Кіріспе

Киелі Рим империясының императорлық шеңбері

Төменгі Саксониялық шеңбер (Niedersächsischer Reichskreis) – Киелі Рим империясының императорлық шеңбері болды. Ол ортағасырлық Саксония герцогтігінің (Вестфалиядан басқа) көп бөлігін қамтыды және бастапқыда Саксония шеңбері (Sächsischer Kreis) деп аталды. Кейіннен, жоғары Саксония шеңберінен айырмасын анықтау үшін оған нақтырақ атау берілді. Бұл шеңбердің ерекшелігі – әр кезде Дания (Гольштейнде), Ұлыбритания (Гановерде) және Швеция (Бременде) патшалары бірнеше империялық мемлекеттердің князьдары болды.

Шығу тегі

Төменгі Саксония округінің алғашқы жоспарлары 1438 жылы Германияның Альберт II-сінен бастау алады. Императорлық Саксония округі 1500 жылы ресми түрде құрылды, бірақ 1512 жылы ол Жоғарғы Саксония және Төменгі Саксония округтеріне бөлінді. Бұл бөліну 1522 жылы ғана кодификацияланды, ал бөліністің толыққанды жүзеге асуына Императорлық палата соты біраз уақыт қажет етті. Сонымен қатар, Жоғарғы Саксония округі, Төменгі Саксония округі немесе Нидерланды туралы алғашқы айтылымдар одан кейін көп уақыт өткен соң пайда болды. Төменгі Саксония (Нидерсаксен) термині алғаш рет 1548 жылы қолданылды.

Аумағы

Төменгі Саксония шеңберіне қазіргі Төменгі Саксонияның ең шығыс бөлігі, Саксония-Ангальттың ең солтүстік бөлігі (Алтмарқтан басқа), Мекленбург, Холштейн (Дитмаршеннен басқа), Гамбург, Бремен, сондай-ақ Бранденбург және Тюрингияның шағын аудандары кірді. Ол көбінесе Холле және Ютербог сияқты шағын анклавтарды есептемегенде, үздіксіз аумақ болды. Нордхаузен мен Мюльхаузен де императорлық шеңбердің үздіксіз бөлігіне кірмейтін аймақтар еді. Шеңбердің ішінде 1502 жылдан бері Бремен архиепископтығымен жеке одақта болған Верден князь-епископтығы орналасқан. Шамбург және Шпигельберг округтары да осы жеке одақтың құрамына кірді, бірақ Төменгі Саксония шеңберіне жатпады. Киелі Рим империясы құлаған кезде, бұл шеңберде 2 120 000 адам тұрды және оның ауданы 1240 шаршы мильді құрады. Діни тұрғыдан алғанда, азаматтардың басым көпшілігі протестанттар еді. Хильдесхайм епископтығы осы ереженің жалғыз ерекшелігі болды.

Құрылымы

Дөңгелектің үлкен бөлігі Велфтер әулеті билеген аумақтардан тұрды. Протестанттық реформация кезінде, 1513 жылдан бастап, жаңадан өткен Магдебург архиепископтығын Гогенцоллерн әулетінің Бранденбург тармағынан тағайындалған басқарушылар биледі. Сонымен қатар, 1648 жылы Халберштадт епископтығы Бранденбург маркграфтығына берілді. Реформациядан кейін Бремен архиепископтығы Дания және Швеция тарапынан, ал 1715 жылдан кейін Велфтер әулеті тарапынан басқарылды. Олденбург герцогтығы арқылы Дания королі императорлық дөңгелектің ханзадасы атанды. Сондай-ақ, императорлық дөңгелектердегі иеліктерінің нәтижесінде, Брансвик-Люнебург электоратын басқарған Пруссия, Швеция және Ұлыбритания патшалары империя ханзадалары болды. Бүкіл империя ішінде Төменгі Саксон дөңгелегін ең көп шетелдік патшалар басқарды. Осыған қарамастан, Велфтер әулетінің Төменгі Саксон дөңгелегіндегі күшті орны Мекленбург герцогтары мен Дания патшаларының толыққанды үстемдік құруына тосқауыл қойды.