Кіріспе

XVIII ғасырдағы британдық теңіз офицері

Эдвард Риу (20 қараша 1762 – 2 сәуір 1801) – Француз революциялық соғыстары кезінде өзінің заманының ең көрнекті теңіз офицерлерінің бірімен бірге қызмет еткен және екі ерекше оқиғасы үшін даңқ мен құрметке ие болған Корольдік теңіз флоты офицері. Риу 12 жасында теңіз флотына қабылданды, британдық және Солтүстік Америкалық суларда болғаннан кейін капитан Джеймс Куктың үшінші және соңғы ашылу сапарында мичман болып қызмет етті. Осы сапарға дейін ол танымал суретші Дэниел Гарднердің портретін салғызған. Ол шендік сатыда жоғарылап, теңіз флотының бірнеше базасында қызмет етті, сонымен қатар жұмыссыздық кезеңдерін де бастан өткерді. 1789 жылы алғашқы командалық қызметін алды, ол Австралияға азық-түлік пен сотталғандарды тасымалдау үшін пайдаланылған бұрынғы бесінші рангтің кемесін басқарды. Ол кемесін мұз тауына соғып алып, кемесінің дерлік батып кетуіне себеп болды. Зақымдалған корпустағы судың ағынын тоқтатуға бірнеше әрекет жасағаннан кейін, экипаждың көп бөлігі кемені тастап кетті. Өліміне толық сенгеніне қарамастан, Риу кемесін тастаудан бас тартты, ол және бірнеше адам батып бара жатқан кемені жүздерше лига қашықтықта жағалауға жеткізудің дерлік мүмкін емес міндетін орындауға тырысты. Тоғыз апта теңізде болғаннан кейін, еңбек ету мен төзімділік арқасында Риу жартылай батқан кемесін портына сәтті жеткізіп, онымен бірге қалуды жөн көргендердің өмірін сақтап қалды. Оның бұл ерлігі оған жаңалаулар мен, әрі командалық лауазымдар әкелді, бірақ денсаулығының нашарлауы оны активтік қызметтен уақытша зейнетке шығуға мәжбүр етті. Жылдам жазылып, оған жаңа 38 зеңбірекке ие кеме берілді және 1801 жылы Сэр Хайд Паркердің Балтық теңізіне жасаған экспедициясына тағайындалды. Риу Копенгаген шайқасына жақындаған кезде вице-адмирал Хорацио Нельсонмен тығыз жұмыс істеді, осы арқылы Нельсонның сенімі мен құрметіне ие болды. Нельсон Риуді шайқаста фрегат эскадрильясына қолбасшы етіп тағайындады, бірақ британдықтар үшін шайқас нашар басталғанда, Риу өз бастамасын пайдаланып, дұшпаннан әлдеқайда күшті болса да, даттық бекіністеріне шабуыл жасады. Паркер кері шегіну сигналын бергенде, Нельсон оған немқұрайлы болды, ал Риу өзінің жоғары офицеріне бағынудан басқа амалы жоқ екенін сезінді, Нельсонның шегіну туралы не ойлайтынына қарамастан. «Амазонка» бұрылып, өзінің осал артқы бөлігін даттық батареяларына ашты. Риу адамдарын соңына дейін жігерлендіріп тұрғанда, оқ тиіп қаза тапты. Нельсон Риудің қазасын естігенде, бұл жоғалтуды «толыққанды емес» деп атады. Оның есіне қатысты Санкт-Пол соборында ескерткіш орнатылды, ал «батыл, жақсы Риудың» жоғалғанын еске алу үшін өлең жазылды.

Отбасы және ерте мансап

Риу 1762 жылғы 20 қарашада Кент қаласының Фэвершем ауданындағы Эфраим тауында Гренадер гвардиясының капитаны Стивен Риу мен оның әйелі Доротидің екінші ұлы болып дүниеге келді. Ол 12 жасында теңізшілік мансабын бастады, сэр Томас Пайдың 90 зеңбірекке ие "Портсмут" флагмандық кемесіне қосылды. Оның келесі кемесі – 50 зеңбірекке ие, Ньюфаундленд бекетіндегі вице-адмирал Джон Монтегюдің флагманы болған кеме. Риу 1780 жылғы 19 қазанда, экспедиция Ұлыбританияға оралғаннан кейін көп ұзамай лейтенанттық емтиханды тапсырып, 28 қазанда шенге көтерілді. Лейтенант ретіндегі алғашқы тағайындалуы 14 зеңбірекке ие бриг-шлюпке болды, ол Батыс Үндістанға қызметке жіберілді. Бұл жерде Риу ауырған сияқты, тропикте қызмет ететін теңізшілер үшін бұл жиі кездесетін жағдай, бірақ ол сақаталды және Ұлыбританияға оралды. 1782 жылғы 3 ақпанда кемеден босатылып, Хаслардағы Корольдік теңіз ауруханасына түсті.

Қамқоршының бұйрығы

Guardian бұрынғы екі қабатты 44 зеңбірекпен жабдықталған бесінші разрядты кеме болған, бірақ ол флейтамен қаруланды және Ботани шығанағындағы британдық колониясына жеткізілетін жүктермен толтырылды. Ол бау мен қапталға қарауылдарды орналастырды және ақырындап алға жылжи бастады. Біраз уақыттан соң қауіп сейілгендей болды, мұзтау артта қалды, сағат 9-да баудан қарауылда таңғажайып ақшыл сәуле байқалды. Риу бұл хабарды Guardian кемесінің капитаны Мистер Клементске берді, ол ұшқышқа басшылық етуге тағайындалды. Барлығы 259 адам бес қайыққа қосылуды жөн көрді, ал Риудің өзінде алпыс екі адам қалды: өзі, үш мичман, оның ішінде Томас Питт, хирургтің көмекшісі, боцман, кеме жасаушы, үш сотталғандарды қадағалаушысы, біреуінің қызы, отыз теңізші мен жігіт және жиырма бір сотталған. Guardian қазірдің өзінде суға батып, қоймасында 16 фут су болды, бірақ палубадағы соққылы дыбыс назар аударды, тергеу кезінде бірнеше шарап шелектері босап, төменгі палубаның астында тұтқындалып, палубада жүзіп жүргені анықталды. 1794 жылдың қараша айында 40 зеңбірекке ауыстырылды. Денсаулығы нашарлағандықтан үйге қайтаруға мәжбүр болғанша бірнеше шағын француз кемелерін басып алды. Осы уақыт аралығында HMS Princess Augusta яхтасына тағайындалды, бірақ денсаулығы жақсарды және 1799 жылдың маусымында 38 зеңбірекке ие болуға тағайындалды. Ол 1801 жылы Даниялықтарды Қарулы бейтараптық лигасынан бас тартуға мәжбүрлеу үшін Сэр Хайд Паркердің Балтық теңізіне жасаған экспедициясына тағайындалғанша француз каперлеріне қарсы белсенді күресті.

Копенгаген шайқасы

Британдық күштер Копенгаген маңындағы Даниялық бекіністерді зерделегеннен кейін Паркер, оның бірінші орынбасары вице-адмирал Горацио Нельсон және басқа британдық капитандыр арасында соғыс кеңесі өтті. Риу осы кеңесте болғандардың қатарында еді. Осыдан кейін Риу өте қиын жағдайға түсті. Тікелей бұйрыққа бағынбауға тым жас офицер болғандықтан, ол өзінің шағын эскадрильясына кері шегінуге мәжбүр болды. Осылай істегенде, оның кемелері өздерінің ең осал бөлігін Даниялықтардың оқтарына ашып, арт жағын бұруға мәжбүр болды. 48-ші полктің сарбаздарына қолбасшылық еткен подполковник Уильям Стюарт Риудың қарудың үстінде отырғанын, әскерлерін жігерлендіріп жатқанын және оның басына сынықтан жарақат алғанын жазды. Ол кері шегінуге мәжбүр болғанына өкініш білдіріп, "Нельсон біз туралы не ойлар?" деді. Оның кеңсе қызметкері оның жанында қаза болды, ал тағы бір оқпен бірнеше теңізшілер, басты тіреуді тартып тұрғанда, соның салдасында қаза тапты. Сонда Риу: "Енді, жігіттер, бәріміз бірге өлейік!" - деп айғайлады. Осы сөздерден кейін бір сәт өтпей, тағдырлы оқ оны екіге бөлді. Ақын Томас Кэмпбелл "Балтық теңізі шайқасы" атты поэмасын жазды.