Кіріспе

Көлiк құралына тіркеме сүйреу үшiн бекiтiлетiн құрылғы.

Тiркеме құрылғысы (немесе Солтүстік Америкада сүйреу таяқшасы немесе тiркеме құрылғысы) – көлiк құралының шассиiне немесе ұшақтың алдыңғы шассиiне орнатылатын, сүйреуге арналған құрылғы. Ол тiркеменiң айналуы мен иiлуiне мүмкдiк беретiн сүйреу шар түрінде, немесе сүйреу штифті, немесе тiркемелiк шынжырлы iлгек түрінде болуы мүмкiн, көбiнесе iрi немесе ауыл шаруашылық көлiктерiнде қолданылады, онда штифттiң бос кеңiстiгi ұқсас қозғалыстарға мүмкдiк бередi. Тағы бiр түрi – әлемнiң барлық елдерiнде әскери көлiктерде қолданылатын сүйреу шынжасы. Қауiпсiз сүйреу үшiн, көлiк құралы мен тiркеменiң дұрыс комбинациясы, сонымен қатар сүйреу шарға көлденең және тiк жүктеменiң дұрыс таралуы қажет. Проблемаларды болдырмау үшiн ұсыныстарға назар аудару керек (қараңыз, дереккөздер).

Солтүстік Америка

Жолаушылар автомобильдері, жеңіл коммерциялық көліктер, жеңіл жүк көліктері және көп мақсатты көліктерге арналған тіркеме құрылғылары екі негізгі OEM немесе сатудан кейінгі нарықтағы типте болады: қабылдағыш және бамперлік/бекітілген тартқыш. Қабылдағыш типті құрылғылар артқа қарай ашылатын тесігі бар бөліктен тұрады, ол қосымша сатылатын тіркемеге орнатылатын аксессуарларды қабылдайды: тіркеме шарлары, велосипед тасымалдағыштар, жүк тасымалдаушылар және т.б. Бамперлік/тұрақты тартқыш типті құрылғылар әдетте бір бөліктен жасалады, тіркеме шарлы құралды орнату үшін кіріктірілген тесігі (кейде пикаптарда бірнеше тесігі) болады және көбінесе қосымша сатылатын аксессуарлармен үйлесімді болмайды. Солтүстік Америкадан тыс жерлерде шарлы құралды тартқыш тірегі деп атайды. Барлық заманауи жолаушылар көліктері үшін бекіту нүктелерін көлік құралын өндіруші анықтайды, ал тартқыш тірегін өндіруші осы бекіту нүктелерін пайдалануы керек және әрбір көлік үшін толық жүктемемен жүргізілетін шаршау сынағы арқылы тірегінің тиімділігін дәлелдеуі тиіс.

Шақпен бекітілетін тұтқалар

Трейлерлік шүмектің шары шарлы тұтқаға бекітіледі; диаметрі, әдетте, шарлы бұранданың диаметрінен үлкен болады. Шарлы тұтқа SAE класына сәйкес болуы керек. Қабылдағыш типті тіркеме үшін шарлы тұтқа – көлік құралына бекітілген қабылдағышқа салынатын төртбұрышты штанга. Көліктің және тіркеменің биіктігінің айырмашылықтарын өтеу үшін, тегіс сүйреуді қамтамасыз ету мақсатында, түрлі көтерілу және түсу мүмкіндіктері бар алынып тасталатын шарлы тұтқалар ұсынылады.

Қабылдаушы түтіктің өлшемі

Қабылдағыш құрылғысы түрлі сүйреу құрылғыларын қабылдай алады, егер сүйреу ілмегі/доңғалағы сүйретін көлікке бекітілген қабылдағыш түтік арқылы орнатылса. Трейлерлік тіркеме қабылдағыш түтікшелері бұрандалап, дәнекерленіп бекітілуі немесе көлік шассиінің бір бөлігі болуы мүмкін, ал олардың мөлшері тасымалданатын жүкке және пайдалану еліне байланысты әртүрлі болуы мүмкін. АҚШ стандарттары: I және II сынып: жеңіл немесе орташа деңгейлі. Алдыңғы тіркеме көлікке қосымша жабдықтарды орнатуға мүмкіндік береді, мысалы, алдыңғы велосипед тасымалдағыштарды, балық аулау/аң аулау құралдарын, лебёдкаларды, басқыштарды және қар тазартақыштарды. Сонымен қатар, ол жүргізушіге тұраққа көлікті маневрлеу кезінде жақсы көрінуді қамтамасыз етеді. Алдыңғы трейлерлік тіркемелер сенімді байланысты қамтамасыз ету үшін көліктің рамасына тікелей орнатылады. Алдыңғы тіркемелер әдетте түрлі алынып-қойылатын артқы тіркеме құрылғыларын орнатуға арналған стандартты мөлшердегі қабылдағыш түтікшелермен жабдықталған.

Еуропа

Еуропалық Одақта сүйрегіш құрылғылары Еуропалық Одақтың 94/20/EC директивасының талаптарына сәйкес келіп, бекітілуі керек және 1998 жылдың 1 тамызынан бастап немесе одан кейін алғаш рет тіркелген көліктерге орнатылуы тиіс. Солтүстік Америкадан басқа әлемнің көп бөлігінде қолданылатын ISO стандартындағы сүйрегіш допшасының диаметрі стандартты BS AU 113b-ге сәйкес келеді (BS ISO 1103:2007 стандартымен алмастырылды). Аз ғана өзгертулер енгізілгеннен кейін, ол 2018 жылғы 15 маусымда БҰҰ ЕЭК-те A класы ретінде жарияланды. Ұлыбританияда тіркемелердің (каруандардың) танымалдылығының арқасында көптеген төрт дөңгелекті жетектегі (SUV) көліктерге сүйрегіш құрылғылары орнатылған.

Электрлік қосқыштар

Көлік құралы сондай-ақ тіркемеге электр байланысымен жабдықталуы керек. Тіркеме жалғастырғыштарының түрлері аймақтық, ұлттық және жергілікті деңгейлерде стандартталады. Кейбір түрлері ISO стандарттарымен тіркеме жалғастырғыштары үшін белгіленеді.

Трейлер сүйрегіш

Көлік алынып тасталатын саптамасы бар тіркемеге арналған сүйрегіш құрылғысымен жабдықталуы мүмкін.

Салмақты бөлетін тұйықтауыш

Салмақты бөлетін тұйықтама – "жүкті теңестіретін" тұйықтама. Бұл сүйретін көлік құралына орнатылатын және тіркеменің салмағының бір бөлігін сүйретін көлік құралының артқы осінен сүйретін көлік құралының алдыңғы осіне және тіркеменің өсіне (өсіне) бөлу үшін серіппелі таяқшалар мен тартылған тізбектерді пайдаланатын құрылғы. Ол тіркеменің қозғалысын және секіруін азайтуға көмектеседі. Тіркеменің секіруі сүйретін көлікті сілкіп тастауы мүмкін. Тіркеменің қозғалысы "балықтың құйрық қозғалысы" деп те аталады. Жоғары жылдамдықтарда тіркеменің қозғалысы қауіпті болуы мүмкін. Көлік құралын жасаушылардың көпшілігі салмақты бөлетін тұйықтамасыз тіркеменің максималды сыйымдылығын және тіл салмағын ғана қабылдайды. Сүйретін көліктерде көбінесе салмақты бөлетін тұйықтамаларды орнату үшін шаршы пішіндес қабылдағыштар болады.

Бөренелі ілгек және айқас сақина

Лунеткалық сақина – сүйреу көлігіндегі иілмек ілгішімен бірге жұмыс істейтін тіркеме құрылғысының бір түрі. Иілмек ілгіші мен лунеткалық сақина, шарлы тіркеме құрылғыларына қарағанда, қиын жерлерде тиімдірек және сенімді жалғауды қамтамасыз етеді. Олар көбінесе ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және әскери саласында қолданылады. Лунетка мен иілмектің арасындағы кеңістік, тіркеме мен сүйреу көлігі арасында шарлы байланысқа қарағанда көбірек қозғалуға мүмкіндік береді. Бірақ, бұл сүйреу көлігіне әрбір итеру/тарту кезінде соққыны (слам) жіберуге себеп болады. Осылайша, сенімді жалғау мен ыңғайлы сүйреу арасында таңдау жасалады.

Қасқыр мойны

Көлік төсегінің ортасына қаз мойын тіркемесі орнатылады. Бұл тіркеме қаз мойынды тіркемемен жұптастырылуға арналған, ол сүйретін көліктің артқы тіркемесіне қарағанда ауыр жүктерді тасымалдай алады. Қаз мойын тіркемесінің артықшылығы – тар бұрылу радиусы, бұл үлкен платформалы немесе автокөлікті тасымалдау кезінде көмектеседі. Қаз мойын тіркемелері тіркеме жоқ кезде көлік төсегін толыққанды пайдалануға да мүмкіндік береді.

Тарих

1932 жылға дейін барлық тіркемелер тіркеме тарту үшін тек жақ немесе ілгек байланыстарын, сондай-ақ көзді пайдаланды. 1932 жылы Westfalia Werke компаниясының Франц Кнобель шарлы басы және шарнирлі қосылысы бар тіркеме құрылғысын ойлап тапты. Франц Кнобель 1934 жылдың 14 наурызында шарлы бас және шарнирлі қосылысқа негіделген тіркеме құрылғысының патентын алды. Westfalia тартуға қатысты бірнеше патенттің иесі.