Кіріспе
Эйр вице-маршал Уильям Вернон Кроуфорд Комптон (2 наурыз 1915 – 2 қаңтар 1988) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінде (RAF) қанатты қаһарман болған Жаңа Зеландиялық ұшқыш. Ол ресми түрде кем дегенде 20 неміс ұшағын жойғаны расталған. Инверкаргилде дүниеге келген Кроуфорд Комптон 1939 жылы RAF қатарына қосылды. Келесі жылы ол ұшқыш атағын алып, 603-ші эскадрильяға тағайындалды. 1941 жылдың наурыз айында ол жаңа құрылған 485-ші эскадрильяға ауыстырылды. Ол көптеген операцияларға қатысты, соның ішінде «Каналдың шабуылы» кезінде де, және бірнеше жау ұшағын жойғаны үшін марапатталды. Құлаудан кейін жарақаттарынан жазылған соң, ол 611-ші эскадрильяда ұшу командирі қызметін атқарды. 1942 жылдың соңында 64-ші эскадрильяға қолбасшы болып тағайындалды және келесі жылдың басында оны басқарды. Штабтық қызметтен кейін, 1943 жылдың ортасында Хорнчерч эскадрильясының жетекшісі болды және жыл соңына дейін оны басқарды. Ол RAF операциялары туралы лекциялар оқу үшін үш ай АҚШ-та болды, содан кейін 145-ші эскадрильяның командирі ретінде қайта қызметке кірісті. «Оверлорд» операциясына дейін және одан кейін Франциядағы шабуылдық операцияларда эскадрильяны жетектеді. Соғыстан кейін RAF-те бірқатар жоғары лауазымдарды атқарды және 1968 жылдың соңында зейнетке шықты. Ол 1988 жылдың қаңтар айында 72 жасында қайтыс болды.
Ерте өмір
Уильям Вернон Кроуфорд Комптон 1915 жылдың 2 наурызында Жаңа Зеландияның Инверкаргилл қаласында Уильям Гилберт Кроуфорд Комптон мен Этель отбасында дүниеге келді. Кейін отбасы Миссия шығанағына қоныстанған Оклендке көшіп барды. 1938 жылы Вайукуда дүкенші болып жұмыс істеп жүргенде ол Корольдік әуе күштеріне (RAF) қатысуға шешім қабылдады. Англияға теңіз жолымен барып, RAF-ке қосылу ниетімен ол кештің экипажына қосылды. "Лэндс Энд" атты яхта Оклендтен шығып, Оңтүстік Тынық мұхитында саяхат бастады. Тонга мен Фиджиде тоқтағаннан кейін, Жаңа Гвинеяға жақындағанда "Лэндс Энд" белгісіз рифке шағылысты. Төрт адам сал жасап, жақын орналасқан Россель аралына жетті. Олар Жаңа Гвинеядағы Самариге дейін жол тауып, бір жергілікті тайпада біраз уақыт тұрды. Содан кейін ол Англияға бағыт алған кемеде ағаш ұстасы болып жұмысқа орналасты. 1939 жылдың 6 қыркүйегінде Ливерпульге жетіп, дереу RAF-ке авиациялық техникалық маман ретінде қатысты.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Кроуфорд Комптон RAF-қа жердегі техникалық қызметкер ретінде қабылданса да, кейіннен ұшқышқа дайындыққа іріктелді. Оқуын аяқтағаннан кейін, 1940 жылдың соңында, ол Хорнчерчте орналасқан No. 603-эскадрильяға пилот-сержант болып тағайындалды. 1941 жылдың наурыз айында No. 485-эскадрильяға ауыстырылды. Оның жаңа бөлімшесі, Дарфилдте жаңадан құрылған, тәжірибелі жаңа зеландиялық ұшқыштардан тұрды. Оқу кезеңінен кейін эскадрилья 12 сәуірде Солтүстік теңізде патрульдік рейстерде Supermarine Spitfire истребительдерін пайдалана отырып, операциялық режимде жұмыс істеді. Маусым айында француз жағалауындағы шабуылдарға қатысып, келесі айда Редхиллден қимылдар жасады. Осы кезде Кроуфорд Комптон Корольдік әуе күштері ерікті резервінде (RAFVR) офицерлік шен алды және сынақ мерзіміндегі ұшқыш офицер болды.
Ла-Манш маңы
Редхилл Кенлиге қарасты қосалқы аэродром болды және 485-ші эскадрилья Кенли қанатының құрамына кірді, 452-ші және 602-ші эскадрильялармен бірге. Шілде айында 22 шабуылдық операция жүргізді, оның ішінде жеті ұшқыш қаза тапты. Қыркүйек айында операциялардың қарқыны төмендеді, эскадрилья тек жеті операцияға қатысты. Солардың бірінде, 21 қыркүйекте, Кроуфорд Комптон Мессершмитт Bf 109 истребителіне шабуыл жасап, оны мүмкін деп бағалады. Келесі айда, 13 қазанда Сент-Омерге шабуыл жасаған бомбалаушыларды жабу кезінде ол Bf 109 истребителін жойды. Қыс кірген кезде шабуылдық операциялар азайды, бірақ жылдың соңғы шабуылдарының бірінде ол тағы бір Bf 109 истребителін мүмкін деп мәлімдеді. 1942 жылдың 12 ақпанында 485-ші эскадрилья Каналға ұшу кезінде дабылға келтірілді, ал Кроуфорд Комптон оның бірінші тобын басқарды. Ол Остенд маңында құлаған Bf 109 истребителін атып түсірді. Тағы бір Bf 109 истребителі зақымдалған деп хабарланды. Келесі айдың басында оған Ұшқыштарға көрсетілген Ерен еңбегі үшін орден (DFC) табысталды; «The London Gazette» басылымында жарияланған мақала: «Бұл офицер көптеген операциялық ұшуларға қатысты. Ол әрқашан үлкен ерлік пен нық қадам көрсетті. Ол 2 және, мүмкін, тағы 2 жау ұшағын жойды». 35483, 1942 жылдың 10 наурызы. Наурыз айында Кенли қанаты шабуылдық операцияларды қайта бастады және 26 наурызда Дуглас Бостон бомбалаушыларын Ле-Хаврға шабуылға сүйемелдеу кезінде эскадрилья көптеген Bf 109 истребителіне тап болды. Бұл операцияда эскадрильяны басқарып отырған Кроуфорд Комптон жаудың бір истребителін атып түсірді, ал басқасын ұшқыш офицер Эван Маккимен бірге жойды. Екі күннен кейін ол Focke Wulf Fw 190 истребителін атып түсірді, бұл Люфтваффе RAF-тің француз жағалауын Кап Грис Незден Дюнкеркке дейін жауып тастаған жорығына жауап ретінде бірнешеуінің бірі болды. 27 сәуірде Кроуфорд Комптон операциядан кейін қону кезінде Spitfire ұшағының қозғалтқышы сөніп, апатқа ұшырады. Құлап түскенде, ол білегін сындырды. Бұл оны сауығу кезінде ұшу операцияларынан біршама уақытқа шығарды, соның салдарынан 485-ші эскадрильяның командирі болу мүмкіндігінен айырылды, өйткені эскадрилья командирі, эскадрилья жетекшісі Эдвард Уэллс Кенли қанатын басқаруға тағайындалатын болды. Тамыз айында ол жарақаттанғаннан кейін 611-ші эскадрильяға ұшу жетекшісінің бірі ретінде ауыстырылды. Ол көп ұзамай әрекетке оралды және 19 тамызда Диппе шабуылы кезінде екі патрульдік ұшу кезінде Fw 190 истребителін зақымдады. Екінші патрульде ол өз тобынан бөлініп кетті және төрт Fw 190 истребителі қуып жете берді, олар тек ағылшын арнасының жартысында ғана қуғын-сүргінді тоқтатты. Бес күннен кейін ол тағы бір Fw 190 истребителін жойды. Ол 28 тамызда екі ұшақты атып түсіргенін мәлімдеді, ол АҚШ Әскери-әуе күштерінің (USAAF) Боинг B 17 «Ұшқыш бекіністерін» Амьенге жақын Меолтедегі ұшақ фабрикасына бомбалау рейді кезінде сүйемелдеп алып бара жатқанда. Қыркүйектен қараша айының басына дейінгі операцияларда ол кем дегенде алты Fw 190 истребителіне зақым келтірді. 9 қарашада ол Fw 190 истребителін жойғанын мәлімдеді. 6 желтоқсанда тағы бір Fw 190 истребителі мүмкін деп тіркелді. Рождество күні Кроуфорд Комптон 64-ші эскадрильяның командирі болып тағайындалды және жыл соңында DFC орденіне тағы бір таға табысталды. Жарияланған мақалада былай деп жазылған: «Бұл офицер өзінің ұшуын көптеген операциялық ұшуларда үлкен шеберлікпен және табыспен жүргізді. «Құрметті ұшқыштар кресімен» марапатталғаннан бері ол жаудың тағы 5 ұшағын жойып, жалпы жеңістерін жетіге жеткізді». 35819, 1942 жылдың 11 желтоқсаны. 1943 жылдың 20 қаңтарында Fw 190 истребителіне зақым келтіргені және келесі айда тағы бір ұшаққа зақым келтіргені туралы мәлімет бар. 8 наурызда оның екі Fw 190 истребителі жойылған деп расталды. Ол көп ұзамай 64-ші эскадрильяға басшылықты қалдырды, сол кезде ол 11-ші топқа тағайындалды. Оның міндеттеріне қарамастан, ол кейде операцияларға қатысып, 122-ші эскадрильямен бірге Bf 109 истребителіне зақым келтірді. Маусым айында ол Хорнчерчтегі истребитель қанатының командирі болып тағайындалды, оған 129-шы және 222-ші эскадрильялар кірді. Қанаттың көп бөлігі АҚШ Әуе күштерінің бомбалаушыларын Францияға шабуылға шығарып, сүйемелдеумен айналысты. Осы күш-жігерінің арқасында ол АҚШ-тың ерлік медалі – «Күміс жұлдыз» орденімен марапатталды. 27 маусымда ол Bf 109 истребителін жойды. Тағы бір Bf 109 истребителі 19 тамызда, ал 5 және 23 қыркүйекте Fw 190 истребителі жойылды. Көп ұзамай оның «Құрмет көрсету ордені» (DSO) марапатталғаны жарияланды, жарияланған мақаласында былай деп жазылған: ««Құрмет көрсету орденімен» марапатталғаннан бері бұл офицер жау аумағы үстінде көптеген шабуылдарға қатысты. Өзінің шеберлікпен басшылығымен, ерекше шеберлігімен және ерлік үлгісімен ол өзінің қолбасшылығындағы эскадрильяға сирек кездесетін тиімділік пен шайқасқа деген құштарлықты сіңірді, сонымен қатар жоғары операциялық тиімділікке қол жеткізді. қанат командирі Кроуфорд Комптон, кем дегенде 13 жау ұшағын жойды және бірнешеуіне зақым келтірді, өте құнды қызмет көрсетті». 36183, 1943 жылдың 24 қыркүйегі. DSO жарияланғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, ол тағы бір Fw 190 истребителін жойғаны туралы мәлімдеді. Бұл 1943 жылғы соңғы талабы болды, өйткені жыл соңында Кроуфорд Комптон активтік қызметтен алынып, RAF операциялары туралы лекциялар оқу үшін АҚШ-қа жіберілді. Басқа тәжірибелі ұшқыш, қанат командирі Реймонд Харриспен бірге ол елде үш ай лекция оқыды, содан кейін Англияға оралды.
This officer has participated in a large number of operational sorties. He has at all times displayed great dash and determination. He has destroyed 2 and probably destroyed another 2 enemy aircraft.|London Gazette, No. 35483, 10 March 1942. In March, the Kenley Wing resumed offensive operations and on 26 March, while escorting Douglas Boston bombers attacking Le Havre, the squadron encountered large numbers of Bf 109s. Crawford Compton, leading the squadron on this operation, shot down one of the enemy fighters during this engagement, and with Pilot Officer Evan Mackie, shared in the destruction of another. Two days later he shot down a Focke Wulf Fw 190 fighter, one of several put up by the Luftwaffe in response to a sweep mounted by the RAF that covered the French coast from Cap Gris Nez to Dunkirk. On 27 April, Crawford Compton was involved in an accident when the engine of his Spitfire cut out while landing after an operation. During the resulting crash landing, he broke his wrist. This took him off flight operations for a time while he recovered and this meant he missed being given command of No. 485 Squadron, for its commander, Squadron Leader Edward Wells, was to be appointed to lead Kenley Wing. In August, once he recovered from his injuries, he was posted to No. 611 Squadron as one of its flight leaders. He soon was back in action, and damaged a Fw 190 on 19 August while flying one of two covering patrols he carried out during the Dieppe Raid. On the other patrol, he became separated from his section and was pursued by four Fw 190s, which only ceased the chase halfway across the English Channel. Five days later, he destroyed another Fw 190. He claimed to have shot down two more on 28 August, when his squadron was escorting Boeing B 17 Flying Fortresses of the United States Army Air Force (USAAF) on a bombing raid of an aircraft factory at Méaulte, near Amiens. On subsequent operations from September to early November, he was credited with damaging at least six Fw 190s. On 9 November he claimed a Fw 190 as destroyed. A further Fw 190 was claimed as a probable on 6 December. On Christmas Day, Crawford Compton was appointed commander of No. 64 Squadron and at the end of the year was awarded a Bar to his DFC. The published citation read:
This officer has led his flight on many operational sorties with great skill and success. Since being awarded the Distinguished Flying Cross he has destroyed a further 5 enemy aircraft bringing his total victories to seven.|London Gazette, No. 35819, 11 December 1942. He was credited with damaging a Fw 190 on 20 January 1943 and damaged another one the following month. On 8 March he had two Fw 190s confirmed as destroyed. He gave up command of No. 64 Squadron shortly afterwards, at which time he was assigned a staff role at No. 11 Group. Despite his duties, he still occasionally flew on operations, and while flying with No. 122 Squadron was credited with damaging a Bf 109. In June he was appointed commander of the fighter wing at Hornchurch, which included No. 129 and No. 222 Squadrons. Much of the wing's work involved escorting bombers of the USAAF on raids to France. In recognition of these efforts, he was awarded the Silver Star, a United States gallantry medal. He destroyed a Bf 109 on 27 June. Another Bf 109 was destroyed on 19 August and this was followed by Fw 190s on 5 and 23 September. Shortly afterwards, his award of the Distinguished Service Order (DSO) was announced, the published citation reading:
Since being awarded a bar to the Distinguished Flying Cross, this officer has taken part in a large number of sorties over enemy territory. By his masterly leadership and exceptional skill and gallant example he has imbued the squadron he commands with rare efficiency with a rare zest for battle, combined with a high degree of operational efficiency. Wing Commander Crawford Compton, who has destroyed at least 13 hostile aircraft and damaged several others, has rendered most valuable service.|London Gazette, No. 36183, 24 September 1943. Within a few days of the announcement of his DSO, he was credited with the destruction of another Fw 190. It was to be his last claim for 1943, for at the end of the year, Crawford Compton was taken off active duties and selected to go to the United States to give talks regarding the operations of RAF. Along with another experienced pilot, Wing Commander Raymond Harries, he spent three months in the country lecturing before returning to England.
Солтүстік-Батыс Еуропа
1944 жылдың сәуір айында Кроуфорд Комптон No. 145 қанаттың ұшқыш командирі болып тағайындалды, қанат құрамында екі «Еркін француз» эскадрильясының «Спитфайр» истребительдері болды. No. 145 қанаты Wing Commander Alan Deere, кейіннен Group Captain Adolph Malan басшылығымен Екінші тактикалық әуе күшінің құрамына кірді. «Оверлорд» операциясына дайындық кезінде, Нормандияға түсу алдында, Кроуфорд Комптон қанатты Франциядағы нысаналарға, соның ішінде көлік инфрақұрылымына, ұшатын бомбалар орналасқан жерлерге және Па-де-Кале аймағындағы әскери объектілерге шабуылдар жасауға жетекшілік етті. Басқыншылықтан кейін оның қанаты Нормандия үстінен тұрақты түрде патрульдеуді жүргізіп, одақтас күштердің көпірбасқа бекініп тұруын қамтамасыз етті. Түсуден кейінгі күні ол Нормандияға шабуыл жасаған бес ұшақтың бірі – Junkers Ju 88 орта бомбалаушысын ұшырып түсірді. Одақтас әскерлері ішкі аймаққа жылжығанда, қанат Нормандиядағы көпірбаста орнатылған уақытша әуежайлардан жұмыс істей бастады. Олар Париж мен Кан қалалары арасындағы жолдарда неміс әскерлерінің көліктерін іздеп тауып, шабуылдап, майданға жабдықтау жеткізілімдерін тоқтатты. Айдың соңында ол Эвре әуежайынан ұшып шыққан Bf 109 және Fw 190 истребительдерін жойды, ал қанаттағы басқа ұшқыштар тағы төрт неміс ұшағын жойды. Одақтас әскерлері Нормандияда одан әрі ілгерілегенде, No. 145 қанаты Фалез қалтасында истребитель-бомбалау операцияларын жүргізу арқылы қолдау көрсетуді жалғастырды және 9 шілдеде ол тағы бір Bf 109 истребителін жойды. Жыл соңына қарай Кроуфорд Комптонның басқаруы Антверпеннен жүзеге асырылды. 1945 жылдың басында қызметін аяқтағаннан кейін, ол өзінің DSO орденіне қосымша тақта алды және No. 11 тобының штабына штаб офицері ретінде тағайындалды. Ол соғысты кем дегенде 517 жауынгерлік миссияда қатысып, кем дегенде 20, мүмкін 21 неміс ұшағын жойған. Ол сондай-ақ, тағы бір ұшақты жоюға қатысты, үш ұшақтың жойылуына үміттенді және төртіншісінің жойылуына және он үш ұшақтың зақымдануына бірлесіп жауапты болды.
Кейінгі өмірі
Соғыстан кейінгі кезеңде Кроуфорд Комптон RAF штаб колледжіне барып, содан кейін RAFVR-ден RAF-қа ресми түрде ауысты. Оған 1945 жылдың 1 қыркүйегінен бастап тұрақты қызметке тағайындама берілді, бірақ ол әрекет етуші шенімен қалды. Таяу Шығыс командованиесінің штаб-пәтерінде қызметтен кейін, ол Норвегияның Осло қаласында әуе атташесі қызметін атқарды. Содан кейін ол Батыс Германиядағы Брюггендегі RAF базасының командирі болды. 1955 жылдың қаңтарында ол топ капитаны шеніне көтерілді. Суэц дағдарысы кезінде ол Мысырдағы Гамил әуежайының командирі болды және осы қызметтері үшін келесі жылы Патшайымның туған күніне орай Британ империясы орденінің командирі болып тағайындалды. 1960 жылдың шілдесінде оның әуе коммодоры шені тұрақты болды. Үш жылдан кейін ол авиация вице-маршалы шеніне көтерілді. 1965 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетуде ол Бат орденінің серігі болып тағайындалды. Ол Кипрде орналасқан Таяу Шығыс әуе күштерінің аға әуе штабы офицері болып 1965 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. Содан кейін ол 1966 жылдың қаңтарында No. 22-топтың командирі, Альберт Кейс авиация вице-маршалын алмастырды. Ол 1988 жылдың 2 қаңтарында Англияда қайтыс болды.