Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Баба Таһир немесе Баба Таһер Ориян Хамадани (باباطاهر عریان همدانی) – Иранның Хамадан қаласынан шыққан, XI ғасырдағы дервиш ақыны, Селжұқтар әулетінің билеушісі Туғрил тұсында өмір сүрген. Оның өмірінен белгілі нәрсе осы ғана, себебі ол құпия өмір салтымен өмір сүрген. "Баба" (шамамен "Ақылды" немесе "Құрметті" деген мағынада) префиксі барлық белгілі дереккөздерде оның атының бір бөлігі деп есептелсе де, оның "Ориян" (яғни "Жылаңаш") деген лақап аты шамамен 17 ғасырға дейін қолданылмаған. Бұл лақап оған оның рухани және қатал өмір салтын ұстанғандығына байланысты берілген болуы мүмкін, сондықтан ол бейнелі түрде дүниелік және материалдық қажеттіліктермен киінбеген. "Кембридж тарихы" бойынша, Баба Таһир белгілі бір парсы диалектісінде сөйлеген.
Baba Tahir or Baba Taher Oryan Hamadani (باباطاهر عریان همدانی) was an 11th century dervish poet from Hamadan, Iran who lived during the reign of Tugril of the Seljuk dynasty over Iran. This is almost all that is known of him as he lived a mysterious lifestyle. Although prefix "Baba" (roughly meaning 'The Wise' or 'The Respected') has been thought as part of his name in all known sources, his nickname "Oryan" (meaning 'The Naked') did not appear until about 17th century. The nickname was probably attributed to him because he seemed to lead a very spiritual and stoic lifestyle and thus was figuratively not clothed with worldly and material needs. According to The Cambridge History of Iran, Baba Tahir spoke a certain Persian dialect.
Өмірбаян
Баба Таһир парсы әдебиетінің ең құрметті ертедегі ақындарының бірі ретінде белгілі. Оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол парсы отбасында дүниеге келіп, Иранның Хамадан провинциясында өмір сүрген. Ол Баба Таһер е Ориан (Жылаңаш) деген атпен танымал болды, бұл оның саяхатшы дервиш болғанын көрсетеді. Аңыз бойынша, сауатсыз ағаш кесуші ақын діни медреседе тыңдаушы болып қатысқан, бірақ ол әріптес студенттері тарапынан қабылданбаған. Оның туған және қайтыс болған күні белгісіз. Бір дерек көзі оның 1019 жылы қайтыс болғанын көрсетеді. Егер бұл рас болса, Баба Таһир Фердоуси мен Авиценнаның замандасы және Омар Хайямға тікелей жол ашқан адам болар еді. Тағы бір дерек көзі ол 1000-1055 жылдар аралығында өмір сүргенін хабарлайды, бірақ бұл күмәнді. Баба Таһир жетпіс бес жыл өмір сүрген делінеді. Равандидің «Рахат әл-содур» еңбегі, 603/1206 жылы аяқталған, Баба Таһир мен Селжұқ батқышы Туғрилдың кездесуін сипаттайды (98-99 беттер). Баба Таһирдің 10 ғасырда өмір сүрген кезінде әдебиет пен өнердің дамуы мен өсуіне қатысты маңызды өзгерістер болды. Парсының орта ғасырлық суретшілері мен ақындарына жоғары құрмет көрсетіліп, олар өз ойларын еркін білдіруге құқылы болды. Л. П. Элвелл Саттонның сөзіне сүйенсек: «Оны парсы әдебиетіндегі суфи махаббатының алғашқы ұлы ақыны деп атауға болады. Соңғы жиырма жылда оның до-байтилері көбінесе музыкаға алынып келеді».
Baba Tahir is known as one of the most revered early poets in Persian literature. Little is known of his life. He was born in a Persian family and lived in Hamadan Province in Iran. He was known by the name of Baba Taher e Oryan (The Naked), which suggests that he may have been a wandering dervish. Legend tells that the poet, an illiterate woodcutter, attended lectures at a religious school, where he was not welcomed by his fellow students. The dates of his birth and death are unknown. One source indicates that he died in 1019. If this is accurate, it would make Baba Tahir a contemporary of Ferdowsi and Avicenna and an immediate precursor of Omar Khayyam. Another source reports that he lived between 1000 and 1055, which is unlikely. It is said that Baba Tahir lived for seventy five years. Rahat al sodur of Ravandi, whose work was completed 603/1206, describes a meeting between Baba Tahir and the Seljuq conqueror Tughril (pp. 98–99). At the time when Baba Tahir lived in the 10th century, there were great changes occurring in the development and growth of literature and art. Medieval artists and poets in Persia were greatly respected and valued and had the right to express their thoughts freely. According to L. P. Elwell Sutton: "He could be described as the first great poet of Sufi love in Persian literature. In the last two decades his do baytis have often been put to music".
Поэзия
Баба Таһирдің өлеңдері бүгінгі күнге дейін Иранның барлық аймақтарында сетармен, үш ішекті лютняның қосылуымен оқылады. Бұл поэзия стилі пахлавиат деп белгілі және өте ежелгі. Баба Таһирдің рубаилері философиялық емес, көбінесе махаббат пен мистикалық мағынаға толы. Баба Таһирдің көптеген өлеңдері до байти стилінде жазылған, бұл парсы тіліндегі төрттіктердің бір түрі, кейбір ғалымдар оны орта парсы өлеңдерімен байланыстырады.
Baba Tahir's poems are recited to the present day all over Iran accompanied by the setar, the three stringed lute. This style of poetry is known as Pahlaviat and it is very ancient. The quatrains of Baba Tahir have a more amorous and mystical connotation rather than philosophical. Many of Baba Tahir's poems are of the do baytī style, a form of Persian quatrains, which some scholars regard as having affinities with Middle Persian verses.
Жазу
Оған "Калемат и Кесар" деп аталатын араб тіліндегі шамамен 400 афоризмнен тұратын жинақ жатады, оған түсіндірмелер жазылған, олардың бірі Айн әл-Қозат Хамаданиге есімі тиесілі. Мұндай мәтелдің мысалы ретінде Баба Тахир білімді және марифатты байланыстырады: "Білім – марифатқа жолбасшы, ал марифат келгенде білімнің көрінісі жойылады, тек білімнің марифатқа қарай қозғалысы ғана қалды"; "Білім – марифат иесінің тәжі, ал марифат – білімнің тәжі"; "Егер кімде-кім Алланың тағдырына куә болса, ол қозғалмай, әлсіз күйде қалады".
Attributed to him is a work by the name Kalemat e Qesaar, a collection of nearly 400 aphorisms in Arabic, which has been the subject of commentaries, one allegedly by Ayn al Qozat Hamadani. An example of such a saying is one where Baba Tahir ties knowledge with gnosis: "Knowledge is the guide to gnosis, and when gnosis has come the vision of knowledge lapses and there remain only the movements of knowledge to gnosis"; "knowledge is the crown of the gnostic, and gnosis is the crown of knowledge"; "whoever witnesses what is decreed by God remains motionless and powerless."
Қабір
Оның Мохсен Форуги жобалаған қабірі Батыс Ирандағы Хамадан қаласының солтүстік жағындағы кіреберісіне жақын, гүлдермен және ирек жолдармен қоршалған саябақта орналасқан. Құрылысы орталық мұнараны айнала қоршаған он екі сыртқы бағанадан тұрады. Ол 1970 жылы салынған.
His tomb, designed by Mohsen Foroughi, is located near the northern entrance of the city of Hamadan in Western Iran, in a park, surrounded by flowers and winding paths. The structure consists of twelve external pillars surrounding a central tower. It was constructed in 1970.