Кіріспе

Жазалау мақсатында емес қамау

Алдын алу қамауы – жазалау емес, көбінесе қосымша қылмыстық әрекеттердің алдын алу мақсатында негізделетін бас бостандығынан айыру. Алдын алу қамауына жазасын өтеген, бірақ босату қауіпті деп танылған сотталған қылмыскерлер де қамалуы мүмкін. Сотқа дейінгі қамау және міндетті емдеу кейде алдын алу қамауының түрі ретінде қарастырылады.

Австралия

Австралия заңдары түрлі жағдайларда алдын ала ұстауға рұқсат береді. Мысалы, Австралияда міндетті ұстау (иммиграциялық ұстаудың бір түрі) олардың пана іздеуші мәртебесі анықталғанға дейін Австралияның теңіз суларына немесе аумағына келген пана іздеушілерге қолданылады. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында, қатысты қылмыстардың алдын алуға бағытталған бұйрықтар (SCPO) сияқты алдын ала ұстау режимдері, мемлекетке ауыр жыныстық және зорлық қылмыстары үшін сотталғандарды ұстауға, үздіксіз бақылауға және олардың белгілі бір әрекеттерін шектеуге мүмкіндік береді. Әртүрлі мемлекеттік қызметкерлер NSW соттарына SCPO құру үшін қажет деп саналатын шарттардан тұратын өтінішпен жүгінуге болады, мысалы, полиция бөліміне тіркелу міндеті және белгілі бір аймақтан тыс саяхаттауға тыйым салу. SCPO талаптарын бұзу үшін ең жоғары жаза бес жылға бас бостандығынан айыру болып табылады. Заңгерлер SCPO-ны «Жаңа Оңтүстік Уэльстегі мемлекеттік биліктің бесiнше кеңеюі» деп сипаттады және олар енгізілген кезде заңгерлер қауымдастығы оған қарсы күшті шықты.

Коста-Рика

Коста-Рикада 1998 жылғы Қылмыстық іс жүргізу кодексі, егер адам "қашу қатері" бар деп танылса, алдын ала тергеу кезеңінде 12 айға қамауға алуға мүмкіндік береді.

Дания

Көтерілістермен немесе қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндіретін басқа да жағдайлармен байланысты жағдайларда полиция сотқа жүгінбестен адамды он екі сағатқа дейін ұстауға құқылы. 2009 жылға дейін бұл мерзім алты сағатты құрады. Бұл өзгеріс Lømmelpakke (da) деп аталатын заңнамалық пакеттің бір бөлігі болды. Бұл шара, ауыр қылмыс жасаған және қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндіретін адамдарға қолданылады. Әрбір алдын ала ұстаудың қажеттілігі екі жыл сайын қаралып, азаматтың қауіптілігінің деңгейі анықталады. Алдын ала ұстау әдетте жалпы түрмелерде өтеді, бірақ басқа тұтқындардан бөлек және белгілі бір жеңілдіктермен. Sicherungsverwahrung бастапқы сот шешімінде белгіленеді. Бұрын, белгілі бір жағдайларда ол кейіннен де тағайындалуы мүмкін болған, бірақ кейіннен адамды қамауға алу практикасы Еуропалық адам құқықтары сотында Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 7-бабын бұзу деп танылды. Германияның Федералды Конституциялық соты да 2011 жылдың мамырында Sicherungsverwahrung-ты конституцияға қайшы деп шешті. Осыған жауап ретінде 2012 жылдың қарашасында Sicherungsverwahrung-ты реттейтін жаңа заң қабылданды. 2023 жылы "Соңғы ұрпақ" (климаттық қозғалысы) тобының 27 жақтасы Германиядағы Халықаралық автосалонға наразылық білдіруді жоспарлағаннан кейін алдын ала тұтқындалды.

Үндістан

Үндістанда алдын ала ұстау мерзімі үш айға дейін созылады, оны Парламент өзгерте алады. 1950 жылғы «Алдын ала ұстау туралы» заңға сәйкес, жоғары сот судьяларынан немесе жоғары сот судьясы болып тағайындалуға лайық адамдардан құралған консультативтік кеңестің жақсы бағалауы бойынша ғана үш айдан 12 айға дейін ұзартуға болады. Үндістанда алдын ала ұстау 1800 жылдардың басында британдық үстемдік кезінде басталды және 1939 жылғы «Үндістанды қорғау туралы» заң және 1950 жылғы «Алдын ала ұстау туралы» заң сияқты заңдармен жалғасты. Көп дау тудырған «Ішкі қауіпсіздікті сақтау туралы» заңды Үндістан Парламенті 1971 жылы Индира Ганди премьер-министр болып тұрған кезінде қабылдады. Алайда, ол «Төтенше жағдай» (1975–1977 жж.) кезінде бірнеше рет өзгертілді, бұл адам құқықтарының бұзылуына әкелді. 1977 жылы Индира Ганди сайлауда жеңіліске ұшырап, жаңа үкімет билікке келгеннен кейін ол жойылды. Үндістанның 1980 жылғы «Ұлттық қауіпсіздік туралы» заңы Орталық және штат үкіметтеріне адамды Үндістанның қауіпсіздігіне, Үндістанның шетелдермен қарым-қатынасына, қоғамдық тәртіпті сақтауға немесе қоғамға қажетті жабдықтау мен қызметтерді сақтауға зиян келтіретін әрекеттер жасауынан алдын алу үшін ұстауға береді. Заң сонымен қатар үкіметке шетелдіктің елде болуын реттеу немесе оны елден қуу мақсатымен ұстауға мүмкіндік береді. Аталған заң 1980 жылы Индира Ганди үкіметі кезінде қабылданды. Ұстаудың ең ұзақ мерзімі 12 айды құрайды. Бұйрықты аудандық әкім немесе полиция комиссары өз құзыреті шегінде шығара алады, бірақ ұстау туралы бұйрық шығарылған негіздермен бірге штат үкіметіне хабарлау қажет. «Ұлттық қауіпсіздік туралы» заң және басқа да алдын ала ұстауға рұқсат беретін заңдар олардың теріс пайдаланылуы үшін кеңінен сынға ұшырады. Заңның конституциялық күші тіпті бейбіт уақытта да кейбір топтар тарапынан көне заманның қалдығы ретінде сипатталды.

Жапония

Жапонияда күдіктіні айыптамасыз сотқа дейін қамауға алу 23 күнге дейін созылуы мүмкін. Қамауда ұстау мерзімі прокурордың дискрециясымен, жергілікті соттардың бекітуімен белгіленеді. Бұл мерзімді ұзартуға да болады.

Малайзия

Малайзияда 1960 жылғы Ішкі қауіпсіздік туралы заң (ISA) – 1957 жылы Малайзия Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін қабылданған, алдын ала ұстауға қатысты заң болды. ISA шектеулі, заңмен анықталған жағдайларда сот отырысынсыз немесе қылмыстық айыптаусыз ұстауға мүмкіндік берді. ISA терроризмге қарсы және ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін кез келген адамға қарсы қолданылды. 2011 жылдың 15 қыркүйегінде Малайзияның сол кездегі премьер-министрі Нажиб Разак бұл заңның күшін жойып, оның орнына екі жаңа заң енгізілетінін мәлімдеді. 2012 жылдың 17 сәуірінде Малайзия Парламенті ISA-ны алмастыру мақсатында Қауіпсіздікке қарсы қылмыстар (арнайы шаралар) туралы 2012 жылғы заңды (SOSMA) бекітті. 2012 жылдың 18 маусымында заңға патшалық келісім берілді және 2012 жылдың 22 маусымында ресми жарияланды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда екі түрлі алдын ала ұстау шарасы бар. "Алдын ала ұстау" деп аталатын бірі – белгісіз мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы. Екіншісі – "халықты қорғау бұйрығы" деп аталады және ол азаматтық ұстау болып табылады. "Алдын ала ұстау" – өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасына ұқсас және одан кейінгі ең ауыр жаза. Бұл 18 жастан асқан және жыныстық немесе зорлық-зомбылық қылмысы үшін сотталған қылмыскерлерге тағайындалады, егер сот оларға белгілі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы берілсе, тағы да жыныстық немесе зорлық-зомбылық қылмысын жасауы мүмкін деп толық сеніммен қорытынды жасаса. Алдын ала ұстаудың ең төменгі шартты түрде босату мерзімі бес жылды құрайды, бірақ сот судьясы тұтқынның өмір жолына байланысты оны ұзартуға құқылы. 2013 жылы 314 адам алдын ала ұстау жазасын өтеді, олардың 34-і шартты түрде босатылған. Альфред Томас Винсент 1968 жылдан 2021 жылға дейін 52 жыл бойы алдын ала ұстау жазасын өтеді. Халықты қорғау бұйрығы – бұл белгілі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын өтеп, әлі де ауыр жыныстық немесе зорлық-зомбылық қылмыстарын қайта жасау қаупі жоғары адамға қатысты азаматтық ұстау бұйрығы. Адам түрме периметрі ішіндегі қауіпсіз азаматтық тұрғын үйінде ұсталады.

Перу

Перуде "алдын ала тергеу изоляторы" жергілікті соттар мен Перу Ұлттық соты тарапынан кеңінен қолданылып келеді. Мұндай қолдану Перуде заңсыз жемқорлық әрекеттер жасады деген күдікпен ұсталған бірнеше көрнекті саяси тұлғалардың қамалуына және сотталуына әкелді. Перуде 30-дан астам танымал саяси қайраткер, оның ішінде бес президент және бір президенттікке үміткер алдын ала тергеу изоляторына қамалды. Алдын ала тергеу изоляторын әділеттік құралы ретінде қолдануды жалғастыру мәселесі қазіргі кезде Перудың заң шығару және атқару биліктері арасында талқыланып жатыр.

Сингапур

Сингапурда алдын ала қамау – 16 жасқа толғаннан бері кем дегенде үш рет сотталған, кем дегенде 30 жасқа толған қылмыскерлерге арналған қамауда ұстаудың ерекше түрі. Бұл қамау мерзімі 7 жылдан 20 жылға дейін созылуы мүмкін, жақсы мінез-құлық көрсеткені үшін мерзімі қысқартылмайды. Әдетте, қоғамды қорғау мақсатында, қоғамға қауіпті деп танылған қылмыскерлерді оқшаулау үшін қолданылады. Мысалы, 2004 жылы Чонг Кенг Чье баланы өлтіргені және түрлі алаяқтықтар жасағаны үшін 20 жылға алдын ала қамауға алынды. Ол 16 жасынан бері алаяқтық және зорлық-зомбылық қылмыстары үшін бірнеше рет сотталған. Тағы бір жағдайда, 2012 жылы Росли Ясин адам өлтіру және алаяқтық үшін 12 жылға алдын ала қамауға алынды, бірақ прокуратураның апелляциясынан кейін мерзімі 20 жылға ұзартылды. Есірткі сатушы Абдул Кахар Отман 1995 жылдан 2005 жылға дейін есірткі қылмыстары бойынша көптеген сотталғандықтарына байланысты он жыл алдын ала қамауда отырды. 2024 жылдың ақпан айында Сингапур қауіпті қылмыскерлер туралы заң қабылдады, онда зорлау, адам өлтіру және кәмелетке толмағандарды зорлау сияқты қылмыстар үшін жазасын өтегеннен кейін де қауіпті қылмыскерлер мерзімі белгісіз кезеңге қамауға алынуы мүмкін. Заң 21 жастан асқандарға қолданылады және олардың жағдайы жыл сайын қарастырылады.

Оңтүстік Африка

Апартеид кезінде Оңтүстік Африка үкіметі саяси қарсыластарын тағайындалған қамау заңдары арқылы қуғынға түсірді. Олардың ішінде ең бастысы – 1967 жылғы Терроризм заңы, ол полиция командирлеріне террористерді – немесе террористер туралы ақпарат иеленген адамдарды – сот санкциясысыз ұстау құқығын берді.

Ұлыбритания

Англия мен Уэльсте 2003 жылы Лейбористік үкімет енгізген, Канадада қолданылатын сияқты қауіпті қылмыскерлермен күресу шаралары болған. Бірақ, 2012 жылғы Заң көмегі, соттау және қылмыскерлерді жазалау туралы заң, қоғамдық қауіпсіздік үшін бас бостандығынан айыру (IPP) деп аталатын шараны алмастырмай жойды. Дегенмен, 2012 жылғы заң күшіне енгенге дейін жасалған қылмыстар үшін IPP жазасы қолданылуы мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та АҚШ Конституциясының алтыншы түзетуі "шапшаң және көпке жария сот отырысына" құқықты кепілдейді. Осылайша, қамауға алынған адамдар сотқа дейін ұзақ мерзімге ұстала алмайды. Дегенмен, 2012 жылғы қаржы жылына арналған Ұлттық қорғаныс туралы заң қабылданғаннан бері АҚШ үкіметінің азаматтарды белгісіз мерзімге қамауға алу құқығы бар ма, жоқ па деген дау туды. Заңның 1021 және 1022-баптарында "Гардиан" газеті "АҚШ жерінде қамауға алынған, кейін Гуантанамоға жіберілуі мүмкін американдық терроризм күдіктілерін сотсыз" белгісіз мерзімге ұстауға рұқсат беретін саясат сипатталған. Сотталған адамдар "қауіпті қылмыскер" ретінде белгісіз мерзімге қамауда ұсталуы мүмкін.