Исаак Азимовның 1957 жылғы «Мамандық» повесі. 66 ғасырдағы білім беру жүйесі, компьютерлік интерфейс, Outworlds планеталарына жұмысшы жіберу. Ғылыми фантастика.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1957 жылы Айзек Азимовтың "Кәсiп" повесі - американдық жазушы Айзек Азимовтың ғылыми фантастикалық повесі. Бұл әңгіме алғаш рет 1957 жылғы шілде айында жарияланған Astounding Science Fiction журналында пайда болды және 1959 жылғы "Nine Tomorrows" жинағындағы басқа әңгіме болды.
1957 novella by Isaac Asimov
"Profession" is a science fiction novella by American writer Isaac Asimov. The story first appeared in the July 1957 issue of Astounding Science Fiction and was the lead story in the 1959 collection Nine Tomorrows.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Автор алтымыш алтыншы ғасырдағы орталықтандырылған Жер қоғамын ұсынады, онда балалар дерлік бірден компьютер мен ми арасындағы интерфейс арқылы білім алады, бұл процеске «жазу» деп аталады. Бұл жүйе кейіннен Артур Кларк зерттеген BrainCap тұжырымдамасына ұқсас. Өз халқына білім беруден бөлек, Жер басқа планеталарға, Сыртқы әлемдерге білімді мамандар жібереді. Бұл болашақ қоғамдағы адамдар сегіз жасында оқуға үйренеді, ал он сегіз жасында Білім алады. Әр адамның кәсіби мамандығы оның миын талдау арқылы анықталады, таңдау жасауға рұхсат етілмейді. Білімділердің ең жақсылары кәсіби «Олимпиадаларда» жарысады, озық Сыртқы әлемге «сатылып кету» үмітінде. Жерде қалу – сәтсіздікке мойынұру сияқты. Джордж Плэтен компьютерлік бағдарламашы болуға бекінген, бұл сұранысқа ие мамандық, және ол жоғары деңгейдегі Сыртқы әлемге «экспортталуға» үміттенеді. Бірақ Оқу күні Джордждың Білім алу қабілетіне қатысты алаңдаушылық тудырады. Джордждың Білім күнінде оның миы Білім алуға жарамсыз екені айтылады. Оны есірткіге салып, ақыл-есі нашарларға арналған үйге жібереді. Физикалық күзет болмағандықтан, Джордж бір жыл бойы сол жерде тұрады, қызметкерлер оның философиялық және интеллектуалдық ойларын уақыт өткізудің бір жолы ретінде төзімділікпен қабылдайды, тіпті ынталандырады. Ол Джордждың жағдайына жеке қызығушылық танытқан Оманимен дос болады. Джордж қашып кетуге, кетуге және оның ақыл-ойы нашар екенін айтқан доктор Антонеллиді іздеп табуға және оған қарсы тұруға шешім қабылдайды. Джордж сол кезде Сан-Францискода өтіп жатқан Олимпиадаға барады. Ол өзінің досы Арманд Тревелянмен кездеседі, ол «Темірсіз металлургі» ретінде «жазылған». Трев өзінің мүмкіндіктеріне қуанғанмен, Биман спектрографында нашар өнер көрсетеді – оның «жазуы» жаңа құрылғыға қатысты жеткіліксіз болды және ол төртінші деңгейдегі Сыртқы әлемде жұмыс іздеуге мәжбүр болады. Джордж Тревелянның қайғылы кететінін көріп, оған сәттілік тілейді. Трев бұрылып, сарказммен: «Ал сен не істедің?» деп сұрайды. Содан кейін ол Джорджты шайқап жібереді. Жанынан өткен полицей олардың арасына кіріп, Джорджтан жеке куәлігін сұрайды. Оның айласы ашылып, ол Білім алмаған қашқын ретінде әшкереленеді. Кенеттен бір бейтаныс адам пайда болады. Ол полицейге визит карточкасын ұсынады және Джорджты өзіне алады. Бейтаныс өзін Ладислав Ингенеску деп таныстырады, Ресми тарихшы. Джордж пен Ингенеску тарих, қоғам және прогресс туралы ұзақ әңгімелеседі. Джордж асығыс сұрап, Ингенеску оған таланттарды сатып алу үшін Жердегі Новианмен сұхбаттасуға мүмкіндік алады. Сыртқы әлемнен келген адам Ингенескуді жеке таниды. Ол Ресми тарихшыға ашуын білдіреді (неліктен Ресми тарихшыға, Джордж таңғалады?) – Жер үнемі «жазуларға» ұсақ өзгерістер енгізіп отырады, мысалы, металлургиялық зерттеулер үшін жаңадан қосылған Биман спектрографы, бұл Сыртқы әлемдерге жаңа мәліметтерді алу үшін ақша жұмсауды талап етеді. Ресми тарихшы Джорджты одан да жақсы шешім тапқан адам ретінде таныстырады. Джордж адамдардың «жазу» арқылы емес, кітаптар оқу және қажетті білімге ие болғандармен талқылау сияқты басқа да жолдармен білім ала алатынын айтады. Бұл Сыртқы әлемді таң қалдырады, ол оны тек қосымша шығындар көзі ретінде көреді. Ол олардың әңгімелерін тоқтатады. Джордж қорқып қалды, Ресми тарихшы көңіл айтады. Джордж палатаға оралады және шындықты біледі: палата – жоғары оқу орны. Өздерінің қабілеттері туралы басқаша айтылғанмен, шығармашылыққа деген ықыласы мен табандылығы бар адамдар ғылым мен өркениеттің дамуын қолдау үшін сол жерге жіберіледі. Джордж әрқашан тұрақты бақылауда болды, және ол жасырын, бірақ әдейі қашып, оны жіберген дәрігерді іздеуі ұсынылды. «Сырттағы» тәжірибелерін еске түсіріп, Джордж Биман есімді адамның Биман спектрографының авторы болуы керек екенін түсінеді. Биманды «жазу» арқылы оқытып, жаңа құрылғыны жасауға болмайды. Біреу «Білімділерді», «Түпнұсқалық ойлау қабілеті бар ерлер мен әйелдерді» бағдарламалайтын «жазуларды» бағдарламалауға тиіс. Институтта Джорджтың «бақылаушылары» әлеуметтанушылар, психологтар, тарихшылар, ғалымдар және басқа да мамандар болып табылады, олар да бастапқы ойлауға деген туа біткен қабілетін көрсетті, бірақ оны білдіру үшін күресуге шыдамдылық танытпады. Олардың міндеті – Джордж сияқты өзге де аздап ғана инновациялық көзқарасты ұстанушылардың осындай тағдырдан құтылуына көмектесу. Қоғамның болашағы қауіпте. Джорджтың өзінде соңғы бір сұрақ бар. Ол: «Неліктен оларды Олимпиада дейді?» деп сұрайды.
The author presents a centralized Earth society of the sixty sixth century, in which children are educated by almost instantaneous direct computer/brain interface, a process known as taping. This system is similar to the BrainCap, a concept later explored by Arthur C. Clarke. Besides educating its own people this way, Earth also supplies educated professionals to other planets, the Outworlds. People in this future society are taught to read at the age of eight and then Educated at the age of eighteen. Each person's professional speciality is dictated by an analysis of their brain, with no choices allowed on the subject. The best of the Educated people compete in professional "Olympics" in the hope of being "bought" by an advanced Outworld. To stay on Earth is almost an admission of failure. George Platen is determined to be a Computer Programmer, a profession in demand, and he hopes to qualify for "export" to a top flight Outworld. On Reading Day, however, concerns are raised about George's ability to be Educated. On George's Education Day, he is told that his brain is unfit for any form of Education. He is drugged and sent to a House for the Feeble Minded. Although not under physical guard, George stays in the House for a year, where the staff tolerates and even encourages his philosophical and intellectual ruminations as a way to pass the time. He is befriended by Omani, who seems to take a personal interest in George's plight. George then determines to escape, to leave and seek out Dr. Antonelli who told him he was feeble minded, and confront him. George visits the Olympics, which are happening in San Francisco at that time. He meets his friend Armand Trevelyan, who has been Taped as a 'Metallurgist, Nonferrous'. Trev is excited about his opportunities but performs poorly on the Beeman spectrograph — his Taping was inadequate regarding the new device—and he is forced to take employment on a fourth rate Outworld. George, watching Trev bitterly depart, wishes him well. Trev turns and sarcastically asks, "Well, what have you done?" He then shakes George. A passing policeman breaks up the scuffle and asks George for his identity card. His ruse is up, he will be exposed as an Uneducated escapee. Suddenly a stranger appears. He gives the policeman his business card and takes possession of George. The stranger introduces himself as Ladislas Ingenescu, Registered Historian. George and Ingenescu enter into a long conversation about history, society, and progress. George impatiently demands, and Ingenescu obtains for him, an interview with a Novian, an Outworlder on Earth to purchase talent. The Outworlder knows Ingenescu personally. He expresses anger at the Registered Historian (why to a Registered Historian, George wonders?) over Earth continually introducing very minor changes to the Tapes — such as the recent addition of the Beeman spectrograph for Metallurgists — necessitating the Outworlds to keep spending money to stay up to date. The Registered Historian introduces George as someone who may have a better solution. George contends that people can learn in ways other than being Taped, such as by reading books and in discussion with those who already hold the desired knowledge. This baffles the Outworlder, who sees it only as a source of additional expense. He breaks off their conversation. George is dismayed; the Registered Historian offers condolences. George is returned to the House and discovers the reality: the House is an Institute of Higher Studies. Those people who have the urge and persistence to create, even though they have been told otherwise about their abilities, are sent there to support the advancement of science and civilization. George has always been under constant observation, and it was subtly but deliberately suggested that he escape and seek out the doctor who sent him there. Reflecting on his experiences "outside," George realizes that a man named Beeman would have to have been the inventor of the Beeman spectrograph. Beeman could not have been Tape educated and still have created the new device. Someone has to program the Tapes that program the Educated, "men and women with capacity for original thought." George's "keepers" in the Institute are revealed as sociologists, psychologists, historians, scientists, and other professionals who also demonstrated an innate capacity for original thought but not the stamina to keep fighting to express it. Their job is to help other determined, innovators like Georgea small fractionto avoid the same fate. The future of society is at stake. George himself has one final question. He asks, "Why do they call them Olympics? ".