Кіріспе
Шотландияның қоршаған ортаны қорғау агенттігі (SEPA; Buidheann Dìon Àrainneachd na h Alba) – Шотландияның қоршаған ортаны реттеуші және су тасқынының болжамын беруге, су тасқыны туралы ескерту жасауға, сондай-ақ стратегиялық су тасқыны тәуекелін басқаруға уәкілді ұлттық орган. Оның басты міндеті – Шотландияның қоршаған ортасын қорғау және жақсарту. SEPA бұл мақсатқа бизнес пен өнеркәсіпке қоршаған ортаға қатысты жауапкершіліктерін түсінуге көмектесу арқылы, клиенттерге заңнаманы және жақсы тәжірибені сақтауға, сондай-ақ экологиялық жақсы тәжірибенің экономикалық пайдасын көруге мүмкіндік беру арқылы қол жеткізеді. SEPA мұны NetRegs экологиялық кеңес беру қызметі арқылы іске асырады. Ол зиянды ластануға алып келетін қызметтерді реттеу және Шотландияның ауасының, жерінің және суының сапасын бақылау арқылы қоғамды қорғайды. Оның енгізетін ережелері радиоактивті материалдарды сақтау, тасымалдау және жоюды да қамтиды. SEPA – Шотландия үкіметінің атқарушы ведомстволық емес мемлекеттік органы (Executive NDPB, көбінесе Quango деп аталады). SEPA 1995 жылғы Қоршаған орта туралы заңға сәйкес 1996 жылы құрылды.
The Scottish Environment Protection Agency (SEPA; Buidheann Dìon Àrainneachd na h Alba) is Scotland's environmental regulator and national flood forecasting, flood warning and strategic flood risk management authority. Its main role is to protect and improve Scotland's environment. SEPA does this by helping business and industry to understand their environmental responsibilities, enabling customers to comply with legislation and good practice and to realise the economic benefits of good environmental practice. One of the ways SEPA does this is through the NetRegs environmental guidance service. It protects communities by regulating activities that can cause harmful pollution and by monitoring the quality of Scotland's air, land and water. The regulations it implements also cover the storage, transport and disposal of radioactive materials. SEPA is an executive non departmental public body (Executive NDPB, often known as a Quango) of the Scottish Government. SEPA was established in 1996 by the Environment Act 1995
Миссия
SEPA-ның миссиясы – қоршаған ортаны реттеуші, сондай-ақ қоршаған орта мәселелерінде тиімді және беделді орган болу.
Мақсаттары
SEPA Шотландияның қоршаған ортаны қорғау жүйесін қамтамасыз етеді, оның мақсаты – қоршаған ортаны жақсарту және Шотландия үкіметінің жалпы экологиялық мақсаттарына қол жеткізуге көмектесу. Өз миссиясы мен мақсаттарын тиімді жүзеге асыру үшін SEPA өзінің басымдықтары мен мақсаттарын көрсететін Корпоративтік жоспарды жасады. SEPA төрағасы мен төраға орынбасары Шотландия министрлері тарапынан тағайындалады, ал Агенттік кеңесі Бас атқарушыны тағайындайды. Бұрын SEPA-да клиенттермен, әріптестермен және мүдделі тараптармен жергілікті деңгейде байланыс орнатуға жауапты болған аймақтық кеңестер (Солтүстік, Оңтүстік-Батыс және Оңтүстік-Шығыс) болған. Алайда, 2010 жылға дейін олар таратылды және қазір SEPA жергілікті деңгейде мүдделі тараптармен жұмыс істеу үшін басқа тәсілді қолданады.
Климаттың өзгеруі
SEPA-ның климаттың өзгеруіне қатысты ұстанымы, оның физикалық және әлеуметтік-экономикалық болашағымызға төнген ең үлкен қауіп екенін мойындайды. Ұйым өз көміртегі шығарындыларын қалай азайтатынын көрсететін климаттық жоспар әзірледі. Осы бес жылдық климаттық жоспар SEPA-ның климаттың өзгеруіне қарсы күрестегі нақты рөлін және алдағы бес жылда климаттың өзгеруін ұйымның қызметіне толық интеграциялау үшін не істейтінін анықтайды. SEPA-ның климаттық өзгерістер жоспары дайындалған кезде стратегиялық экологиялық бағалау (СЭБ) жүргізілді. Бұл 2005 жылғы Шотландияның Экологиялық бағалау заңына сәйкес қажеттілік болды. СЭБ жоспардың қоршаған ортаға тигізетін әсерін түсінуге көмектесті және дайындау процесінде жақсартулар жасауға мүмкіндік берді. Экологиялық есеп СЭБ нәтижелерін егжей-тегжейлі түсіндіреді. Жоспар ресми түрде қабылданғандықтан, SEPA "СЭБ мәлімдемесі" арқылы СЭБ процесін қалай ескергенін түсіндіруге міндетті. SEPA, Scottish Natural Heritage (SNH), Forestry and Land Scotland (FLS) және Historic Scotland – Шотландияның қоршаған ортасы мен мұрасының әртүрлі салаларына жауапты мемлекеттік қаржыландырылатын ұйымдар. 2009 жылы Шотландиядағы бірлескен тәсіл аясында климаттың өзгеруі жөніндегі бірлескен мәлімдеме әзірленді. "Қазіргі ғылыми дәлелдердің барлығы айқын: климаттың өзгеруі өте қауіпті жаһандық тәуекелдерді тудырады және жедел жаһандық жауапты талап етеді". Шотландияда климаттың өзгеруінің әсері температураның көтерілуі, жауын-шашынның артуы және қар жамылғысының азаюы (соңғы мұз дәуірімен салыстырғанда) арқылы көрінеді. Бұл өзгерістер өсімдіктердің өсуі, көбеюі және қоныс аудару маусымдарына, сондай-ақ түрлердің саны мен әртүрлілігіне маңызды әсер етеді.
Жер сапасы
SEPA Шотландияның жерін қорғау және оның сапасын арттыру мақсатында, жақсы жер пайдалану практикасы туралы нұсқаулармен және түрлі реттеу шараларымен қамтамасыз етеді.
Жоспарлау
SEPA жоспарлау және басқа да мәселелер (Шотландия) заңының 2006 жылғы ережелеріне сәйкес, маңызды агенттік ретінде белгіленеді және Шотландия үкіметінің тиімді әрі нәтижелі жоспарлау жүйесін құруға бағытталған міндеттемелерін іске асыруға көмектеседі. SEPA Шотландия бойынша даму жоспарларына және түрлі жобаларға қатысты ресми экологиялық кеңестер ұсынады. SEPA жоспарлау жүйесі арқылы Шотландияның қоршаған ортасын қорғаумен қатар, жақсы дамуға қолдау көрсетуге тырысады және ең тиімді нәтиже беруге болатын жағдайларда консультациялық тәсілді қолданады. Агенттік жоспарлау органдарымен ерте кезеңде байланысқа түсуге мүдделі, осылайша даму жоспарларын қолдауға және нақты жоспарға негізделген жерді пайдалану жоспарлау жүйесін іске асыруға көмектеседі. "SEPA-ға қалай және қашан жүгіну керек" деген нұсқаулықта SEPA-мен жоспарлау бойынша консультациялар туралы толық ақпарат берілген.
Радиоактивті заттар
Шотландияда радиоактивті заттар өнеркәсіпте, медицинада және ғылыми зерттеулерде кеңінен қолданылады. Олардың қолданылуы ауруларды диагностикалау және емдеуден бастап, энергия өндіруге және ядролық қару жасауға дейін алуан түрлі. Дегенмен, радиоактивті заттар дұрыс сақталмаса немесе қолданылмаса, адам денсаулығына және қоршаған ортаға айтарлықтай зиян келтіруі мүмкін. Соңғы он жылда қоршаған ортадағы адам жасаған радиоактивтіліктің деңгейі төмендегені байқалды.
Қалдықтар
Қалдықтардың зиянды әсерін азайтудың ең тиімді жолдарының бірі – қалдықтарды азайту және олардың пайда болуын болдырмау. Дегенмен, қалдықтарды қайта қолдану, қайта өңдеу, компосттау және жылулық өңдеу арқылы да пайдалы етуге болады. SEPA-ның заңмен жүктелген міндеттерінің бірі – Шотландиядағы қоршаған ортаны және адам денсаулығын қалдықтарды басқару және жою салдарынан қорғау. SEPA қалдықтар туралы деректерді жариялайды және Еуропалық талаптарға сәйкестік схемаларын күзеуге қатысады. Сондай-ақ, олар Шотландия Үкіметі мен басқа ұйымдарға Шотландияның Ұлттық Қалдықтар Жоспарын іске асыруға көмектеседі.
Су сапасы
Шотландияның су ортасы ауыз судың мол көзін қамтамасыз етеді, табиғи ортаны құрайды, демалыс және ойын-сауық қызметтері үшін маңызды орын және Шотландияның көптеген индустриялары үшін өте қажетті ресурс болып табылады. SEPA реттеу, бақылау және жоспарлау арқылы Шотландияның су ортасын қорғауға және жақсартуға көмектеседі. Жоғарыда айтылғандай, SEPA Шотландиядағы су тасқыны туралы ескертулерді беруге жауапты орган және су тасқыны қаупін басқару үшін басқа ұйымдармен бірлесіп жұмыс істейді. SEPA гидрологтары су деңгейін қадағалайды, соның нәтижесінде халық пен бизнес су тасқынының болу ықтималдығы туралы уақытылы хабардар етіледі. SEPA Шотландиядағы шомылу суларының сапасы туралы жылдық есептер жариялайды. Еуропалық қауымдастықтың (ЕҚ) шомылу сулары туралы директивасына сәйкес, олар Шотландияның жағалау және ішкі суларындағы қалалық және ауылдық ластану қаупін азайту үшін басқа ұйымдармен тығыз байланыста жұмыс істейді. SEPA сонымен қатар жер асты суларына және жер үсті суларына құйылатын ағынды сулар, суды пайдалану, шөгінділерді алып тастау және бөгеттерді ауыстыру сияқты басқа да су қызметтерін реттейді.
Ғылым мен зерттеулер
SEPA Шотландияның қоршаған ортасының жағдайын бақылау және есеп беруге міндетті. SEPA осы ғылыми түсінікті қоршаған орта сапасына кері әсер ететін қызметтерді тиімді реттеу үшін пайдаланады. SEPA кең ауқымды экологиялық ақпарат жариялайды және министрлерге, әріптес ұйымдарға, реттелетін өнеркәсіпке және қоғамға қоршаған орта мәселелері бойынша кеңес береді.
Сынама алу
SEPA гидрология, химия, экология, альгология, экотоксикология, гидроморфология, гидрогеология және океанография сияқты ғылымның көптеген салаларында сарапшыларды жұмысқа тартады. Осы ғалымдар Шотландияның ауа, жер және су ортасынан алынған үлгілерді қоршаған ортаның өзгеруі мен нашарлауы немесе адам денсаулығына қауіп тудыру жағдайларын анықтау үшін талдайды. SEPA теңіз, тұщы су және құрлықтағы орталардағы жеке химиялық көрсеткіштерді және өсімдіктер мен жануарлардың мөлшерін тексереді. Сонымен қатар, олар қатты қалдықтардың пайда болуын зерттейді және атмосфераға газ шығарылымдарының бақылау тексерулерін жүргізеді.
Бақылау
2009 жылы SEPA Шотландияда су тасқыны туралы ескерту және болжау қызметтерін ұсыну үшін маңызды өлшеу станциялары мен жауын-шашын өлшегіштерінің желісін күтіп, жұмыс істеді. SEPA Шотландия өзендерінің 30 жылдан астам гидрометриялық деректерін сақтайды. Бұл деректер Шотландияның қоршаған ортасына ұзақ мерзімді қысымды сипаттауда аса құнды, әсіресе климаттың өзгеруінің салдарына баға беру және басқару тұрғысынан. SEPA-ның сынамаларды тексеру, талдау және интерпретациялауы Шотландияның әртүрлі орталарын қамтиды, оның ішінде ластанған жерлер, тұщы және тұзды сулар, топырақ және шөгінділер, кәріз және өнеркәсіптік ағынды сулар, сіңдірмелер, фауна және биота, полигон газдары. SEPA мониторинг және бағалау функциялары үшін ресми сапаны қамтамасыз ету жүйесін пайдаланады. Олардың сапаны қамтамасыз ету жүйесі ISO/IEC 17025, ISO 9001:2000 және ISO 14001 халықаралық стандарттарына сәйкес келеді және Ұлыбритания аккредиттеу қызметі (UKAS) және SGS тарапынан бақыланады және тәуелсіз аудиттен өтеді.
Зерттеу
SEPA – Шотландияның қоршаған ортасын қорғау және жақсарту, сондай-ақ адам денсаулығын сақтау үшін құрылған ұйым. Осы мақсатқа жету үшін SEPA-ның сенімді ғылыми және білімдік базаға ие болуы қажет. Бұл ақпарат оларға өкілеттіктер мен міндеттерін орындауға, сондай-ақ тиімді саясатты қалыптастыруға көмектеседі. SEPA-ның ғылыми-зерттеу және әзірлеу жөніндегі мандаты негізгі заңнамамен бекітілген. 2008 жылдың 11 желтоқсанында SEPA 2008–2012 жылдарға арналған ғылыми-зерттеу стратегиясын жариялады, онда ғылыми-зерттеу және даму саласындағы мақсаттары, қажеттіліктері мен мүдделері баяндалған.