Кіріспе
Еуропалық Одақтың өкілі
Еуропалық Одақтың арнайы өкілдері (ЕОАӨ) – Еуропалық Одақтың шетелде белгілі бір міндеттерді орындайтын өкілдері. Еуропалық Одақтың елшілері бір ғана елмен байланыс жасаса, арнайы өкілдер нақты мәселелермен, қақтығыс аймақтарымен немесе елдердің аймақтарымен айналысады. Олар тікелей Сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі жоғары өкілге, қазіргі таңда Жозеп Боррельге есеп береді.
Босния және Герцеговина
Петер Соренсен 2011 жылғы 1 қыркүйектен бастап 2015 жылғы 30 маусымға дейін Босния және Герцеговинадағы ЕО арнайы өкілі лауазымын атқарды. Оның лауазымы Босния және Герцеговина үшін жоғары өкіл лауазымынан бөлінді (ол Валентин Инцконың қолында қалды), мақсаты Босния және Герцеговинаға қатысты ЕО-ның мүшелікке дейінгі стратегиясын ілгерілету болды. Алайда, 2014 жылдың қарашасында Соренсен Женевадағы ЕО делегациясының басшысы болды, соның салдарынан ЕО арнайы өкілі лауазымы бос қалды. Ларс Гуннар Вигемарк 2015 жылғы 1 наурыздан бастап 2015 жылғы 31 қазанға дейін Босния және Герцеговинадағы ЕО арнайы өкілі болып тағайындалды. Оның өкілеттігі 2018 жылғы 30 маусымға дейін және 2019 жылғы 31 тамызға дейін ұзартылды. 2019 жылы оның орнын Йоханн Саттлер басты, оның өкілеттігі 2019 жылғы 1 қыркүйектен бастап 2023 жылғы 31 тамызға дейін жалғасты. Оның өкілеттігі 2024 жылғы 31 тамызға дейін ұзартылды.
Қазақстан
Томаш Сюнюг 2020 жылдың 30 шілдесінде Косоводағы арнайы өкіл болып тағайындалды. Оның өкілеттігі 2020 жылдың 1 қыркүйегінен бастап 2023 жылдың 31 тамызына дейін созылды. Оның өкілеттігі 2024 жылдың 31 тамызына дейін ұзартылды.
Оңтүстік Кавказ және Грузиядағы дағдарыс
Toivo Klaar 2017 жылғы 13 қарашада Оңтүстік Кавказ және Грузиядағы дағдарыс жөніндегі арнайы өкіл болып тағайындалды. Оның өкілеттігі 2020 жылғы 29 ақпанға дейін, содан кейін 2021 жылғы 28 ақпанға дейін, тағы 2022 жылғы 28 ақпанға дейін, одан кейін 2022 жылғы 31 тамызға дейін, одан кейін 2023 жылғы 31 тамызға дейін және содан кейін 2024 жылғы 31 тамызға дейін ұзартылды.
Белград-Приштина диалогы және Батыс Балқанның басқа да өңірлік мәселелері
2020 жылғы 3 сәуірде Мирослав Лайчак Еуропалық Одақ Кеңесі тарапынан Белград пен Приштина арасындағы диалог және Батыс Балқанның басқа да аймақтық мәселелері жөніндегі арнайы өкіл болып тағайындалды. Оның 12 айлық өкілеттігіне Сербия мен Косово арасындағы қатынастарды толыққанды нормализациялау, Батыс Балқандағы серіктестер арасында жақсы көршілік қарым-қатынастар мен келісімді жақсарту, оларға өткенге байланысты мәселелерді еңсеруге көмектесу және Батыс Балқандағы Еуропалық Одақтың әрекеттерінің үйлесімділігі мен тиімділігіне үлес қосу міндеттері кіреді. Оның өкілеттігі 2020 жылғы 2 сәуірден 2022 жылғы 31 тамызға дейін күшінде болды. Оның өкілеттігі 2024 жылғы 31 тамызға дейін ұзартылды.
Орталық Азия
Терхи Хакала Орталық Азиядағы арнайы өкіл. Оның міндеті – Еуроодақ пен Орталық Азия елдері арасындағы жақсы қарым-қатынастарды дамыту және аймақтағы тұрақтылықты, ынтымақтастықты, демократияны және адам құқықтарына құрметті нығайту. Атап айтқанда, Еуроодақ арнайы өкілі Орталық Азиядағы Еуроодақтың әрекеттерін үйлестіреді және Еуроодақтың Орталық Азия стратегиясын іске асыруын қадағалайды. Оның өкілеттігі 2021 жылдың 1 шілдесінен 2023 жылдың 28 ақпанына дейін болды. Оның өкілеттігі 2025 жылдың 28 ақпанына дейін ұзартылды.
Перс шығанағы
2023 жылғы 1 маусымда Италияның бұрынғы Сыртқы істер министрі Луиджи Ди Майо Парсы шығанағы бойынша Еуропалық Одақтың арнайы өкілі болып тағайындалды. Оның мақсаты – Перс шығанағы аймағындағы елдермен Еуропалық Одақтың берік, жан-жақты және стратегиялық серіктестігін одан әрі дамыту. Ол сондай-ақ, аймақтың тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне үлес қосады, жекелеген Парсы шығанағы елдерімен және тиісті аймақтық ұйымдармен диалогты қолдау арқылы және ұзақ мерзімді аймақтық шешімдерді іздеуге көмектеседі. Оның өкілеттігі 2025 жылғы 28 ақпанға дейін күшінде болады.
Таяу Шығыс
Свен Купманс Таяу Шығыстағы бейбіт процесіне арнайы өкіл болып тағайындалды. Оның өкілеттігі 2021 жылдың 1 мамырынан 2023 жылдың 28 ақпанына дейін созылды. 2017 және 2021 жылдар аралығында ол Нидерланды парламентінің депутаты болды, онда ол сыртқы саясат мәселелері жөніндегі өкіл және НАТО Парламенттік Ассамблеясының делегациясының жетекшісі қызметін атқарды. Арнайы өкілдің өкілеттігі Еуроодақтың Таяу Шығыстағы бейбіт процесіне қатысты саяси мақсаттарына негізделген, оның ішінде Израильмен екі мемлекеттік шешім және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 242, 338, 1397 және 1402 қаулыларына, сондай-ақ Мадрид конференциясының принциптеріне сәйкес, қауіпсіз және танылған шекаралар ішінде, көршілерімен қалыпты қарым-қатынаста өмір сүретін демократиялық, біртұтас, тиімді, бейбіт және тәуелсіз Палестина мемлекетінің құрылуы көзделген. Оның өкілеттігі 2025 жылдың 28 ақпанына дейін ұзартылды.
Африка Жүзі (соның ішінде Судан аймағы)
Анет Вебер 2021 жылдың 1 шілдесінде Африка мүйізі бойынша арнайы өкіл болып тағайындалды. Оның өкілеттігі 2022 жылдың 31 тамызына дейін созылды. Оның өкілеттігі 2024 жылдың 31 тамызына дейін ұзартылды.
Сахел
2021 жылғы 21 маусымда Эмануэла Дель Ре Сахел аймағы бойынша арнайы өкіл болып тағайындалды. Оның өкілеттігі 2021 жылғы 1 шілдеден бастап 2022 жылғы 31 тамызға дейін күшінде болды. Өкілеттігі 2024 жылғы 31 тамызға дейін ұзартылды.
Адам құқықтары
Адам құқықтары және демократия жөніндегі стратегиялық ая және іс-қимыл жоспарына (ресми түрде 2012 жылғы 25 маусымда қабылданған) сәйкес, Еуропалық Одақтың адам құқықтары саясатының тиімділігі мен таныстырылуын арттыру үшін өкіл тағайындау туралы ұзақ жылдардан бері талаптар қойылған болатын. Осының нәтижесінде Еуропалық Одақтың адам құқықтары жөніндегі арнайы өкілі лауазымы құрылды. Бұл лауазымға берілген өкілеттіктер кең, тәуелсіз, икемді және жеткілікті деңгейде болуы тиіс, оның мақсаты демократияны нығайту, халықаралық әділет, гуманитарлық құқық және өлім жазасын жою сияқты салаларды қамтуды көздейді. 2024 жылғы 26 ақпанда Олоф Скоуг адам құқықтары жөніндегі Еуропалық Одақтың арнайы өкілі болып тағайындалды, оның өкілеттік мерзімі 2024 жылғы 1 наурыздан 2026 жылғы 28 ақпанға дейін созылады.