Кіріспе

Орта ғасырларда Скандинавия елдерін басқарған кеңестер. Riksrådet (норвег және швед тілдерінде) немесе Rigsrådet (дан және ағылшын тілдерінде: Корольдік кеңес және Мемлекеттік кеңес – кейде «Жасырын кеңес» деп аударылады) – Скандинавия елдерінің кеңестерінің атауы. Бұл кеңестер елдерді патшалармен бірге орта ғасырдың соңынан 17 ғасырға дейін басқарды. Норвегияда 1536-1537 жылдары Дания-Норвегия королі таратып жіберген Корольдік кеңес (Riksrådet) болды. Швецияда аталған кеңес 17 ғасырда патшаның ықпалына біртіндеп көшті.

Даниядағы Rigsrådet

Дания Кеңесінің мүшелері бастапқыда патшаның кеңесшілері болғаннан кейін, магнаттар мен дворяндардың өкілдеріне айналды. 1320 жылдардан бастап ол күш ретінде айқын көріне бастады, ал 1440 жылдардан бастап Данехофты ығыстырып, патшалық биліктің тұрақты қарсыласы болды. Кеңес патша немесе кеңес мүшелері тағайындаған ақсүйектерден тұрды. 1536 жылғы Реформацияға дейін епископтар автоматты түрде мүше болып табылды. Сондай-ақ, жоғары лауазымды шенеуніктер (қазіргі "кабинет министрлері") мүшелікке ие болды, ал төменгі дәрежелі "министрлердің" мүшелікке ресми құқығы болмады. Кеңестің "артында отырғандары" күнделікті мәселелер мен басқару мәселелерін талқылауға қатысып, дауыс берді және дипломатиялық тапсырмаларды орындады. Олардың көпшілігі өз жерлерін басқарумен де айналысқан помещиктер еді. Жалпы алғанда, кеңестің рөлі патшамен бірге билеу, оны бақылау және мемлекеттік істерді тиімді басқару болып табылды. Кеңесте қанша мүше болуы керек немесе кімдер кеңесшілер бола алатыны туралы нақты ережелер болған жоқ. 15 ғасырда кеңес мүшелерінің саны 30-дан 40-қа дейін жетсе, 1500 жылдан кейін оннан асып кетпеді.

Швециядағы Riksrådet

Риксрэд – Швециядағы ақсүйектерден құралған парламенттің жоғарғы палатасы. Швед ақсүйектері швед тарихында жиі маңызды рөл атқарды, бұл елге көмектесті де, кедергі келтірді де. Риксрэдтан Стен Стурь 1520 жылдың басында шайқаста қаза тапқанға дейін Данияның Кальмар одағына қарсы тұрды. 1520 жылғы қарашада Стокгольмде Дания королі Кристиан II шамамен 90 ақсүйекті атқылағаннан кейін, швед ақсүйегі Густав Ваза қарсылықты өз қолына алып, 1523 жылы швед тәуелсіздігін қайта орнатты. Келесі екі ғасыр бойы монархия мен Риксрэд үнемі бәсекелестікке түсті. 1594 жылы Сигизмунд таққа отырғанда Риксрэд патшаның көптеген билігін шектеген Нюкопинг жарғысын қабылдады. Швеция королевасы Кристинаның тұсында патшалық жерлердің үлкен бөлігі ақсүйектерге берілді, бұл Швецияда үлкен қаржылық тұрақсыздыққа алып келді. Король Карл XI Швецияның алғашқы абсолюттік монархы болды және ақсүйектерден жерді қайтарып алу саясатын жүргізді ("қайтару" саясаты). 1654 жылы жердің 1,5% патшалыққа, ал 72% ақсүйектерге тиесілі болды. 1700 жылы жердің 35,5% патшаға, ал 33% ақсүйектерге тиесілі болды. Бұл 1718 жылы Ұлы Солтүстік соғысында Карл XII қаза тапқан швед абсолютизмінің соңына дейін жалғасты. Риксрэд, Құпия Кеңес, 1974 жылға дейін Швецияның ресми басқару органы болды.