбада қалды. Алтын кеніне жетуге тырысқанда, қатерлі безгекке шалдыққаннан кейін, Лихи құрылыс және еңбек басқару жұмысына орналасты.

Іздеуші

Мик Лихи Мик Дуайермен бірге 1930 жылы Жаңа Гвинея арқылы өтіп, аралдың ішкі аймақтарында адам тұрмайды деген бұрынғы пікірді жоққа шығарды. 1931 жылы ағасы Патрикпен бірге Кукукуку аймағын зерттеді. Мик пен оның інісі Дэнни 1933 жылы Батыс Жоғары Жерге (Western Highlands) жасалған экспедицияны жетекшілік етті. Ол сондай-ақ батыс таулы аймақтарына екі пионерлік авиарейс жасап, Вахги аңғарының (Wahgi Valley) ашылуына қол жеткізіп, мыңдаған фотосуреттер мен киноматериалдар түсірді. 1934 жылы елдің екінші ең биік тауы – Гилуве тауына (Mount Giluwe) жеткен алғашқы еуропалықтардың бірі болды. Алайда, Джек Хайдс та Гилуве тауын алғаш ашқанмын деп мәлімдегендіктен, Лихи 1935 жылы Англияға барып, Корольдік Географиялық Қоғамды (Royal Geographical Society) екі талапты қарау үшін тыңдау өткізуге мәжбүр етті. Келесі жылы Лихиге Қоғамнан Мерчисон сыйлығы (Murchison Award) берілді және оның жаңалықтары журналда жарияланды. Лихи Жаңа Гвинеяның кез келген жеріне алтын іздеу мақсатымен баруға құқылы екеніне сенді, және әкімшілік оған Жоғары Жерлерге енуге рұқсат берді. Оның күнделіктерінде 1930-1934 жылдар аралығында оның және оның серіктерінің 41 адамның өліміне жауапты екені жазылған. 1936 жылы осы өлімдердің жария болуы ADO (Аудандық Орынбасары) Джим Тейлор басқарған тергеуге әкелді. Ол Лихинің өзін-өзі қорғау үшін әрекет еткенін, және егер кеншілерге отарлық биліктің бақылауынан тыс аумақтарды зерттеуге рұқсат берілсе, мұндай өлім-жұлымдар болмай қалмайтынын айтты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Австралия Корольдік Әуе Күштеріне (Royal Australian Air Force) ұшқыштар лейтенанты болып қосылып, АҚШ-тың бас инженеріне Телефоминде (Telefomin) әуежай салуға тағайындалды. Соғыс кезіндегі қызметі үшін Лихи 1948 жылы қола бұтасы бар АҚШ-тың Бостандық медалімен (US Medal of Freedom) марапатталды, 1952 жылы Британ Империясы Орденінің мүшесі (MBE) болып тағайындалды және 1959 жылы Зерттеушілер клубының (Explorers Club) құрметті мүшесі аталды. 1983 жылы жүлде алған «Бірінші байланыс» (First Contact) деректі фильмі Папуа-Жаңа Гвинеядағы Вахги аңғары мен Хаген тауының (Mount Hagen) зерттелуі туралы, Лихинің көптеген түсірілімдеріне негізделген. Ол 1979 жылы Моробе провинциясындағы Зенаг қаласында қайтыс болды.

Mick Leahy with Mick Dwyer walked across New Guinea in 1930 and disproved the prevailing opinion that the interior of the island was unpopulated. In 1931, together with his brother Patrick, he explored the Kukukuku land. Mick and his brother Danny were leaders of the 1933 expedition into the Western Highlands. He also made two pioneering airplane flights into the western highlands, discovering the Wahgi Valley, taking thousands of photographs and movie film. He was one of the first Europeans to reach and climb the country's second tallest mountain – Mount Giluwe (1934). However, Jack Hides had also laid claim to be the first to discover Mount Giluwe, so Leahy went to England in 1935 and forced the Royal Geographical Society to set up a hearing into the two opposing claims. The following year Leahy was awarded the Murchison Award by the Society and published his discoveries in their journal. Leahy believed in his right to go anywhere in New Guinea, in pursuit of gold, and he was accorded the right to penetrate the Highlands by the Administration. His diaries record that he and his party were responsible for 41 deaths between 1930 and 1934. In 1936, revelations of these deaths led to an inquiry, led by ADO (Assistant District Officer) Jim Taylor. He concluded that Leahy had acted in self defence, and viewed such deaths as inevitable if prospectors were afforded the right to explore territories beyond the control of the colonial authorities. During the Second World War he joined the Royal Australian Air Force as a flight lieutenant and was assigned to the US chief engineer to build an airstrip in Telefomin. For his services during the war Leahy was awarded the US Medal of Freedom with bronze palm in 1948, appointed a Member of the Order of the British Empire (MBE) in 1952 and made an honorary member of the Explorers Club in 1959. The 1983 award winning documentary film 'First Contact' is about the exploration of the Wahgi Valley and Mount Hagen in Papua New Guinea based on much of Leahy's footage. He died at Zenag in Morobe Province, in 1979.