Ирандық лексикограф Сулейман Хайым (1887-1970) – екітілді сөздіктің авторы, аудармашы, драматург. Иран еврейі, Теһранда туған, білімін христиан миссионерлер мектебінде алған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирандық лексикограф (1887–1970)
Iranian lexicographer (1887 1970)
Сүлеймен Хайым (سلیمان حییم) (шамамен 1887 жылы Тегеранда, Иран – 1970 жылғы 14 ақпанда Тегеранда) – ирандық лексикограф, аудармашы, драматург және эссеші, оны көбінесе «Иранның екі тілді сөздіктің әкесі» деп атайды.
Sulayman Hayyim (سلیمان حییم) (c. 1887 in Tehran, Iran – February 14, 1970 in Tehran), was an Iranian lexicographer, translator, playwright and essayist, often called "Iran's Father of the bilingual dictionary".
Өмірбаян
Хайым ирандық еврей отбасында дүниеге келген. Әкесі Хайим Ешақ - тігінші. Оның ата-анасы екеуі де Ширази тегінен шыққан калимистер (ирандық яһудилер) болды, олар Тегеранға көшіп келген. Хайым білімін Тегерандағы христиан миссионерлеріне тиесілі "Нұр" деп аталатын Мактабханеде (дәстүрлі бастауыш мектеп) бастады. Ол еврей тілін және діни мәселелерді белгілі Хахам Хайим Мореден үйреніп, Море соқыр болғанда оның шәкірті және көмекшісі болды. Ол оқуын "Эттехад" орта мектебінде жалғастырды, онда француз және еврей тілдерін үйренді. 19 жасында ол американдық миссионерлер тобының басшылығымен, аңызға айналған Сэмюэл М. Джорданның қадағалауымен жұмыс істейтін американдық орта мектепке (кейіннен американдық колледж, содан кейін "Альборз" орта мектебі деп аталды) түсті. Колледжде жас Сулейман ағылшын тілі, парсы әдебиеті және музыка саласында өте жақсы нәтижелер көрсетті.
Hayyim was born into an Iranian Jewish family. His father Hayyim Eshāq was a quilter. Both of his parents were Kalimis (Iranian Jews) of Shirazi origin who had migrated to Tehran. Hayyim started his education in a Maktabkhaneh (traditional type of elementary school) called Noor that belonged to Christian missionaries in Tehran. He learned the Hebrew language and religious matters from the well known Hakham Hayyim Moreh and became his pupil and assistant when Moreh became blind. He continued his studies in Ettehad secondary school, where he learned French and Hebrew. He was 19 when he entered the American High School (later renamed American College, and yet later Alborz High School), which was run by a group of American missionaries under the supervision of the legendary Samuel M. Jordan. At the college, young Sulayman excelled in English, Persian literature, and music.
Мансап
Сулейман Хайым 1915 жылы Америка колледжінде ағылшын тілінен сабақ беруді бастады. Ұзақ өтпей ол парсы тіліндегі алғашқы екі тілді сөздіктерді басып шығаруға кірісті, бұл жұмысы оған «Сөз шебері» деген құрметті атақ әкелді. Кейін ол аудармашылыққа көшті. Ол бірнеше жыл бойы Иранның Қаржы министрлігінде Иран үкіметінің қаржы мәселелері жөніндегі кеңесшісі доктор Артур Миллспауға аудармашы болып жұмыс істегені мәлім. Содан кейін ол Англо-Иран мұнай компаниясына ауысты, онда 1950 жылдары зейнеткерлікке шыққанға дейін аударма бюросын басқарды. Оның алғашқы жарық көрген еңбегі (1928) – «Юсуф пен Зөлейха» атты пьесасы. Бұл пьеса Ескі өсиеттегі Жүсіп пен Потифардың әйелі Зөлейханың оқиғасына негізделген. Хайым бұл пьесаны Альянс мектебінің оқушылары қоюы үшін жазды. Оның алғашқы анықтамалық жұмысы, екі томдық «Жаңа ағылшын-парсы сөздігі» 1929-31 жылдары жарық көрді. Кейіннен ол «Үлкен ағылшын-парсы сөздігімен» алмастырылды және қайта басылған жоқ. Ол француз, иврит, ағылшын және парсы тілдерін білген, сонымен қатар француз және иврит тілдерінде, әрі ағылшын тілінде екі тілді сөздіктер жазған. Ол «Жиналған өлеңдер кітабы» деп аталатын парсы мақал-мәтелдерінің және олардың ағылшын тіліндегі эквиваленттерінің жинағын да жазды. «Юсуф пен Зөлейхадан» басқа, ол «Эстер мен Мордохай» және «Рут пен Нағима» пьесаларын жазды. Осы пьесаларды жазып, оларға музыка жазғаннан басқа, Хайым оларды сахнаға қойып, өзі де ойнады. Сонымен қатар, ол яһуди дініне қатысты мәселелерді қарастыратын «Парсы энциклопедиясының» мақалаларын аударды және оларға үлес қосты.
Sulayman Hayyim started teaching English in 1915 at American College. Soon after, he began working on the first series of bilingual dictionaries printed in Persian, a task that earned him the honorary name "Word Master." Later, he switched to translation. He is known to have worked for the Iranian Ministry of Finance for a number of years as a translator to Dr. Arthur Millspaugh, an American adviser to Iranian government on fiscal matters. He then moved on to the Anglo Iranian Oil Company, where he headed the translation bureau until his retirement in the 1950s. His first published work (1928) is a play, Yusof va Zoleikha, based on the story of Joseph and Potiphar’s wife Zuleikha, from the Old Testament. Haim wrote this play to be performed by the students of Alliance school. His first reference work, the New English–Persian Dictionary, in two volumes, was published in 1929–31. This was later replaced by the Larger English–Persian Dictionary, and never reprinted. He knew French, Hebrew, English and Persian, and produced bilingual dictionaries in French and Hebrew as well as English. He also wrote a compilation of Persian proverbs and their English equivalents with the name "A Book of Collected Poems". Besides Yusof va Zoleikha, he wrote the plays "Esther and Mordecai" and "Ruth and Naomi". Besides writing these plays and composing their music, Haim also directed and performed in them. Moreover, he translated and contributed to articles in the Persian Encyclopedia that dealt with matters relating to the Jewish faith.
Өлім
1970 жылы 82 жасында Сүлеймен Хаим қайтыс болды, көптеген жобалары аяқталмай қалды. Дариус Хаим, Давуд Адхами, Жахангир Банаян және Манучехр Амири әрқайсысы Хайым туралы жеке естеліктерін жазды. Хайым парсы тарихы мен әдебиетін ұнататын, Сағди мен Хафиздің дивандары оның ең сүйікті кітаптары еді. Ол сонымен қатар, әуесқой ақын да болған.
Soleyman Haim died in 1970 at the age of 82, with many projects left incomplete. Dariush Haim, Davood Adhami, Jahanguir Banayan, and Manouchehr Amiri have each written about their personal memories of Hayyim. Hayyim was fond of Persian history and literature, and the divans of Sa'di and Hafez were his favourite books. He also was an amateur poet.
Кітаптар мен мерзімді басылымдар
Асеф, Бижан, "Оstād Soleiman Haïm", Ofoq e Binā, II том, No X, Tir Shahrivar 1379 AHS (2000 жылдың жазы); және No XI, Mehr Day 1379 AHS (2000 жылдың күзі). Браун, Э. Г. Персия әдебиетінің тарихы, төрт томдық, 1998. Эмами, Карим, Az past o boland e tarjome, 1-том, Тегеран; 2-том (1385 AHS, 2006). Хаим, Дариуш, "Педарам, Сулейман Хаим", Саршар, Хома және Хуман Саршар, Yahudiān e Irani dar tārikh e mo'āser (Иран яһудилерінің қазіргі заманғы тарихы), III том, CA (1999 жылдың қысы). Рыпка, Ян және т.б. Иран әдебиетінің тарихы (Д. Рейдель, 1968). ASIN B 000 6BXVT K.
Asef, Bijan, "Ostād Soleiman Haïm", Ofoq e Binā, Vol II, No X, Tir Shahrivar 1379 AHS (Summer 2000); and No XI, Mehr Day 1379 AHS (Autumn 2000). Browne, E. G. Literary History of Persia, four volumes, 1998. Emami, Karim, Az past o boland e tarjome, Vol 1, Tehran; Vol 2 (1385 AHS, 2006). Haïm, Dariush, "Pedaram, Soleiman Haïm", in: Sarshar, Homa, and Hooman Sarshar, Yahudiān e Irani dar tārikh e mo'āser (Iranian Jews in contemporary history), Vol III, CA (Winter 1999). Rypka, Jan, et al. History of Iranian Literature (D. Reidel, 1968). ASIN B 000 6BXVT K