Кіріспе

Энергия туындысы – табиғи газ, шикі мұнай немесе электр энергиясы сияқты негізгі энергетикалық активке негізделген (одан туындаған) туынды келісімшарт. Энергия туындылары экзотикалық туындылар болып табылады және биржада саудаланатын фьючерстер мен опциондар сияқты келісімшарттарды, сондай-ақ форвардтар, своптар және опциондар сияқты екіжақты (жеке келісілген) туындыларды қамтиды. Энергия туындылары нарығындағы негізгі қатысушылар – ірі сауда үйлері, мұнай компаниялары, коммуналдық мекемелер және қаржы институттары. Энергия туындылары 2008 жылғы қаржы дағдарысынан кейін сынға ұшырады, сыншылар бұл нарықтың мұнай және басқа энергоресурстардың бағасын жасанды түрде көтеріп тастайтынын айтты.

Анықтама

Барлық туынды келісімшарттардың негізгі құрылыс блоктары фьючерстік келісімшарттар және своп келісімшарттары болып табылады. Энергия нарықтарында олар Нью-Йорк тауар биржасында (NYMEX), Токио (TOCOM) және IntercontinentalExchange арқылы онлайн саудаланады.

Суап

Свап – белгілі бір кезең ішінде өзгермелі бағаның белгіленген бағаға айырбасталу шарты. Бұл физикалық мұнайды беруді қажет етпейтін қаржылық келісім; екі тарап та шарттық міндеттемелерін ақшалай төлемдер арқылы өтейді. Шартта көлем, мерзім, белгіленген баға және өзгермелі бағаның анықтамалық индексі (мысалы, ICE Brent) көрсетіледі. Айырмашылықтар белгілі бір кезеңдерде, әдетте ай сайын, бірақ кейде тоқсан сайын, жарты жыл сайын немесе жыл сайын ақшалай есептеледі. Сваптар "айырмашалық шарттары" және "өзгермеліге бекітілген" шарттар деп те аталады, бұл терминдер осы қаржылық келісімдердің мәнін түсіндіреді. Ақша сомасы своптың басталу кезіндегі баға мен индекстің есептелуі арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. Свап шартында сіз қарсы тараппен (компания/мекеме/жеке тұлға) мәміле жасайсыз және есеп айырысу кезінде олардың сізге кез келген соманы төлеу қабілетіне қатысты тәуекелге барасыз. Сондықтан, инвесторлар осы барлық параметрлерді ескере отырып, екінші тараппен своп шартын жасауға сақтықпен қарауы керек.

Тарих

Алғашқы энергетикалық туындылар мұнай өнімдерін қамтыды және 1970 жылдардағы энергетикалық дағдарыстан соң, одан кейін әлемдік мұнай нарығының түбегейлі өзгеруінен пайда болды. Сол кезде шамамен энергетикалық өнімдер деривативтер биржаларында саудалана бастады, NYMEX-те шикі мұнай, отын майы және бензин фьючерстері, ал Халықаралық мұнай биржасында (IPE) дизель отыны және Brent шикі мұнайы сатылды.

Тәуекелдерді басқару

Бұл корпорациялардың, үкіметтердің және қаржы институттарының мұнай бағасының өзгеруіне байланысты тәуекелдерін азайту үшін қолданатын процесті сипаттайды. Классикалық мысал – әуе компаниясының қызметі, авиациялық отын тұтынуы барлық шығындардың 23%-ға дейін жетеді және бағаның өзгеруі әуе компанияларына айтарлықтай әсер ете алады. Әуе компаниясы болашақта авиациялық отын бағасының өсуінен қорғануға тырысады. Осы мақсатта, ол авиациялық отын нарығына байланысты своп немесе колл опциясын осы құралдардың бағасын ұсынатын мекемеден сатып алады. Кезең ішіндегі авиациялық отын бағасының кез келген өсуі осы туынды операциясымен қорғалады. Контракт аяқталғанда қолма-қол ақшалай есептесу, физикалық авиациялық отын бағасының өсуінен туындаған қаржылық шығынды өтеуге мүмкіндік береді, бұл компанияларға болашақ ақша ағындарын дұрыс бағалауға көмектеседі. Энергия туындыларын тәуекелді басқару үшін пайдаланғанда ескеру қажет шектеулер бар. Басты мәселе – саудаға қолжетімді туынды құралдардың шектеулі саны. Бұрынғы мысалға орай, егер компания арнайы авиациялық отынды қолданса, және оған туындылар еркін қолжетімді болмаса, олар ұқсас отынның немесе тіпті шикі мұнайдың бағасына негізделген туындыларды сатып алып, шамамен қорғану құруға тырысуы мүмкін. Мұндай қорғану құрылғанда, қорғанылып отырған объектінің (шикі мұнай) және қорғанудың мақсатындағы тәуекел көзінің (арнайы авиациялық отын) арасындағы күтпеген өзгерістердің қаупі әрқашан болады.