Карл Филер: Мюнхеннің нацилік мэрі және партиялық мансабы
Karl Fiehler
Карл Филер: Мюнхеннің нацисттік мэрі (1933-1945). НСДАП басшысы, еврейлерге қарсы қысым жасаған, Рейхстаг депутаты болған. Тарихы мен қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс нацисі, Мюнхен қаласының әкімі, СС Обергруппенфюрері Карл Фейлер (31 тамыз 1895 – 8 желтоқсан 1969) – неміс нацистік партиясының (НСДАП) шенеунігі және 1933 жылдан 1945 жылға дейін Мюнхен қаласының әкімі болды. Ол 1920 жылы нацистік партияға ерте қосылған мүшелердің бірі болды. 1933 жылы партияның рейхслейтері болып, Рейхстаг депутаты болды. 1933 жылдың наурыз айында Мюнхен қаласының әкімі болып тағайындалды және Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін осы лауазымда қалды. Әкімдік қызметін атқару кезінде Фейлер жанкешті антисемит болды және қаланың еврей халқының қуғын-сүргінге ұшырауына мұрындық болды. Соғыстан кейін 1949 жылдың қаңтарында Фейлер екі жылға еңбек лагеріне кесілді, бірақ ол бұрын үш жарым жыл қамауда болғандықтан жазасы тоқтатылды.
German Nazi, Mayor of Munich, SS Obergruppenführer
Karl Fiehler (31 August 1895 – 8 December 1969) was a German Nazi Party (NSDAP) official and Mayor of Munich from 1933 until 1945. He was an early member of the Nazi Party having joined in 1920. In 1933, he became a Reichsleiter in the party and was a member of the Reichstag. In March 1933, he was appointed Mayor of Munich and held that post until the end of World War II in Europe. During his time as mayor, Fiehler was zealously anti Semitic and saw to it that the Jewish population of the city was persecuted. After the war in January 1949, Fiehler was sentenced to two years in a labour camp, but the sentence was suspended given the previous three and a half years of detention he had already served.
Ерте өмір
Фейлер Германия империясының Брауншвейг қаласында дүниеге келген. Бала кезінде Мюнхендегі орта білім беру мектебінде оқыды, содан кейін саудагерлік оқуға түсті, оны 1914 жылы Шлезвиг-Гольштейнде жалғастырды. Филер Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті және екінші дәрежелі Темір крест орденімен марапатталды. 1919 жылы Мюнхен қаласының жергілікті басқармасында әкімшілік тәлімгер болып жұмыс істеді және 1922 жылы әкімшілік және кеңсе қызметкері лауазымына емтиханды сәтті тапсырды.
Fiehler was born in Braunschweig, German Empire. As a child, he attended a secondary modern school in Munich and afterwards he began a merchant apprenticeship, which he continued in Schleswig Holstein in 1914. Fiehler served in World War I and was decorated with the Iron Cross, second class. In 1919 he entered the local government of the City of Munich as an administration trainee and in 1922 successfully passed the examination for the administrative and clerical grade.
Нацистік партиядағы мансабы
1920 жылы ол 37 нөмірімен нацистік партияға қосылды. 1923 жылы Карл Филер Гитлерді жеке қорғау үшін құрылған «Шоқтаушы Гитлер» (Stoßtrupp Hitler) жасағының мүшесі болды. 1923 жылғы 8 және 9 қарашада ол сәтсіз аяқталған сыра залы төңкерісіне белсенді қатысты. Бұл қатысқаны үшін Филер Ландсберг бекінісінде 15 айға сотталды. 1924 жылдан 1933 жылға дейін ол құрметті қалалық кеңесші болды, ал 1929 жылы НСДАП-тың орталық партиялық баспасы болған Мюнхендегі «Франц Эхер Верлаг» баспасынан шыққан 80 беттік «Ұлттық социалистік қалалық саясат» кітабында нацистік жергілікті саясаттың принциптерін баяндады. 1930 жылдары ол Германиядағы жергілікті саясатқа қатысты ұлттық социалистік көзқараспен бірнеше мақала жариялады. Филер, нацистік партияның ерте мүшесі болғандықтан, 1933 жылғы 30 қаңтарда нацистер билікке келгенге дейін партияға қосылған мүшелерді білдіретін «Alter Kämpfer» (Ескі жауынгер) деген аталымды мақтан тұтуға ғана емес, сонымен қатар «Alte Garde» (Ескі гвардия) деп аталуға да құқылы болды – бұл партия ішіндегі жоғары дәрежелі мүшелер (100 000-нан төмен нөмірлі мүшелер) және партиялық мансап баспалдағын жылдам өрледі. 1927 жылдан 1930 жылға дейін ол Мюнхендегі нацистік партияның Орцгруппенлейтер (жергілікті бөлім басшысы) қызметін атқарды.
By 1920 he had already joined the Nazi Party with the membership number 37. In 1923, Karl Fiehler became a member of the Stoßtrupp Hitler (Shock Troop Hitler), that had been established to provide personal protect for Hitler. On 8 and 9 November 1923 he participated actively in the failed Beer Hall Putsch. For his participation Fiehler was sentenced to 15 months' confinement in Landsberg fortress. From 1924 until 1933 he was an honorary alderman and in 1929 he outlined the principles of Nazi local politics in his 80 page booklet "National Socialist Municipal Policy", printed by the Munich publishing house "Franz Eher Verlag", which was the central party publisher of the NSDAP. During the 1930s he published on several occasions concerning local politics in Germany from a National Socialist point of view. Fiehler, who—as an early Nazi Party member—was not only allowed to call himself proudly "Alter Kämpfer" (Old Combatant), which meant members who had joined the Party before the Nazi takeover on 30 January 1933, but could also call himself one of the "Alte Garde" (Old Guard) pre eminent in the hierarchy as (party members with membership numbers under 100,000) and climbed the party career ladder rapidly. From 1927 until 1930 he was Ortsgruppenleiter (Local Chapter Leader) of the Nazi Party in Munich.
Билікте
1933 жылдың қаңтарында болған Machtergreifung (Билікті басып алу) оқиғасынан кейін Филердің партиядағы өсуі жалғасты. 1933 жылдың маусымынан бастап 1945 жылдың мамырында нацистік Германияның құлауына дейін ол Рейхслитер шеніне ие болды, бұл НСДАП-тың екінші ең жоғары саяси шені еді. Ол бастапқыда хатшы болып, кейін "Коммуналдық саясатты басқару бас кеңсесінің басшысы" қызметін атқарды. Ол сондай-ақ нацистік партияның жоғары деңгейдегі басқару шеңберіне кірді және Гитлердің НСДАП ұйымындағы ең жақын жиырма серігінің бірі болғандықтан, шенеуірлік сатыда жылдам өрледі. Ол сонымен қатар Германия заң академиясының мүшесі болды. 1933 жылдың 31 шілдесінде ол Standartenführer шенімен СС қатарына қосылды, 1933 жылдың 24 желтоқсанында Oberführer, ал 1934 жылдың 27 қаңтарында SS Gruppenführer шеніне көтерілді. 1933 жылдың қарашасынан 1945 жылға дейін Филер 1933 жылғы уәкілеттік заңынан кейін және "Глихшальтунг" (үйлестіру) деп аталған нацистік Рейхстагтың 24-ші сайлау округінің (Жоғарғы Бавария және Швабия) депутаты болды. 1942 жылдың 30 қаңтарында Филер SS Obergruppenführer шеніне өрледі және 1936 жылдың 1 сәуірінде Генрих Гиммлердің (РФСС) (СС штаб-фюрері) штабына бекітілді, ол 1944 жылдың 9 қарашасына дейін осы қызметте болды.
Following the Machtergreifung (Seizure of Power) of January 1933, Fiehler's rise in the party continued. From June 1933 until the end of the Nazi Germany in May 1945 he held the rank of a Reichsleiter, the second highest political rank in the NSDAP. He served at first as a secretary and afterwards as the "Head of the Main Office for Municipal Policy." He also belonged to the top level management circle of the Nazi Party and being one of the twenty most intimate co workers of Hitler in the NSDAP organization moved up the ranks quickly. He was also made a member of the Academy for German Law. On 31 July 1933 he joined the SS with the rank of Standartenführer, being promoted on 24 December 1933 to Oberführer and on 27 January 1934 to SS Gruppenführer. From November 1933 until 1945 Fiehler was also a member from electoral constituency 24, Upper Bavaria Schwabia, of the Nazi Reichstag which existed after the Enabling Act of 1933 and the so called Gleichschaltung (synchronization). On 30 January 1942, Fiehler was promoted to SS Obergruppenführer and was assigned to the Stab Reichsführer SS (RFSS) (Staff Reichsführer SS) Heinrich Himmler on 1 April 1936 where he remained until 9 November 1944.
Мюнхен қаласының әкімі
1933 жылғы 9 наурызда Штурмбаттюль (SA) Мюнхен қалалық әкімдігін басып алып, свастика туын көтерді. Ол кездегі бірінші мэр Карл Шарнагл, консервативті Бавария халық партиясының (BVP) мүшесі және ескі қалалық әкімшілік ғимаратында он бір күн бойы нацистерге қарсы тұрды. Бірақ 1933 жылғы 20 наурызда Баварияның еркін мемлекетінің нацистік ішкі істер министрі және Мюнхен мен Жоғарғы Баварияның "Gauleiter" Адольф Вагнер Карл Фихлерді уақытша бірінші мэр етіп тағайындады. 1933 жылғы 20 мамырда Фихлер "Обербюргермейстер" (Лорд-мэр) атағын алды, бұл атақ Мюнхенде оған дейін болған емес. Ұлттық-социалистердің билікке келуі салдарынан, Мюнхенде де, бүкіл Германияда да саяси "Глайхшлятунгқа" (Gleichschaltung) қарсы шыққан барлық партиялар мен ұйымдарға тыйым салынды. 1933 жылғы 10 мамырда Königsplatz алаңындағы Staatliche Antikensammlung (Антикалық жинақ) алдында өткен "Кітап жағу" (Bücherverbrennung) оқиғасы, "ұлттық емес" (nicht völkisch) жазушылар, суретшілер мен ғалымдарды қуғындау Мюнхеннің зиялы элитасының көшіп кетуіне әкелді. Томас Манн отбасымен бірге шетелден оралмады. 1933 жылғы 22 наурызда Мюнхеннің уақытша полиция бастығы Генрих Гиммлер Дахау концлагерін ашты. 1933 жылы "Неміс қалалар қауымдастығы" (Deutscher Städtetag) басқа қалалық ұйымдармен бірігіп, "Неміс муниципалитеттер қауымдастығын" (Deutscher Gemeindetag) құруға мәжбүр болды. Фихлер осы біріккен ұйымның төрағасы болып тағайындалды. Әкімшілік кеңсе Берлиннің Тиргартен ауданындағы Альсенштрасседе орналасқан. 1935 жылғы 2 тамызда Гитлер мен Карл Фихлер арасында маңызды әңгіме өтті, оның нәтижесінде Мюнхенге жаңа есім берілді: Hauptstadt der Bewegung (Қозғалыс астанасы). Бұл "атау" немістерге НСДАП-тың Баварияның ірі қаласындағы бастауын еске түсіру үшін берілді. Мюнхенді радикалды түрде қайта жаңарту жоспарланған, және Фихлер "Мюнхен жаңадан салынуда. Қозғалыс астанасындағы ұлттық-социалистік құрылыс туралы деректер мен суреттер" ("München baut auf. Ein Tatsachen- und Bildbericht über den nationalsozialistischen Aufbau in der Hauptstadt der Bewegung") атты суреттер жинағының редакторы ретінде осы өзгерістерді көрсеткісі келді. Ірі масштабтағы бірігулер, әсіресе батыста (Пасинг ауданында) Мюнхен халқының санын 746 000-нан (1936) 889 000-ға (1943) дейін едәуір арттырды. Дегенмен, Мюнхен орталық вокзалын Лайм ауданына көшіру сияқты маңызды жобалар жоспарлау кезеңінен аса алмады.
On 9 March 1933 the Sturmabteilung (SA) occupied the Munich town hall and unfurled the swastika flag. Despite then First Mayor Karl Scharnagl, who belonged to the conservative Bavarian People's Party (BVP) and who defied the Nazis for eleven days on the top of the old city administration. However, on 20 March 1933 Adolf Wagner, Nazi Home Secretary of the Free State of Bavaria and "Gauleiter" of Munich and Upper Bavaria, appointed Karl Fiehler Provisional First Mayor. On 20 May 1933 Fiehler received the title "Oberbürgermeister" (Lord Mayor), a title that did not exist in Munich prior to that time. All parties and organizations opposing the political Gleichschaltung were forbidden as a result of the National Socialist takeover, in Munich as well as throughout Germany. The "Book burning" (Bücherverbrennung) on the Königsplatz Square in front of the Staatliche Antikensammlung (Antiquity Collection) on 10 May 1933, the persecution of "non folkish" (nicht völkisch) writers, artists and scientists caused an exodus of Munich's intellectual elite. Thomas Mann and his family did not return from a journey abroad. On 22 March 1933 the Provisional Police Chief of Munich, Heinrich Himmler, opened the Dachau concentration camp. In 1933 the "German Association of Cities" (Deutscher Städtetag) was forced to merge with other municipal umbrella organizations to form the "Deutscher Gemeindetag" (German Local Authorities Association). Fiehler was appointed chairman of this unity organization. The administrative office was situated on Alsenstraße in the Berlin Tiergarten district. On 2 August 1935 a memorable conversation took place between Hitler and Karl Fiehler in the course of which Munich received a new epithet: Hauptstadt der Bewegung (Capital of the Movement). This "title" was given to remind the Germans of the NSDAP origins in Bavaria's metropolis. During the 1930s a number of model buildings, prime examples of grandiose Nazi architecture, had been erected by Paul Ludwig Troost, the predecessor of Albert Speer as Hitler's "Court Master Builder", in Munich. A radical remodelling of Munich was intended, in which Fiehler wanted to illustrate as editor of the pictorial book München baut auf. Ein Tatsachen und Bildbericht über den nationalsozialistischen Aufbau in der Hauptstadt der Bewegung ("Munich Rebuilds. A Factual and Pictorial Report on National Socialist Reconstruction in the Capital of the Movement"). By amalgamations on a grand scale, particularly in the west (Pasing district), the Munich population figure increased considerably from 746,000 (1936) to 889,000 (1943). Nevertheless, major projects like the relocation of the Munich Central Station to Laim district, did not get beyond the planning stage.
Яһудилерді қудалау
Фейлер басшылығымен Мюнхен еврейлерге қарсы әрекеттерде алдыңғы қатарда болды. 1933 жылдың көктемінде Фейлер еврей дүкендеріне қарсы жүйелі бойкотты ерекше ынтамен жүргізді. 30 наурызда ол бұл санкцияны алдын ала орындаумен бекітті, себебі «ресми» күні 1 сәуір болған. Наурыздың басынан бастап SA және SS еврей кәсіпкерлерін қорқытып, оларды «қорғау қамауына» (Schutzhaft) алды. Фиелер заңдық негізі жоқ «неміс емес» компаниялармен жасалған муниципалдық келісімшарттарды тыйым салды. SA күзетшілері еврей дүкендерінің қабырғаларына «Еврей», «Дәуіт жұлдызы» немесе «Дахауда демалыста!» деген жазулар жазды. Дүкендердің терезелері сындырылды, клиенттер қорқытылды, SA мүшелері оларды мазақтады, тіркеді және тіпті суретке түсірді. Кейін Мюнхен қаласы еврейлердің құдай орындарын бұзуды ерекше жеделдетті. 1938 жылдың маусымында үгіт министрі Иосиф Геббельс Мюнхендегі бас синагоганы бұзуды бастады, халықтың реакциясы шокқа ұшырай ма, әлде бейжайлық танытар ма, соны анықтау үшін. Халықтың салқындығы нацистерді жаңа зұлматтарға итермеледі. 1938 жылдың 9 қарашасында нацистік партияның элитасының көп бөлігі Мюнхеннің Ескі Гильдия залының үлкен залында Лорд-мэр Фиелердің шақыруымен әлеуметтік кешке жиналды. Геббельстің қатысқан SA және партия басшылары үшін еврейлерге қарсы ашкөз сөйлеуі жалпы аулауға сигнал берді. Осы қырғын түнінде көптеген ерлер мен әйелдер қаза тапты, азапталды және жарақат алды, кейін Германияда бұл оқиға «Кристаллнахт» (Сынған шыны түні) деп аталды. Көптеген еврей мекемелері, синагогалар мен дүкендер осы қираудың құрбаны болды. Фиелер басшылығымен Мюнхен қалалық зираттар бөлімі абсурдты және қатаң антисемиттік мінез-құлық танытты. Олар тіпті еврей тегінен шыққан христиандардың мәйіттерін өртеуге немесе жерлеуге рұқсат бермеді. Сонымен қатар, «еврей христиандары» деп аталатындарға ұрпақтан ұрпаққа жеткен өздерінің отбасылық қабірлерінде жерленуге рұқсат берілмеді. Бөлім тірі қалған туыстарын «Израиль қауымдастығы» деп атады. Басқа нәрселермен қатар, еврей православиелік зираттағы жерлеу рәсімінде протестанттық киім киюге рұқсат берілмеді. 1938 жылдың желтоқсанында «Арий емес христиандарға көмек көрсету кеңсесінің» басшысы болып тағайындалған Йоханнес Цванцгер Бавария лютерандық аймақтық консисториясының атынан Лорд-мэр Фиелерге шағым хат жазды, бірақ ешқандай нәтиже болмады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврейлердің құқықтарынан айырылғаннан кейін геноцид орын алды. 1941 жылдың 20 қарашасында 1000 еврей ерлер мен әйелдердің алғашқы тобы Мюнхеннен Ригаға жөнелтілді. Қорқып қалған адамдарға берілген жалған себеп – «эвакуациялау» қажеттігі болды. Көлік Рига геттосы тыңғырыққа толып тұрғандықтан Литвадағы Каунас қаласына қайта бағытталды. Сол жерге келгеннен кейін депортацияланғандар Каунастың IX фортында SS бригаденфюрері Франц Вальтер Стахлекердің басшылығымен Айнзатцгруппен А мүшелерінің жаппай атылуынан қаза тапты. 1945 жылдың ақпанына дейін Мюнхеннен 42 пойыз Каунас, Пиаски (Люблин маңында), Освенцим және «қарттар мен көрнекті тұлғаларға арналған гетто» деп аталған Терезиенштадт концлагеріне иркіліссіз интервалмен жөнелді.
Munich under Fiehler became the vanguard wherever it concerned actions against Jews. In the spring of 1933 the first systematic boycott against Jewish shops was very zealously carried out by Fiehler. On 30 March he decreed this sanction with anticipatory obedience, as the "official" date was actually 1 April. The SA and SS had been terrorising Jewish businessmen since the very beginning of March and had been taking them into Schutzhaft (protective custody). Fiehler proscribed—without any legal basis—municipal contracts with so called "non German" companies. SA sentries bedaubed the fronts of Jewish shops with inscriptions like "Jew", the "Star of David" or "On vacation in Dachau!". Shop windows were smashed and their clients were intimidated, being mobbed by SA men who molested, registered and even photographed them. Later on the City of Munich hurried, in a quite exceptional manner, with the demolition of Jewish places of worship. The Minister of propaganda, Joseph Goebbels, had already commenced the destruction of Munich's main synagogue in June 1938, just to find out, whether the public's reaction would be shock or indifference. The apathetic behaviour of the population would encourage the Nazis to further new outrages. On 9 November 1938 almost the whole Nazi Party elite convened for a social evening at the invitation of the Lord Mayor Fiehler in the Great Hall of Munich's Old Guildhall. A vicious anti Semitic diatribe by Goebbels was, for the attendant SA and party leaders, the signal for a general hunt on Jews. Numerous men and women were killed, tortured and injured in this night of pogrom, which was euphemistically referred to as Reichskristallnacht (Night of Broken Glass) in Germany afterwards. Many Jewish institutions, synagogues and shops fell prey to this devastation. Munich's Municipal Cemeteries Department under Fiehler behaved in an absurd, strictly anti Semitic, manner. It adamantly refused even deceased Christians of Jewish descent cremation or burials. Moreover, so called "Jewish Christians" were no longer allowed to be buried in their own family graves, which had been in existence for generations. The Department referred bureaucratically to surviving dependants as the "Israelite Community". Amongst other things it was no longer allowed to wear Protestant vestments at a funeral in a Jewish orthodox graveyard. Johannes Zwanzger, who was appointed head of the "Munich aid office for non Aryan Christians", formulated a letter of complaint to Lord Mayor Fiehler on behalf of the Bavarian Lutheran Regional Consistory in December 1938, without any success. During World War II, genocide followed the disfranchisement of Jews. On 20 November 1941 the first transport of 1,000 Jewish men and women departed from Munich for Riga. The fictitious reason given to the scared people was that it was a matter of "evacuation". The transport was re routed to Kaunas in Lithuania, because the Riga Ghetto was overcrowded at that time. Just after their arrival there, the deportees were murdered in a mass shooting by members of the Einsatzgruppen A under the command of SS Brigadeführer Franz Walter Stahlecker in Fort IX of Kaunas. Up to February 1945 a total of 42 transports left Munich at irregular intervals: to exterminations in Kaunas, Piaski, (near Lublin), Auschwitz and also at the so called "Ghetto for old and prominent people", the concentration camp Theresienstadt.
Құлау және өлім
1945 жылғы 30 сәуірдің түскісіне қарай 27 жасар лейтенант Вольфганг Ф. Робинов басқаратын алғашқы американдық әскерлер Мюнхеннің орталық алаңы – Мариенплацқа жетті. Қала әкімшілігінің капитуляциясымен Мюнхенде нацистік партияның үкімшілігі аяқталды. Филер Мюнхенді оккупациялаудан көп бұрын кетіп қалған еді. 1945 жылғы 4 мамырда, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс ресми түрде аяқталуына төрт күн бұрын, жеңіске жеткен американдық әскерлер Карл Шарнаглды Бавария астанасының бургомистрі қызметіне қайта тағайындады. 1949 жылғы қаңтарда отбасылық және үш қызы бар Филер, Spruchkammerverfahren (денацификациялық трибуналдардағы сот процесі) нәтижесінде екі жылға еңбек лагеріне, мүлкінің бес бөлігін тәркілеуге және он екі жылға жұмыс істеуге тыйым салынды. Бірақ ол бұл жазаны өтеуге міндетті болмады, өйткені оның үш жарым жылдық бұрынғы қамауда болу мерзімі жаза мерзіміне есептелді. Филер 1969 жылғы 8 желтоқсанда Бавария Альпісінің етегіндегі Аммерзее көлінің жанындағы Диессен ауылында қайтыс болды.
In the early afternoon of 30 April 1945, the first American soldiers led by 27 year old Lieutenant Wolfgang F. Robinow approached Munich's central square Marienplatz. With the surrender of the town hall, the Nazi Party rule had ended in Munich. Fiehler had already left a long time before the occupation of Munich took place. On 4 May 1945, four days before the official end of World War II in Europe, the victorious American Forces reinstated Karl Scharnagl as Lord Mayor of the Bavarian capital. In January 1949 Fiehler, who was married and had three daughters, was sentenced to two years in a labour camp, the confiscation of one fifth of his property and a twelve year employment ban after Spruchkammerverfahren (proceedings before denazification tribunals). However he did not have to serve the sentence because the previous three and a half years of his detention were credited to the term of his imprisonment. Fiehler died on 8 December 1969 in the village of Dießen on Lake Ammersee in the foothills of the Bavarian Alps.