Кіріспе

Hawker Tomtit – 1920 жылдардың соңындағы британдық жаттығу бипланы.

Жобалау және әзірлеу

1927 жылы Корольдік әуе күштері қолданыстағы бастапқы оқу ұшақтарын, ескі Avro 504N-ді жаңалау қажеттігін білдірді. Олар күш қондырғысы Армстронг Сиддли Мангус қозғалтқышы, радиалды бес цилиндрлі типте болуын және конструкция "ағаш өңдеушілердің (Woodworking Fitter) кәсібін жоюға бағытталған болуын" талап етті. Яғни, ұшақтың қаңқасы металлдан жасалуы керек еді, бірақ сыртқы қаптамасы металл болмауы мүмкін. Бұл Сидней Каммды, Хокер фирмасының бас дизайнерін, бір қанатты биплан Tomtit-ті жобалауға итермеледі, оның қаңқасы болат және дуралюмин түтіктерден құралған. Бұрандалар түтікшелі гиря тәрізді бөлімдерден жасалған, ал ұшақтың барлық бөлігі матамен жабылған. Жоғары қанаттың алдыңғы жиектеріне Handley Page үлгісіндегі автоматты жапсырмалар орнатылды. Ол сол кездегі стандартты тұрақты шасси мен құйрық тірегімен жабдықталған. Қозғалтқыш қақпағы болған жоқ. Оқушы мен оқытушы ашық тандемдік кабиналарда отырды. Артқы кабинада сол кездегі жаңа соқыр ұшу панелі орнатылған, сондай-ақ соқыр ұшу оқуы үшін кабинаның үстіне капот қойылған. RAF Tomtits ұшақтары 150 а.к. (112 кВт) Mongoose IIIC қозғалтқыштарымен жабдықталған. Прототипі (J9772) алғаш рет 1928 жылдың қараша айында Бруклендстен Джордж Булман ұшқан. Хокер сонымен қатар бес азаматтық тіркелген Tomtit ұшағын да шығарды. Олардың алғашқы екеуі Mongoose IIIA қозғалтқышымен, ал үшіншісі тік орналасқан 115 а.к. (86 кВт) A. D. C. Cirrus Major қозғалтқышымен жұмыс істеді. Бұл соңғы, аз қуатты қозғалтқыш таңдауы жеке спорттық ұшақ иелеріне көбірек ұнайды деп есептелді. Бұл ұшақтардың үшеуі кейін Вулсли фирмасына тиесілі болды, ол оларды A. R. 7 және A. R.9 радиалды қозғалтқыштарымен жабдықтады.

Өндіріс және қызмет көрсету

1928 және 1931 жылдар аралығында 24 ұшақ бағалау үшін RAF-ке жеткізілді. Он ұшақтың алғашқы партиясынан кейін, алты және сегіз ұшақтың тағы екі партиясына тапсырыс берілді. Бәйгеде әдеттегі жеңімпаз – Avro Tutor болды. Әскери Томтиттер басқа елдерге сатылды, екеуі Канадаға, төртеуі Жаңа Зеландияға. RAF келісімшартын жеңіп алмағанына қарамастан, олардың ұшқыштары оны жақсы қабылдағандықтан, көбірек Томтиттер сатылуы мүмкін еді, бірақ Hawker компаниясы Hawker Hart және оның көптеген түрлерін өндірумен тығырықтап, басқа ұшақтарды өндіруге мүмкіндігі болмады. Cirrus қозғалтқышымен жабдықталған машинаның күші жеткіліксіз екені және стандартты ұшақтың басқару нақтылығынан кемшіліктері байқалды. 1935 жылы азаматтық тізілімге алғашқы бесеуге қосымша тоғыз бұрынғы RAF ұшағы тіркелді. Оларды жеке тұлғалар мен клубтар спорттық және оқу ұшақтары ретінде пайдаланды. 1941 жылдың 4 ақпанында Vickers Armstrongs Castle Bromwich ұшақ зауытының бас сынақ ұшқышы Алекс Хеншоу Лестер аэроклубынан үш артық Томтитті 1942 жылдың ортасына дейін жеке көлік ретінде пайдалану үшін сатып алды. G AFIB соғыс кезінде түнгі ұшу кезінде апатқа ұшырап жойылды, ал G AFVV соғыстан кейін жақын уақытта жойылды. G AFTA соғыстан аман қалды, 1946 жылы Хеншоу сатты, бірақ кейін 1949 жылы Hawker компаниясы сатып алып, жаңартты. Ол 1960 жылы Олд-Вардендегі Шатлворт жинағына сыйға берілді және бүгінгі күнге дейін әлі де ұшуға қабілетті.

Тірі қалғандар

Бір Томтит әлі де ұшады, бұрынғы RAF K1786 G AFTA. Бұл 1931 жылдың қаңтарында аяқталған соңғы RAF ұшағы, бастапқыда No. 3 Ұшуды оқыту мектебінде қызмет етті. Ол 1939 жылдың сәуірінде Ұлыбританияның азаматтық тіркеліміне енді. Соғыс жылдары оны Алекс Хеншоу ұштырып, Spitfire ұшағының жел әйнегі мен жақсартылған бас тірегі қосылды. 1949 жылы Hawker компаниясы сатып алып, жаңартқаннан кейін, ол компанияның сынақ ұшқышы Невилл Дьюктің ұшағы болды және қою көк және алтын түске боялды. 1960 жылы ол Шаттлворт коллекциясына берілді, ал 1967 жылы оны RAF-тің бастапқы түстеріне қайтарды.