Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Италиядан шыққан кеш латынша жұмбақ
Late Latin riddle from Northern Italy
Верона жұмбағы – Италияның солтүстігіндегі Веронадан шыққан христиан монахтың 8 немесе 9 ғасырдың басында Верона дұғанамасында жазған, кеш халықтық латын тілінде немесе ерте роман тіліндегі жұмбақ. Бұл – жазу жұмбағының бір мысалы, орта ғасырларда кең таралған және қазір де кездесетін танымал жанр. 1924 жылы Луиджи Шиапарелли тапқан бұл жұмбақ Италиядағы роман тіліндегі жазудың ең ерте сақталған мысалы болуы мүмкін.
The Veronese Riddle is a riddle written in late Vulgar Latin, or early Romance, on the Verona Orational, probably in the 8th or early 9th century, by a Christian monk from Verona, in northern Italy. It is an example of a writing riddle, a popular genre in the Middle Ages and still in circulation in recent times. Discovered by Luigi Schiaparelli in 1924, it may be the earliest extant example of Romance writing in Italy.
Түсіндірме
Табысқырдың тақырыбы – жазушының өзі: өгіздер – оның саусақтары, олар қағазға (ақ далаға) қауырсынды (ақ соқаны) жүргізеді, қалдыратын із – сия (қара тұқым).
The subject of the riddle is the writer himself: the oxen are his fingers which draw a feather (the white plow) across the page (the white field), leaving a trail of ink (the black seed).
Индовинеллоның пайда болуы
"Жұмбақ" Верона капитул кітапханасының LXXXIX (89) кодексіне жазылған. Скиаппарелли 1924 жылы тапқан бұл парқша испан христиан шіркеуінің мосараб тіліндегі тілегі, бәлкім Толедода жазылған. Одан ол Кальяриге, содан кейін Пизаға жеткізіліп, Верона тарауына жеткен.
The Riddle was written on codex LXXXIX (89) of the Biblioteca Capitolare di Verona. The parchment, discovered by Schiapparelli in 1924, is a Mozarabic oration by the Spanish Christian Church, probably written in Toledo. From there it was brought to Cagliari and then to Pisa before reaching the Chapter of Verona.
Мәтіннің талдауы және түсініктемелері
Бастапқыда Шиапареллидің ашылуынан кейінгі алғашқы жылдары итальян тіліндегі ең көне құжат деп есептелсе де, бүгінде бұл жазбаны Бруно Миглиориниден бастап Чезаре Сегреге және Франческо Бруниге дейін көптеген ғалымдар даулап, оны Vulgar Latin тілінің соңғы кезеңіне жатқызады, әйтсе де, мұндай терминология толыққанды анықталмаған, тіпті Миглиоринидің өзі оны тозығы жеткен деп санайды. Дегенмен, қазіргі уақытта Placito Capuano (960 ж.; Капуан соты шығарған 960-963 ж.ж. аралығындағы төрт құжаттың біріншісі) Италиядағы роман тіліндегі ең көне, күмәндісіз мысал ретінде қарастырылады. Кейбір сөздер латын грамматикасының ережелерін сақтайды (еркек септігінің көпше түрі үшін es жұрнағы, ал бейтарап септігінің көпше түрі үшін alba жұрнағы). Ал қалғандары анық жергілікті тілге тән, септік жалғаулары жоқ және роман тіліндегі етістіктерге тән аяқталуларды береді: pareba (ит. pareva), araba (ит. arava), teneba (ит. teneva), seminaba (ит. seminava) – латын тіліндегі толық емес уақыт формалары parebat, arabat, tenebat, seminabat орнына. Альбо версорио және негро сперма сөздері латын тіліндегі album versorium және nigrum semen сөздерінің жазылу түрі болып табылады. Versorio сөзі бүгінгі Верона диалектісінде (сондай-ақ Венеция тілінің басқа да түрлерінде) әлі де "жыртылған топырақ" деген мағынаны білдіреді, ал parar етістігі әлі де "итеру", "айдау", "бастап әкелу" мағыналарын сақтайды (итальян тілінде керісінше, spingere, guidare қолданылады). Микеле А. Кортелаццо мен Ивано Пачканьелла boves сөзіндегі es көпше түрі ладин тіліне тән болуы мүмкін екенін, демек, ол латинизм емес, нағыз роман тілінің көпше түрі болуы мүмкін деп санайды. Албо "ақ" сөзі ежелгі итальян тілінде кездеседі, бірақ ол германдық bianco сөзімен бәсекелесіп, ақырында күнделікті тілде оның орнын басып алды.
Though initially hailed as the earliest document in an Italian vernacular in the first years following Schiapparelli's discovery, today the record has been disputed by many scholars from Bruno Migliorini to Cesare Segre and Francesco Bruni, who have placed it at the latest stage of Vulgar Latin, though this very term is far from being clear cut, and Migliorini himself considers it dilapidated. At present, however, the Placito Capuano (960 AD; the first in a series of four documents dated 960 963 AD issued by a Capuan court) is considered to be the oldest undisputed example of Romance writing in Italy. Some words do adhere to the rules of Latin grammar (boves with es for the accusative masculine plural, alba with a suffix for the neuter plural). Yet more are distinctly vernacular, with no cases and producing the typical ending of Romance verbs: pareba (It. pareva), araba (It. arava), teneba (It. teneva), seminaba (It. seminava) instead of Latin imperfect tense parebat, arabat, tenebat, seminabat. Albo versorio and negro semen have been written for the Latin album versorium and nigrum semen. Versorio is still the word for "plough" in today's Veronese dialect (and other varieties of the Venetian language), just as the verb parar is still the word for 'push on', 'drive', 'lead' (Italian, by contrast, has spingere, guidare). Michele A. Cortelazzo and Ivano Paccagnella say that the plural es of boves may well be considered Ladin and therefore a genuine Romance plural rather than a Latinism. Albo 'white' is found in Old Italian, in competition with the Germanic bianco which eventually ousted it from its place in everyday speech.