Кіріспе
1822 жылы Уолтер Скотттың "Найгелдің тағдыры" (1822) романы – сэр Уолтер Скотттың "Уэйверли" романдарының бірі. Оқиғасы 1623 немесе 1624 жылдары Лондонда өтеді, және бұл роман тәждер одағынан кейін қалаға қоныстанған шотландтар қауымы мен Джеймс VI және I туралы баяндайды.
The Fortunes of Nigel (1822) is one of the Waverley novels by Sir Walter Scott. Set in London in either 1623 or 1624, it centres on the Scottish community there after the Union of the Crowns and features James VI and I .
Құрамы және көздері
1821 жылдың 30 қыркүйегінде Скотт өзінің баспашысы Арчибальд Констеблге "Пират" (ол келесі айда аяқталатын) романынан кейін Джеймс VI мен I дәуіріндегі оқиғаны баяндайтын туынды жазатынын хабарлады. Ол "Найгелдің бақыты" романы аяқталғаннан кейін бірден жазуға кірісті. Бірінші том жыл соңына дейін дайын болды; 1822 жылдың қаңтар айының соңында Скотт екінші томның жартысын аяқтады; кіріспе хатқа көп уақыт жұмсағандықтан кейбір кешігулер болды, бірақ жұмыс мамыр айының басында аяқталды. Скотттың "Найгелдің бақыты" романы үшін негізгі дереккөздері – Якоб дәуірінің драмалары және сол кезеңнің басқа да көркем әдебиеттері болды, сонымен қатар ол сол кездегі жаңа басылымдармен және соңғы зерттеулермен де жақсы таныс еді. Джеймсті бейнелеу үшін және оның билік кезеңіндегі оқиғалардың егжей-тегжейлері үшін ол 1811 жылы жарық көрген Джеймс I сотының құпия тарихының өзінің басылымын кеңінен пайдаланды. Романның Джеймсі Исаак Д'Исраэлидің (1816) Джеймс I-нің әдеби және саяси бейнесіне арналған мақтауға толы зерттеуіндегідей, әдейі тепе-теңдік сақталды. Скотттың осы дәуірді жан-жақты бейнелеуі, ішінара, оның 1809 және 1815 жылдар аралығында 13 томдық "Сомерс трактаттары" деп белгілі жинағы сияқты, ауқымды редакциялық жобаның нәтижесі де болды. Романдағы Якоб Лондон туралы көптеген мәліметтер Джон Стоудың "Лондон және Вестминстер қалаларына шолу" еңбегінен алынған, оның 1720 жылы Джон Стриптің қайта қараған басылымы Скоттқа тиесілі еді.
Басылымдар
Бірінші басылым 1822 жылғы 29 мамырда Эдинбургте Констебл және Лондонда Хёрст, Робинсон және Компания бірдей уақытта жарық көрді. 1827 жылға дейінгі «Уэверли» романдарының барлығы сияқты, бұл басылым да анонимді болды. Басылымның тиражы 12 000 дананы құрады, ал бағасы – бір жарым гинея (1 фунт 11 шиллинг 6 пенни немесе 1,57½ фунт). Скотттың 1830 жылдың соңына дейін романмен айналысқан дегенге сенуге ешқандай себеп жоқ, ол мәтінді қайта қарастырып, «Магнум» басылымы үшін жаңа түсіндірмелер мен кіріспе жазды, ол 1831 жылдың шілде және тамыз айларында 26 және 27 том ретінде жарық көрді. Фрэнк Джорданның стандартты қазіргі заманғы басылымы 2004 жылы «Уэверли» романдарының Эдинбург басылымының 13-томы ретінде жарияланды: ол негізінен Скотттың қолжазбасы мен түзетулеріне сүйенген бірінші басылымға негізделген, ал «Магнум» материалы 25b томға қосылған.
Сюжетке кіріспе
Шотландиялық жас дворян Найджел Олифаунт, Гленварлох лорды, әкесінің қарызын қайтаруды сұрап Лондонға сапар шегеді. Найджел осы ақшаны өзінің меншігіне алынған ипотекалық несиесін төлеу үшін пайдаланғысы келеді, бірақ Бэкингем герцогы мен Принц Чарльзтың көзі оған түскен. Лорд сарайдың шатақты өміріне тартылып, сарыбас Лорд Далгарноның жауына айналғанда, өзін қатты қауіптің ішінде табады.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Дэвид Рамзи, сағатшы, Флит-стритте қызы Маргаретпен бірге тұрады. Оның екі шәкірті бар, Винсент және Тунсталл мырзалар. Екі шәкірт көшедегі төбелесқатысуға қатысып, қашып кетті, ал алтын шебер Джордж Хериот Рамзимен сөйлесіп отырғанда, Ричи Мониплиз есімді жігітті әкелді, басы жараланған және киімдері қираған. Оның жарасы емделгеннен кейін, ол өзінің қожайыны Найджел Олифаунтпен бірге Лондонға патшаға тиіс қарызын алу үшін келгенін және оны бейтаныс деп есептегенін түсіндірді. Ертесі күні таңертең Найджелге, шарап сатушының үйінде тұрғанда, оның әкесін білген алтын шебер келді, оған мүлкіне қауіп төніп тұрғанын ескертіп, сотқа лайықты киіммен келу үшін ақша берді. Хериот Уайтхоллға барды, жас лордтың өтінішін ұсынғаннан кейін король Джеймс оған тиіс соманың бір бөлігін алдын ала беруге рұқсат берді және оның ісіне араласатынын уәделеді. Сол күні алтын шебердің үйінде, әкесі мен сэр Мунгомен бірге тамақтанғанда, Маргарет Найджелге ғашық болды және оның жай-күйін білу үшін шаштараздың әйелі Урсула ханымды жұмысқа алды. Лорд Хантингленнің алдында ұсынылғаннан кейін ол өзінің талабын төлеу туралы бұйрық алды және өзін жауы деп жариялаған Букингем герцогымен, сондай-ақ герцогтың ұлы Лорд Далгарномен танысты, ол Ричи ескерткенімен және анонимді хаттан кейін аристократияның барлық жаман әдеттерін үйренді. Уэльс принцімен, кейіннен Карл I-мен, Сент-Джеймс паркінде бірнеше сарай қызметкерлерімен кездескен Найджел олардың мінез-құлқынан, сондай-ақ сэр Мунгодан, Карлға оның жайлы жаман айтылғанын білді, содан кейін ол Далгарноны сот ауласында шақырып, тұтқындалудан қашу үшін Уайтфрайрге бас сауғалауға мәжбүр болды. Мұнда ол Божо тавернасында кездескен адвокат Лоустоффпен таныстығын жаңартты және қонақ үйдің күзетшісі ескі Трапбуа мен оның қызының қамқорлығына берілді. Найджелдің қиындықтарын естіген Маргарет Леди Гермионамен сұхбаттасуға тырысты, ол Хериоттың сарайдағы пәтерлер тобын басқарды, оған құпиясын ашып, оған көмектесу үшін ақша берді, сонымен бірге оның сенімді адамы Лорд Далгарнодан көрген зұлымдықтарын айтты. Қожайынының қызына ғашық болған және Урсула ханым оны ысырапты әдеттерге итермелеген Винсент енді оның қарсыласы Лондоннан қашуына көмектесу үшін оның жетекшісі ретінде жұмысқа алынды. Сол түні ескі Трапбуа оны тонауға келген екі қарақшылар өлтірді, және ол қызын құтқарып, сот орындаушысы Хильдеброд оған үйленуге кеңес бергенде, Найджел сушы киіміндегі шәкіртімен кездесті, ол оның тұтқындалуы үшін ордер берілгенін және патшаның офицерлерінен қашу үшін қайық дайын тұрғанын білді. Марта онымен бірге жүруге рұқсат сұрады, және әкесінің қазынасын қамтамасыз еткеннен кейін, оларды Винсент ғибадатхананың баспалдағына алып барды. Ол серігін Пауылдың кемежайында қалдырып, оны Мониплиз басқарды, ал Найджел Грейвсендте күтіп тұрған шотландтық кемеге қосылудың орнына Гринвичке түсуді талап етті. Паркке жол тартқаннан кейін ол патшаға еркекпен бірге жүрді, ол еленді өлтірді, оны танып, Тауэрге жіберді. Содан кейін Маргарет, ұл ретінде киінген, сол бөлмеге кіргізілді, содан кейін шарап сатушы әйеліне айып тағып, Найджел оны алып кеткенін айтты, және ол тамақтанғаннан кейін, оның досы Хериот оның орналасқан жағдайы үшін оны кінәлады. Ол патшаның қарызын төлеуге арналған ордерін де жоғалтты, ал оның серігінің маскировкасы ашылғанда, ол оны толық мойындау арқылы одан әрі ұяттан құтқарды. Оның ішіндегі әрекеттерінің бірі болды Леди Гермионадан патшаға өтініш беру, оны оқығаннан кейін ол Лорд Далгарно оны дереу үйленуге бұйырды, және тағы бірі Найджелге қатысты түсіндірулер беру, оның нәтижесінде оның мәртебесі оған кешірім берді. Алайда, оның иелігін қалпына келтіруге бір сағат қана қалды, сонда Мониплиз ақшамен пайда болды, ал оларды қамтамасыз етуді үміттенген Лорд Далгарно өзінің кек алуынан айырылды. Келесі күні ол Энфилд Чейсте атып өлтірілді, онда капитан Коулпеппер оны күтіп тұрған кезде, Дам Нелли және қазынаға жауапты пажбен бірге Найджелмен жекпе-жек өткізуді жоспарлаған. Алайда Винсент пен Лоустофф екі тонаушыны қашып кету үшін уақытында келді, ал Мониплиз Трапбуаны өлтірген деп күдікті болған капитанын өлтірді, ал Кристи оның әйеліне қол жеткізді. Найджел мен Маргарет жақын арада үйленді, және король Джеймс оның қатысуымен тойды құрметтегенде, Ричи Мартаның күйеуі ретінде таныстырды, ол сонымен бірге өмірін сақтап қалған адамға Гленварлох иеліктерінің құжаттарын тапсырды, ол барлық міндеттемелерден босатылған және оның әкесінің құжаттарынан табылған патшаның қол қойған қағазы.
Қабылдау
Қазіргі заманғы көптеген сыншылар «Найджелдің бақыты» романын Ватерли романдарының орташа деңгейіне жатқызды. Көптеген жағдайларда сюжет әлсіз деп танылса да, жекелеген эпизодтардың сапасы жоғары бағаланды. Романның тарихи деректерге негізделгені анық байқалып, бұл салдарынан шығармада жылудың жетіспеушілігі сезілді, бірақ дәуірдің суреті жоғары бағаланды, әсіресе Алсатия ерекше көзге түсті. Қалалық орта автордың табиғатты көркем бейнелеудегі басты қабілетін толыққанды көрсетуіне кедерілді. Кейіпкерлердің бейнесі көбінесе ойлы, әсерлі болды. Джеймстің образына жоғары баға берілді, ал Малагроутер ең көп танылған кейіпкерлердің бірі болды. Маргарет пен Марта бірнеше сыншының қызығушылығын тудырды, алайда Гермиона қателік деп есептелді, сондай-ақ бірнеше сыншы Найджелдің моральдық тұрғыдан осалдығына алаңдады. Алғы сөз хаты қызықты әрі тартымды деп танылды, тіпті кейбір сыншылар үшін бұл туындының ең жақсы бөлігі болды.
Бейімделу
1974 жылы BBC, 20th Century Fox Television және ABC Owned Television Stations бірлесіп, телесериал түсірілді. Ол Ұлыбританияда BBC, ал АҚШ-та ABC арналарында көрсетілді. Бірақ, 1970 жылға дейінгі көптеген BBC материалдары сияқты, PAL мастер-таспаларының барлығы жойылды.
Басқа еңбектердегі сілтемелер
Бұл кітап кардинал Ньюменнің сүйікті кітабы болды, ол оны "Келісім грамматикасы" және "Апология" еңбектерінде келтірген.