Кіріспе

XVII ғасырдың басындағы самурай Мусо Гонносуке Кацуёши (夢想權之助勝吉) – XVII ғасырдың басындағы самурай және Шиндō Мусō риū (神道夢想流/神道無想流) деп аталатын корю жойцу мектебінің дәстүрлі негізін қалаушы. Ол легендарлы қылышбаз Миямото Мусасипен екі дуэль өткізді, алайда екінші дуэль болғандығы күмәнді.

Дәстүрлі шығу тегі

Мусо Гонносуке Кацуёши самурай отбасында дүниеге келген, және көптеген басқа танымал самурайлар мен жауынгерлік өнердің негізін қалаушылар сияқты, өздерінің тегі классикалық самурайлар дәуіріндегі отбасынан шыққан деп мәлімдеді. Оның отбасы атақты самурай генерал Минамото Ёсинаканың адамы Кисо Канжа Но Тайю Какумейден тараған деп есептеледі. Гонносукенің бастапқы отбасы аты Хирано болған және ол жастығында Гонбей деген есімді қолданған. Болашақтағы қарсыласы Миямото Мусаши сияқты, Гонносуке Секигахара шайқасында жеңіліс тапқандықтан ронин (бастығы жоқ самурай) болған жоқ, бірақ дуэльдегі шеберлігін арттыру және жолдағы түрлі жауынгерлік өнер мектептерінен білім алу үшін саяхатқа шыққан. Бұл «муша шүгё» деп аталатын кең таралған дәстүр болды, және көптеген самурайлар жауынгерлік қабілеттерін дамыту үшін мұндай сапарларды жиі жасайтын. Мусаши 1600 жылы Секигахара шайқасында жеңілген тарапта болған болуы мүмкін, содан бері ронин болып, өзінің «муша шүгё»-сын жүзеге асырып келген.

Жолдағы ерте өмір

Шинто Мусо рю мұрасы (деншо) 伝書 мектептің жазба мұрасын қамтиды, сонымен қатар негізін қалаушыны қоса алғанда, бұрынғы бас ұстаздардың тізімін және дзёдо техникаларының тізімін қамтиды. Сондай-ақ, онда Мусо Гонносукенің жекпе-жек өнеріндегі бірнеше ұстаздары көрсетілген, олардың бірі, Макабей әулетінің жазбаларына сәйкес, Макабей Хисамотоның лейтенанты Сакурай Осуми но Ками (лақабы Они Доуму) болды, ол өз кезегінде Касуми Шинто рю Кендзюцудың негізін қалаушының шәкірті болды. Гонносуке сонымен қатар Иизаса Чойсай Иэнао құрған Теншин Шёден Катори Шинто рю мектебінен де білім алды, сондай-ақ дереккөздерге байланысты Касима Шинто рю немесе Касима Шинден Джикишинкаге рю мектептерінің бірінде де оқыды. Қаруды (кен) үйренуден басқа, ол бо (ұзын таяқ), нагината (сапты қару), яри (найза) және басқа да түрлі қаруларды қолдануды үйренді. Гонносуке ақырында Катори Шинто рюден менкё дәрежесін алды, бұл өнерді оқыту және дамыту құқығы бар толық лицензия. Катори Шинто рюдегі оқуын аяқтағаннан кейін, Гонносуке жолға шығып, Жапонияны бірнеше ізбасарларымен бірге саяхаттап, кезбе семсерші ретінде жекпе-жектің қарсыласын іздеп, сонымен бірге таңдалған бірнеше адамға семсерлесуді үйретті. Ол Жапонияның көптеген ең шебер жауынгерлерін жеңіп, ронин Миямото Мусасимен кездескенше жеңілмеді.

Миямото Мусасимен алғашқы жекпе-жегі

Мұсаши мен Гонносуке арасындағы екі аңызға толы жекпе-жектің біріншісі 1596-1614 жылдар аралығында өткен деп есептеледі. Ғалымдар осы жекпе-жектің қашан және қайда болғанын күресіп талқылайды, тіпті кейбіреулері оның болғанына күмән келтіреді. Дегенмен, оқиғаның мәні мынада: Гонносуке, бұл кезде өте танымал қылышкер және өзінің (керемет) жауынгерлік шеберлігімен мақтанатын, бір күні Мұсашимен кездесіп, оны дереу жекпе-жеке шайқасқа шақырды. Мұсаши келісім берді, ал Гонносуке қылышын шауып, Мұсашиға шабуыл жасады. Мұсаши оның соққысынан оңай қашып, ұзын және қысқа қылыштарын қолданып, Гонносуке қылышын Х пішіндес қорғаныспен (жужидоме) тоқтатып қойды. Миямото Мұсаши туралы ақпараттың дәстүрлі көзі – «Нитеннің жылнамалары» (Нитен ки) осы жекпе-жектің нұсқасын былай баяндайды: «Мұсаши Эдода болғанда, Мусо Гонносуке атты адам оны іздеп келді. Гонносуке бокутомен (ағаш қылыш) қаруланған еді. Сол кезде Мұсашида күрке таяқ болған, бірақ ол бірден Гонносукеге қарсы тұру үшін таяқ алды. Гонносуке ешқандай ескертусіз шабуыл жасады. Мұсаши оны бір соққымен құлатты. Жұмыстан қалған Гонносуке кетіп қалды». Жекпе-жектің қалай өткені туралы нақты мәліметтер әлі де даулы және толыққанды анық емес. «Кайджо моногатари» нұсқасында Гонносуке мен Мұсаши Эдоның орнына Акашиде кездеседі, ал Гонносуке ағаш қылыш орнына төрт шакулық ұзын таяқ ұстаған. Бұл нұсқада Гонносуке бұрын Мұсашидің әкесі Шинмен Мунисаймен кездесіп, одан жеңілгені айтылады. Гонносуке Мұсашиден әкесінің шеберлігіне тең бе екенін және осындай әдістерді қолдана ма екенін сұрады. Мұсаши: «Егер сіз әкемнің шеберлігін көрсеңіз, менің шеберлігімді де көрдіңіз», – деді, содан кейін Гонносуке Мұсашиға шабуыл жасап, жеңілді. Қолданылған қарулар да талқылау тақырыбы. Кейбір деректерде Гонносуке металл жүзіктермен бекітілген ұзын таяқ (бо) қолданған делінеді. Басқа нұсқалар бойынша, ол әдеттегі 2,45 шакулық (74 см) бокутодан гөрі, төрт шакулық (шамамен 121 см немесе 48 дюйм) ұзындығы бар ерекше ұзын ағаш қылыш қолданды. Мұсашидің таңдаған қаруы да даулы. Бір нұсқада ол тек жартылай дайын бокутомен қаруланған, тіпті Мұсаши жекпе-жек басталғанда оны әлі де ойып жатқан еді, және ол Х пішіндес қорғанысты қолданбай, Гонносукеге маңдайға жеңіл соққы беріп, шайқастағы өзінің басымдығын көрсетті және қарсыласына дұрыс қашықтықты (маай) түсіндірді. Гонносуке осылай жеңіледі деп күтпегендіктен, ол жеңілісін ойластыру үшін синтоизм ғибадатханасына тартылды.

Жарылыс, дзёдзюцу және екінші жекпе-жек

Гонносуке Чикузен провинциясындағы (қазіргі Фукуока префектурасы) Хоман тауындағы Шинто ғибадатханасына шегініп, онда күнделікті қылышпен күресуді жетілдіріп, 37 күн бойы дұға етіп, Шинтоның тазарту рәсімдерін орындады. Алайда, ол бірнеше жыл бойы жолға шығып, түрлі додзоларда басқа да жекпе-жек өнерлерін оқып, соңында Шинто ғибадатханасына келген де айтылады. Бір күні, әдеттегі (көп шаршатарлық) жаттығудан кейін ол құлап, шаршап қалды. Онда ол бала кейпіндегі құдайды көріп, Гонносукеге: «Қарсыласыңыздың күн тіртісін дөңгелек таяқпен біліңіз» деді. Тағы бір нұсқада ол түні ұйықтағанда түс көріпті. Ол қасадылықпен қақтығысқа арналған таяқты жасап, сол кездегі кез келген қалыштың орташа ұзындығынан ұзағырақ, 128 см-ге дейін жасады, ал қалыштың толық ұзындығы шамамен 100 см болатын. Ол осы ұзындықты жекпе-жекте өзіне тиімді пайдаланды. Гонносуке өзінің найза, ұзын таяқ, нагината және қылышпен жинаған мол тәжірибесіне сүйене отырып, қылышкерге қарсы тұру және жеңу үшін бірқатар жо әдістерін ойлап тапты. Сонымен қатар, ол Мусашидің танымал X блогын нысанаға алуға арналған әдістерді де жасады. Екінші жекпе-жектің нәтижесі немесе тіпті екінші жекпе-жек болды ма деген мәселе әлі де нақты белгісіз. Ол құрған таяқпен күресу мектебі Гонносукенің, енді жомен қаруланған, Мусашиді жоның артық ұзындығын пайдаланып жеңгенін, Мусашидің қылыштарын Гонносукеден алыс ұстап, осылайша X пішіндес техниканы тиімді пайдалануына кедергі келтіргенін мәлімдейді. Гонносуке Мусашиді өз ырымына келтірген, бірақ бірінші жекпе-жектегі жақсылықты қайтару үшін оны тірі қалдырды. Таяқпен күресу мектептерінен тыс жерлерде Мусаши Гонносукеден жеңілді деген мәлімдеме жоққа шығарылады, әсіресе қылышпен күресу мектептері Мусаши ешқашан жекпе-жекте жеңілген жоқ деп санайды. Бұл мәлімдемеге көбінесе күмәнмен қаралады, себебі таяқпен күресу мектебінен тыс жерде екінші жекпе-жек болғандығы туралы ешқандай жазба жоқ. Тағы бір нұсқада Мусаши мен Гонносуке тең түскен, ешкім де жағдайды өзгертуге мүмкіндік бермейтіндей, ешкім де қозғала алмағандықтан, жекпе-жек тең аяқталған делінеді.

Кейінгі өмірі мен мұрасы

Екінші жекпе-жектен кейін оқиға жалғасады. Гонносуке тағы бірнеше жыл жол жүріп, оның бір бөлігін жаңа досы Мусашимен бірге өткізді, соңында Курода кланы өзінің жо әдістерін таңдалған жауынгерлеріне үйретуді сұрағаннан кейін Фукуокада қоныстанды. Жылдар өте келе, Гонносуке мен Мусашидің жекпе-жегінен бері жаңа техникалармен толықтырылған жо техникасының бастапқы жиынтығы Шинто Мусо рю (кейде Синдо Мусо рю деп транслитерацияланады) деп белгілі болды. Қазіргі заманғы Шинто Мусо рю Токугава сёгунаты кезінде Жапониядағы қарулы қақтығыстардың тоқтауынан және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін американдықтардың жекпе-жек өнеріне салған тыйымынан аман қалды; қазір ол халықаралық деңгейдегі жекпе-жек өнері саналады. Мусо Гонносуке есімі 1978 жылы қайтыс болғанға дейін ең танымал Шинто Мусо рю жодокаларының бірі болған Шимидзу Такаджи салған Шинто киелі орнында құрметтеледі.

Мусо Гонносукедің дереккөздері

Гонносукенің нағыз тегі белгісіз; оның ерекшеліктері мен түрлі ерліктері, көптеген жекпе-жек өнер шеберлері мен сол заманғы басқа да әйгілі самурайлар сияқты, кейінірек тарихшылар тарапынан ашылып, құрастырылған. Рю, жекпе-жек өнері мектебінің негізін қалаушылардың көптегеніне құдайдан шабыт немесе көрулер келгені айтылады, кейде тіпті мифтік жаратылыстардан тәлім алған. Мысалы, әйгілі самурай Минамото но Ёсицунеге жапон мифологиясындағы Тенгу – қару-жарақ және жекпе-жек өнерінде терең білімі бар сиқырлы жаратылыстардың үйреткені деседі. Бірінші жекпе-жектің ең ерте белгілі дерегі – "Кайдзё Моногатари". "Кайдзё Моногатаридағы" жазба 17 ғасырда жазылған, бірақ нақты жылы әлі де даулы. Автор Кендзи Токицу "Кайдзёны" 1666 жылға, ал Уэйн Муромото 1629 жылға жатқызады. Тағы бір дереккөз – шамамен 1716 жылы жазылған "Хончо Бугэй Шодэн" (немесе "Хончо Бугэй Коден"). Алайда, дереккөздер оқиғаның мәнінде келіседі: Гонносуке Мусашимен кездесіп, жеңілді, содан кейін ол шегініп, өз жо техникасын қалыптастырды. Мусаши реванш жекпе-жегінде жеңілді деген пікір кейінірек Гонносуке жақтастарының құрастырған болуы мүмкін, себебі Мусаши туралы деректерде жеңіліс туралы ештеңе айтылмаған. Дегенмен, осыны Мусашидың ізбасарлары үшін де айтуға болады, олар Мусашидың беделін сақтау үшін оның жеңілісі туралы барлық мәліметтерді жойған болуы мүмкін. Бірінші жекпе-жек туралы мәліметтер "Нитэн Ки" кітабында да кездеседі, оны Мусашидың ізбасарлары оның қайтысынан кейін бірнеше жыл өткен соң жинақтаған. Реванш туралы мәліметті қамтитын жалғыз дереккөз бар. Бұл – Ибараки префектурасындағы Цукуба киіз үйінде сақталған шиыршық, бірақ оның мазмұнына күмән тудырады, себебі оны растайтын басқа белгілі деректер жоқ.

Мусо Гонносуке танымал мәдениетте

Мусо Гонносукедің ойдан шығарылған нұсқасы және Мусашимен болған жекпе-жегі Эйджи Йошикаваның "Мусаши" романында көрсетілген. "Mortal Kombat: Deadly Alliance" видео ойынында Бо'Рай Чо шебері Гонносукеге Мусашиден жеңілгеннен кейін Жодзюцу стилін дамытуға көмектескені айтылады. Бо Рай Чо "Mortal Kombat: Deception", "Mortal Kombat: Armageddon" және "Mortal Kombat: Deadly Alliance" ойындарында Жодзюцу стилін қолданды. Сондай-ақ, Гонносуке алғашқы "Mortal Kombat" турнирінде жеңіліп, жаны Шан Цунгқа жем болғаны хабарланады. Wii видео ойыны "Samurai Warriors: Katana" да Гонносуке өзін сақтап қалу үшін жиі оның орнына шығатын қарақшылар тобын басқаратын басшы ретінде бейнеленеді. Оны жеңгеннен кейін ойыншы өзгеретін Гонносукеге кездеседі, және олар Миямото Мусашиді дуэльде жеңу үшін бірлесіп жұмыс істеуге келіседі. Гонносуке ойыншыға кішкентай қалаға шабуыл жасаған қарақшылар тобын жеңуге көмектеседі, ал ойыншы Бамбук сынағының бірінші кезеңінің аясында Гонносукені жеңуі керек. Мусо Гонносуке "Vagabond" манга сериясында да кездеседі, онда ол арқасына "Жер астындағы ең мықты жекпе-жекші" деген жазуы бар канджимен өзін жариялайды (бұл, мүмкін, оның тегіне қатысты әзіл, себебі қолданылған канджилер Tenka Musō дегенді білдіреді). Кейін Гонносуке Ино Тадааки мен Сасаки Кодзироның қылыш өнерін үйрену жолына қосылып, екі шәкіртінің шеберлігіне лайық қылыш шебері болуге ант етеді. Сырт келбеті бойынша, ол көзінің астына бояу жағып, найза ұстайды.

Түсініктемелер

2. * Бұл Х пішінді қорғаныс қабылдамасы jūmonji (яғни, тоғысқан) деп аталады және Мусашидің Нитен Ичи-рю мектебінің негізгі техникасы болып табылады. Джумонжиді қолдану кезінде екі қылыштың қайсысы үстінде екенін ескеру өте маңызды. Бұл тиімді қарсы шабуылды анықтауға үлкен әсер етеді.