Кіріспе

Амуррио – Испанияның солтүстігіндегі Баск елінде, Алава провинциясының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала және муниципалитет. Оның 10 000-нан астам тұрғыны бар. Ол Витория-Гастеис пен Бильбао қалаларының арасында, тиісінше 41 км және 31 км қашықтықта жатыр.

Тарих

Амуррио 1095 жылы жазба тарихқа енген. 1842 жылға дейін Аялаға қарасты болғандықтан, ол 1842 жылы өз кеңесін құрды және 1919 жылы толық тәуелсіздікке ие болды. Осылайша, Амуррио ежелгі дәстүрі бар қала, бірақ сонымен бірге, архитектурасы мен өнеркәсібінің дамығандығынан көрініп тұрғандай, жаңарып тұратын күш-қуатқа толы. Өнеркәсіп өркендегеніне қарамастан, Амуррио шаруашылық аймақ болып қала берді. 1950 жылдары алтын мен күміс өңдейтін, сондай-ақ ликер шығаратын шағын шеберханалар жұмыс істеді. Бұған қоса, теміржол және клапан өндіретін кәсіпорындар да болды. Олардың бәрі аймақтың нашар дамыған ауыл шаруашылығы экономикасын қолдауға көмектесті. Бірақ, бірнеше жылдан кейін ірі болат компаниялары құрылғанда маңызды өзгерістер болды; олар болашаққа үміт сыпай, басқа елдерден адамдарды қызықтырды. Олар Амурриоға мәдени алуан түрлілікті әкелді, нәтижесінде 1975 жылға дейінгі он жылда халық саны екі есеге артты. 1976 жылы Арастарияны қоса алғанда, тағы тоғыз қаланы қосып алды, осылай бүгінгі әкімшілік бөлінісі қалыптасты.

Демография

1960 және 1970 жылдары Амуррио тұрғындары көбейді, оның ішінде Бискайдың индустриялану процесінің нәтижесінде. Амуррионың Билбаоға өте жақын орналасқандығын және оның қаланың ықпалында екенін ескеру қажет. 1980 жылдардан бастап экономикалық төмендеуге байланысты халық саны тұрақталды. Дегенмен, 2008 жылы қала қайтадан дамып, 10 000 тұрғынға жетті. Дереккөз: www.ine.es

Саясат

Амуррио қалалық сайлауы. Саяси партиялар. 2015. 2011. 2007. 2003. 1999. 1995. Дауыстар % Қалалық кеңес мүшелері Дауыстар % Қалалық кеңес мүшелері Дауыстар % Қалалық кеңес мүшелері Дауыстар % Қалалық кеңес мүшелері Дауыстар % Қалалық кеңес мүшелері Дауыстар % Қалалық кеңес мүшелері
Partido Nacionalista Vasco (EAJ PNV) 39,92 7 39,03 7 24,57 4 58,01 9 18,03 2 24,36 3
EH Bildu / Bildu 27,64 5 35,62 7
Ahora Amurrio Orain Amurrio (AA OA) 13,71 2
Partido Socialista de Euskadi Euskadiko Ezkerra (PSE EE) 6,76 1 9,80 1 12,31 2 12,41 1 8,95 1 8,53 1
Partido Popular (PP) 5,24 1 11,05 2 11,24 1 16,93 2 18,16 2 9,48 1
GUK Bai 5,09 1
Por Un Mundo Más Justo (PUM+J) 1,80 0
Eusko Abertzale Ekintza Acción Nacionalista Vasca (EAE ANV) 15,93 2
Aralar 4,56 0 6,69 1
Ezker Batua Berdeak (EB B) 2,51 0 3,17 0 2,17 0
Eusko Alkartasuna (EA) 27,11 4 31,89 5 43,27 7
Unidad Alavesa (UA) 1,15 0 0,53 0 2,15 0
Euskal Herritarrok (EH) 19,29 3
Herri Batasuna (HB) 10,06 1

Туған қалалар

Ағаунит.

Баск тілі

Амурриода қолданылатын баск тілінің диалектісі батыс диалектісінің бір түрі болып табылады. Қала тұрғындарының шамамен төрттен бірі баск тілінде сөйлейтін адамдар деп есептеледі. Дегенмен, баск тілінің қолданылу деңгейі одан да төмен. Оны қолдануды жандандыру мақсатында қала әкімдігі жыл сайын бірнеше іс-шара мен оқу бағдарламасын ұйымдастырады, мысалы, Euskaraz Bizi eguna, онда әрбір азамат баск тілінде өтетін іс-шаралар мен конференцияларға қатысуға шақырылады. Сонымен қатар, "Арескета" ("ikastola") және берцо мектебі ("bertso eskola") бар, онда баск тілінде міндетті және қосымша сабақтар оқытылады. Амуррио бірнеше рет Araba Euskaraz іс-шараларының өтетін орны болды: 1986, 1996, 2005 және 2013 жылдары. Бұдан бөлек, 2010 жылы Lucas Rey мемлекеттік мектебінде салтанатты шара өткізілді. Баск тілін дамытуға және насихаттауға бағытталған ұйымдардың ішінде Belaiki euskara elkartea, Aspaltza euskara elkartea, Aiaraldea және Aiaraldeko Euskalgintza Kontseilua атауға болады.

Мерекелік шаралар

11 тамыздан 17 тамызға дейін Марияның Көтерілуі мен Сент-Рохқа арналған мерекелік шаралар өтеді. 15 тамыз – Марияның Көтерілу күні. 16 тамыз – Сент-Рох күні. Артезайн күні: қыркүйектің үшінші жексенбісі. Осы күні мал шаруашылығымен байланысты түрлі іс-шаралар ұйымдастырылады: ірімшіктер сайысы, қой етін татып көру, қой жуну көрсетілімі және тағы да басқалар. Микотуризм күні: қараша айында. Бұл күні саңырауқұлақтарға байланысты шаралар өткізіледі: конференциялар, саңырауқұлақ қосылған арнайы мәзірлер, пинтшо жарысы және т.б. 17 қаңтар – Ұлы Антоний (немесе Сан-Антон). 28 қазан – Симон Зилот және Иуда елші (немесе Сан-Симон және Сан-Иуда). 28 сәуірде Алаваның қасиетті қамқоршысы Сан Пруденсиоға арналған мерекелер ұйымдастырылады. 9 мамыр – Лас-Энтрадилья биі. Txakolin күні: мамыр айында, Исидор Еңбекшінің күнінен кейінгі жексенбіде. Біздің ерекше txakoli-мізді атап өткен жөн, ол тегін атауға ие: Txakoli de Álava.

Арескетаменді

Бұл ашық ауадағы мұражай Амуррио қаласының шетінде, қаланың жоғарғы бөлігінде (Зараобе, ежелгі кездесу орны) орналасқан. Оның ауданы 22 600 м2. Ол негізінен жаңартылатын энергия түрлеріне (ауа, су, күн және биомасса) арналған және тұрақты энергетикалық шараларды қолдайды. Мұражайда балалар мен ересектерге арналған шамамен 26 энергетикалық құрал-жабдық бар.

Ликер мұражайы

Бұл музей Эускадиде өз кезінде алғашқы музей болды. Онда 1831 жылы негізі қаланған Мануэль Ачаның дистилериясының тарихы мен қызметі көрсетіледі, сондай-ақ оның Карпи ликері және Сьерра-де-Ордунья пахараны сияқты танымал брендтері бар. Музейде 19 және 20 ғасырлардағы шарап шелектеріне, есептік кітаптарға, 20 ғасырға арналған жарнамалық материалдарға, Карпи велоспор клубына қатысты деректер (1960-1970 жылдардағы кәсіби киім-кешектер) және тағы да басқа экспонаттар ұсынылған. Музейдің жалпы ауданы шамамен 250 м² және ол үш бөлмеге бөлінген.

Тхаколиндер

Бұл Алавадағы ең ірі чаколи өндірушісі. Сапар чаколинерияны аралаудан және содан кейін чакода дәм татудан тұрады, чако – достардың әдетте жиналатын қоғамдық орынға немесе жергілікті үйге ұқсас.

Ескерткіштер

1905 жылы Амурриода, бас жолдың бойындағы төбеде, шағын романдық стилдегі "монастырь" болды. Жылдар өте келе, бұл жерге Паласио де Сехудо үйімен бірге тұрғын үйлер салынды. Тағы бір төбеде, жолдардың тоғысқан жеріне жақын, Сан-Антон капелласы мен Угарте мұнарасы салынды. Сондықтан, үлкен үйлер мен шіркеулер алаңдардың ішінде емес, жолдардың бойында орналасқан.

Санта-Мария шіркеуі

Мұнда ескі роман стиліндегі шіркеудің тік аркасы мен консольдік конструкцияларын көруге болады, олар 13 ғасырдың ортасы немесе соңында салынған және бүгінге дейін сақталған. Дегенмен, ғимараттың көп бөлігі 16 ғасырдың ортасына жататын Ренессанс стилінде салынған. Алтарьдың өте жақсы жасалған бөлігі ерекшелігі – тек орталық бөлігі ғана алтынмен жалатылған. Қайырлы жолдың бейнелерін Хуан де Араноа салған.

Сан-Антон шіркеуі

Бұл ежелгі кеңестер отырыс өткізетін және ант қабылдайтын орын болған. Мұнда, жыл сайын 17 қаңтарда судьялар, орман сақшылары және жазушылар тағайындалатын. Ескі құжаттарға сәйкес, бұл Сан-Антон ауруханасы болған, ол кейде Сантьяго қасиетті орнына қажылыққа баратын саяхатшыларға уақытында пана берген. Шағын ғибадатханада қастерленген қасиетті Антонийдің суретін Маурисио Вальдивиелсо салған, ол Сантеро де Пайета деп белгілі. Бүгінде Сант-Антон шапкішінде әр жұма сайын базар ұйымдастырылады.

Үррутия мұнара-үйі

Сонымен қатар, бұл үй Сехудо сарайы деп те аталады, онда тұрған әулеттің атымен. Ол приход шіркеуінің қасында және ежелгі басты жолдың бойында орналасқан; бұл жол Кастилия жазықтарын (тарихи аймақ) Бискай шығанағындағы порттармен байланыстырған. 16 ғасырда салынған көркем ғимарат, нақты кесек тастан қаланған және қарапайым сызықтарымен ерекшеленеді.

Угарте мұнара-үйі

Оның құрылысы 1728 жылы Сантьяго орденінің рыцарі Мануэль де Угарте и Оруэ өзінің мүлігін кеңейту үшін тапсырыс берді. Бұл мұнаралы үйдің құны алты мыңнан астам күміс эскудоны құрады. 1983 жылдан бері ол муниципалитеттің мәдени орталығы болып табылады.

Ларако сарайы, Лезама

Бұл сарай Витория Гастеиз бен Балмаседаны байланыстыратын ескі жолдан тағы бір жолдың бөлініп шығатын жеріне жақын орналасқан, Лезама мен Берганса арасында. Оның құрылысын 1640 жылдары капитан Хуан де Угарте бұйырды. Бұл ғимарат жақсы сақталған және байлардың қандай үлкен үйлерде тұрғаны туралы ой береді.

ГУК мүсіні

Бұл "Біз ағылшынша" мүсіні Амурриодағы жаңадан қосылған туындылардың бірі. Ол 2000 жылы салынған. Ол болаттан жасалған және оған жүздеген есімдер жазылған. Оның салынысынан бері жыл сайын қаланың және қала тұрғындарының өмірін жақсартуға үлес қосқан ерекше азаматтарды құрметтеу үшін мерекелік кеш ұйымдастырылады.

Спорт

Амурриодағы ең көп таралған спорт түрлері – футбол, баскетбол, велосипед спорты және басктардың дәстүрлі спорт түрлері (баск пелотасы) мен билері. Дегенмен, қала тұрғындары шаңғы тебу, тауға шығу және тау жүгірумен де айналысады. Көптеген спорт түрлері спорт орталығында немесе "Рефор" спорт кешенінде ойналады, онда гимнастика залы, жүгіру жолы, екі футбол алаңы, регби алаңы, теннис корты және баскетбол алаңы бар.

Футбол

Футболға қатысты, "Амуррио" клубы (Терсера Дивизионда) ойнайды. Ол 1949 жылы құрылған.

Баскетбол

Zaraobe ST — 1985 жылы Маркос Марото құрған Амуррио қаласының баскетбол командасы.

Велоспорт

Амуррио қаласында велосипед клубы (Club Ciclista Amurrio) бар.

Басктардың дәстүрлі спорт түрлері мен билері

Баск пелотасы мен дәстүрлі билер де Амуррио қаласында кеңінен танымал спорт түрлері. Ал билерді үйрету ісін "Айара Данца Талдеа" тобы жүзеге асырады.

Жолдар

Амуррионы қоршаған, жақын маңдағы Сьерра-Сальвада және Альтубе орманы сияқты, көркең төбелер серуендеуге, қимылдауға шақырады. Осы аңғарлар, ормандар мен тауларда малшылар жолдары, саудагерлер бағыттары және тарихи маңызы бар жолдарды кездестіруге болады. Таңдау қиындық тудыратындықтан, екі тау маршруты және бір қаражол ұсынылады.

Монте-Сантьяго, Нервион су тасқыны

Бұл жерді Билбаодан Бургос провинциясындағы Панкорбоға дейінгі ескі тас жолмен табуға болады. Ордуньядан сәл өткеннен кейін алты километрлік тік тау өткелі кездеседі, ол 900 метр биіктікке дейін көтеріледі. Тағы біршама жол жүрген соң, құмды жолға бұрылып, Кастилия және Леон аймағына жататын, көптеген шомыр құрақтары бар қорғалатын табиғи аймақ – Монте-Сантьягоға кіреміз. Шекарада ескі қасқырлардың қонысының қалдықтарын және Нервьон өзені құратын, шамамен 300 метрлік биіктіктен құлайтын сарқырамаға қарап тұрған балконды көруге болады. Монте-Сантьяго атауы осы биіктікте орналасқан, 1075 жылы Сантьяго-де-Лангрейз деп тіркелген Сантьяго Апостолына немесе Әулие Джеймске арналған монастырдан шыққан.

Аяла жолы

Егер Амурриодан Бальмаседа жолын таңдасақ, көп ұзамай Зараобеге жетеміз – 1841 жылға дейін Аяла жерінің ауылдық және округтік кеңестері мәжілістерін өткізген биік аймақ. Сол жақта, 1000 метрден астам биіктікте, әсем Сиерра-Сальвада таулары көрінеді. Жол қой мен мал жайылатын төбелердің айналасынан өтеді. Мұнда көптеген шаруа шаруашылықтары бар. Амурриодан бірнеше шақырым қашықтықта Аяла муниципалитетінің орталық ауылы – Респальдиза орналасқан, ол 1095 жылғы құжаттарда еске алынған. Бұл муниципалитеттің шіркеуінің есік қуысы 12 ғасырдың соңына жатады, ал 18 ғасырдан бері сақталған әкімшілік ғимараты одан өзгеше. Бірақ екеуі де сәулеттік тұтастық құрайды. Респальдизадан өткеннен кейін, Квежанаға жетеміз – Римдо де Паласио және басқа да әдеби туындылардың авторы, канцлер Педро Лопес де Аяланың туған жері. Мұнда біз керемет сақталған мұнараны және оның Вирхен дель Кабельо шіркеуін тамашалай аламыз. Бұл шіркеуде Дон Педро мен оның әйелі Леонор де Гусманның мәрмәр қабірлері, сондай-ақ Чикаго мұражайында сақталған готикалық алтарьдың көшірмесі орналасқан. Оның орнында қазір доминикан монастырі бар, онда Аяла халқы мен олардың дәуіріне арналған шағын мұражай жұмыс істейді. Квежанадан кейін, жолмен жүріп, Амурриодан 12 шақырым қашықтықтағы Арциниегаға жетеміз. Ол 1272 жылы Альфонсо X-тен қала құқығын алған. Бұл кішкентай қаланың ерекшелігі – ежелгі қабырғалардың қалдықтары, тар көшелердегі ерекше үйлер мен жақсы сақталған бекініс мұнаралары.

Сиерра Сальвада

Тауды жақсы көретіндерге Амурриода керемет бастау орны бар, егер олар Сьерра-Сальваданың биіктіктерін бағалағысы келсе – Тологорри, Унгино, Эскутси сияқты шаңырақтарымен бірге бұл таулар мың метрден асып кетеді, сонымен қатар Бургоспен табиғи шекара құрайды. Осы шаңырақтарға жетудің көптеген жолдары бар. Дегенмен, ең танымал жолы – Тологорри, онда Амуррио таушыларының Mendiko Lagunak клубы жақсы күйдегі паналасын ұстап тұрады. Шамамен бір жарым сағатта сіз таудың қырлы бөлігінен өтіп, Айала аймағының, Бискай тауларының, Бургостың солтүстігінің және Кантабрияның әдемі көрінісін тамашалай аласыз.