Кіріспе

Базтан аңғарында Базтан өзенінің жағалауындағы көктайғақ жайылымдарды пайдаланатын шағын көлемдегі мал шаруашылығымен халық аз тұрады. Алма, қарақұмық, вишня, алмұрт және бұршақ ағаштары өсіріледі, ал жақында бұл аймаққа кивилер отырғызылды. Тау беткейлері қайың, каштан, жаңғақ, бук және күл ағаштарымен қалың. Кейде бұл ағашты аймақтағы үлкен сарайлардың аумақтарында кездестіруге болады және көбінесе Базтан халқының 16-шы ғасырдан бері көшіп келген Америкамен туыстық байланыстарын жоққа шығарады.

Виконтия (1025-1235)

1025 жылы Гаскония герцогы Санчо VI Вильгельм (Герцог Вильгельм II Санчес пен Наварраның Уррака Гарсестің ұлы, Кастилияның граф Фернан Гонсалестің жесірі) герцогтіктің бір бөлігін Наварраның королі Санчо III-ге берді. Санчо Базтан аңғарынан тұратын Ксимен I Охоанизге иелік құрады. Оның ұлы Гарсия Хемениз 1055 және 1065 жылдар аралығында виконт болды, ал оның немересі Ксимен I Гарсиес (Лизарра мен Салазар алқабының 1051-1080 жылдар аралығындағы иелері) немере інісін өлтіргені үшін кешірім алу үшін Лир монастырына жер сыйлады. 1076 жылы оның аға-інілері Наварра королі Санчо IV-ті өлтірген кезде, олар Байонн епископтарымен келісті. Наварраның патшалары Арагон мен Наварраның Рамиро I (Наварраның Санчо III ұлы, 1065 жылы қайтыс болды) және оның мұрагері Санчо Рамирес, Наварра мен Арагонның Санчо V ретінде белгілі. Наварраның арагондық патшалары арагондық Рамироның немере інісі Кастилияның Альфонсо VI (1040-1109) -ға қарағанда аз әскери күшпен арагондық арагонды биледі. Виконт Ксимен ІІ-нің қызы Мария 1085 жылы Фортуна Эннеконис де Лос Камеросқа үйленді. Олардың екі ұлы болды: 1119 жылы Ксимен III Фортунье (Базтан виконты) және келесі виконт Педро I Фортунье. Базтан виконты Педро II Педристің ұлы 1110 жылы үйленіп, үш ұлы болды: Санчо Педри де Базтан, Педро Педри де Базтан және Ксимен Педри де Базтан. Бұл кезде Наварра мен Арагонның патшасы Санчо V Рамирес болды. Оның мұрагері - француздық скандинавтық аристократ Фелисия де Русидің екінші некеден туған ұлы: Арагон мен Наварраның Альфонсо I (1134 жылы қайтыс болды). 1131 жылы Альфонсо Байонны жаулап алғанға дейін бір жылға жуық қоршап тұрды. Оның мұрагері Гарсия IV Рамирес (өлген 1150). 1150 жылдары Бискай шығанағының Бордо мен Виго арасындағы балық аулау қалалары Нормандия герцогтігі мен Португалияның жаңа Иберия патшалығы (Баск елін қоса алғанда) арасындағы темір, жүн, алтын, күміс, шыны, тұз және былғары саудасына айналды. Гарсия IV немересі, Наварраның Санчо VII (1234 жылы қайтыс болды) Шампан графты, Наварраның Теобальд I-і болды.

Шампандықтар саны (12351305)

Наварраның Теобальд I-нің орнын баласыз қайтыс болған Теобальд II (шамамен 1238 4 желтоқсан 1270 ж.) бағындырды. Наварраның тажы оның кіші інісі Генрих I-ге (1244 22 шілде 1274 ж.) берілді, ол үш жылдай билік жүргізді.

Капе-Эврэ әулеті (1348-1446)

Наварраның Жоана II (1312) 1343 жылы өлтірілген Наварраның Филипп III-ге тұрмысқа шықты. 1349 жылы қайтыс болды. Франция мен Наварра іс жүзінде тәуелсіз патшалықтар болды. Олардың тұңғыш ұлы - Наварра королі Карл II (1332-1387), ол шамамен 38 жыл билік жүргізді. Оның мұрагері Наварра королі Карл III (1425 жылы қайтыс болды), ол шамамен 38 жыл билік жүргізді. Оның қызы - Наварраның королевасы Бланша I, ол 1425 жылдан 1441 жылға дейін билік жүргізді.

Отбасылар

Аквитаниядан шыққан Эскорс отбасы 1234 жылы Шампан графтары таққа отырғаннан кейін Наварра корольдігіне қоныстанды. Отбасы Наварра патшаларының өкілі болды, үкіметтік, қаржылық және әскери істерде 13-15 ғасырларда. Николас Амброзио де Гарро и Аризкун, (Мадрид, 1747 Ibidem, 20 сәуір 1825), 1767 жылы Маркиз де лас Хормазас болды. Хуан де Гойенеш и Гастон, (Бастан, 1656 Нюэво Бастан, Мадрид, 1735 сәуір) 1680 жылы Испанияның королеваларының қазынашысы және қаржылық кеңесшісі болды және 30 жылдан астам уақыт бойы испан армиясына соғыс материалдарын ұсынды. Оның Мадридтегі сарайы қазір Сан-Фернандодағы Real Academia de Bellas Artes. Хуан Франсиско де Гойенеш Иригоен - Угена маркизі. Франсиско Мигель де Гойенеш и Бальза, граф Саседа 1743 жылы 17 желтоқсанда король Фелипе V-ден титулын алды. Мигель Гастон де Ириарте и Элизочеа Бастанның Ирурита қаласында отбасы сарайы салдырды. Агустин де Жауреги и Альдекоа, (Лекароз, Базтан, 1711 Лима, 27 сәуір 1784), 1772 жылдан 1780 жылға дейін Чилидің корольдік губернаторы және 1780 жылдан 1784 жылға дейін Перудің вице-королі болды. Мартин де Урсуа Аризменди и Агирре (Аризкун, Базтан, 1653 жылы ақпанда Филиппин аралдары, 4 ақпан 1715), Конде де Лизаррага, 1709 жылдың 25 тамызынан өлгенге дейін Филиппин губернаторы болды.

Сәулет

Базтан аңғарына тән ірі жеке қоныстар баск стиліне тән, қатты ағаштан жасалған, көбінесе гераниумдармен әшекейленген. Базтан аңғарындағы карьерлерден қызғылт түсті құмтасты қазып алады. Оның блоктары терезелер, есіктер мен үйлердің бұрыштарын кесу үшін қолданылады. Базтандық сәулет стилі көптеген құрылыс ережелерімен қатаң қорғалады, сондықтан аймақтағы заманауи ғимараттар жергілікті баск дизайнымен үйлесімді түрде араласады. Камино де Сантьягоның (Жақып жолы) ең көне (бірақ аз жарияланған) жолдарының бірі Базтан аңғарынан өтеді және аңғардың көп бөлігімен Урдакс, Амайур, Аризкун, Элизондо және Зига ауылдары арқылы өтеді. Бұл аймақтағы кейбір құрылыстар Х ғасырға дейін жалғасатынын білдіреді. Алайда, бұл аймақтағы ғимараттардың көпшілігі 17-18 ғасырларға жатады, өйткені Америкада ақша тапқан көптеген отбасылар үйлеріне оралған кезде халық санының жарылуы болды. Олардың жаңа байлығы жергілікті қауымға қайта оралды, бұл бай шіркеулерді тудырды, атап айтқанда Зигадағы 17 ғасырдағы әсерлі геррериялық стильдегі шіркеуге және төрт жағынан еңіс шатырларымен, күрделі оюлы көпіршіктермен және күрделі гербтермен оңай ажыратылатын үлкен әулет үйлеріне қатысты.

Экономика

Базтан аңғарында дәстүрлі түрде мал шаруашылығы мен шошқа, қой және сиыр өсіруге арналған көптеген шағын отбасылық шаруашылықтар орналасқан. Соңғы екеуі ет пен сүт үшін өсіріледі. Аудандағы шағын сүт зауыттары йогурт пен ірімшік және аймақтың қой ірімшігін (Idiazabal ірімшігінің жергілікті нұсқасы) өндіреді. Базтан аңғарындағы шағын кәсіпорындар шоколад, торт, конфета, ет кесінділері, ликерлер мен мыс өндіреді, сондай-ақ бірнеше шағын арақ фабрикалары мен тас карьерлері бар. Өзенде кездесетін ағаш, тас және мәрмәрден тұратын табиғи ресурстарды ескере отырып, құрылыс саласы да салыстырмалы түрде үлкен жұмыс беруші болды және дәстүрлі түрде олардың шекарадан тыс француз баск көршілерімен көп жұмыс жасалды. 2000 жылдан бастап ауыл шаруашылығының біртіндеп құлдырауы шағын ауқымды ауылдық туризмге ауыстырылды және көптеген дәстүрлі шаруа үйлері қайта қалпына келтіріліп, таңғажайып жалға берілетін үйлер мен төсек-аяқпен қамтамасыз етілді. Туристік қызмет түрлерін, соның ішінде құжатталған және белгісі бар серуендеуді, этнографиялық мұражайлар мен суретшілер студияларын, су диірмендерін, ат спорты орталықтарын және ашық ауада спорттық компанияларды ұсынады. Базтан аңғары бүкіл Испанияға танымал, бірақ халықаралық туризм жаңадан басталды.

Мәдениет

Базтан аңғарының мәдениеті - баск тілі, ал үйде негізгі тіл - эуск. Базтан балаларының көпшілігі жергілікті Икастолаларда баск тілінде оқытылады, бірақ үлкен мектептерде испан тілінде оқытуға мүмкіндік бар. Көптеген Икастолаларда испан тілі екінші тіл ретінде ағылшын тілімен қатар оқытылады, кейде оған испан тіліне қарағанда көп оқу сағаты бөлінеді. Базтан аңғарында университеттер жоқ, сондықтан көптеген жас студенттер одан әрі білім алу үшін Памплона немесе Сан-Себастьян қалаларына кетеді, бірақ олардың аңғармен байланыстары берік болып қалады, көптеген жастар аңғарға қайтып оралуға тырысады. 2013 жылы Базтан аңғарында 2001 жылға қарағанда 473 адам өмір сүрді. 2012 жылы Иняки Элизальде өзінің "Базтан" атты фильмін Сан-Себастьян кинофестивалінде ұсынды. Фильм Аризунға жақын Бозате ауылында тұратын Аготтар туралы болды. 2013 жылы Долорес Редондо өзінің алғашқы қылмыс фантастикалық кітаптарын жариялады Базтан трилогиясы, олар 20-дан астам тілге аударылды. Бұл оқиғалар Базтан аңғарында орын алады.