Кіріспе

Бір аяқтың шалдығы Моноплегия - бір аяқтың, әдетте бір қолдың шалдығы. Моноплегиялық науқастарда жиі кездесетін белгілер - әлсіздік, дымқылдау және зардап шеккен аяқтың ауырсынуы. Моноплегия - бұл параличтің бір түрі, ол гемиплегияға жатады. Гемиплегия - дененің жартысының шалдыққандығы, ал моноплегия - дененің бір аяғы немесе белгілі бір аймағы. Жоғарғы аяқтың моноплегиясы кейде брахиальды моноплегия деп аталады, ал төменгі аяқтың моноплегиясы - кривралды моноплегия деп аталады. Төменгі аяқ-қолдағы моноплегия жоғары аяқ-қолдағыдай жиі кездеспейді. Монопарез - ұқсас, бірақ аз ауыр жағдай, өйткені бір аяқ өте әлсіз, сал болып қалмайды. Қосымша ақпарат үшін paresis деген бетті қараңыз. Параплагия немесе квадриплегияға әкелетін көптеген жағдайлар моноплегиядан басталады. Сондықтан омыртқа параплегиясы диагнозымен де танысу керек. Сонымен қатар, мидың бірнеше аурулары, яғни, гемиплегия, моноплегия ретінде басталуы мүмкін. Моноплегия жиі церебральды шалдықпен байланысты және оның ең жұмсақ түрі болып саналады.

Белгілері мен симптомдары

Моноплегияның бірнеше белгілері бар. Қолдардың қисынуы немесе аяқтардың қаттылығы, әлсіздік, спастичность, дымқылдану, паралич, зардап шеккен аяқтың ауырсынуы, бас ауруы және иық ауруы - барлығы моноплегияның белгілері болып саналады. Моноплегиямен ауыратын науқастар әдетте зардап шеккен аяқ-қолдың, әдетте, бір қолының әлсіздігі мен сезімсіздік белгілерін сезінеді. Осы белгілерге қарамастан, сал болған аяқтың импульсі күшті болып қала береді. Созылмалы прогрессивті брахиальды моноплегия сирек кездесетін болса да, шырша миелиясы және мойынтіректің немесе брахиальды плексұстың ісіктері себеп болуы мүмкін. Бракхиалды тетіктің шалдығуының басталуы, әдетте, ауырсынудың бастапқы белгісі болып табылатын жарылғыш болып табылады. Ауырсыну иыққа дейін таралады, бірақ көбірек таралуы мүмкін немесе төменгі қолмен шектелуі мүмкін. Ауырсыну қатты болады және жиі өткір, тырнақтайтын, ұрысатын немесе ауыртатын деп сипатталады. Ауырсынудың ұзақтығы бірнеше сағаттан 3 аптаға дейін созылады. Ауыру басылғаннан кейін әлсіздік пайда болады. Сонымен қатар, бір аяқтың созылмалы әлсіздігі арқа сүйегінің ісігін көрсетеді. Жамбас тіртісі шалдыққанда бірінші белгі - қызба, содан кейін бір немесе екі аяқтың ауырсынуы. Ауырсынудың пайда болуы кенеттен болады және жамбас немесе бүйрек жасушасының таралуы бойынша болуы мүмкін. Әлсіздік ауырсынумен қатар пайда болуы мүмкін немесе 3 аптаға дейін кешіктірілуі мүмкін. Мигренің күрделі түрі Кортикоспинальдық жүйенің зақымдануы бұлшық еттерді жеткілікті күшпен немесе үйлестірілген түрде белсендіре алмауға әкеледі, бұл парезге, бөлікше қозғалыстың жоғалуына және бұлшық еттердің қалыпты емес тонусына әкелуі мүмкін. Моноплегия сияқты моторлық кемшіліктерді диагностикалауға көмектесу үшін бір импульсті транскраниалды магниттік стимуляция (spTMS) деп аталатын тәсіл де қолданылды.

Емдеу

Моноплегияны емдеудің әдісі жоқ, бірақ емдеу әдістері әдетте физиотерапия мен кеңес беруді қамтиды. Қалпына келу уақытша, ішінара немесе толық салдың диагнозына байланысты болады. Терапияның көп бөлігі жоғарғы аяқ-қолдарға бағытталған, себебі жоғарғы аяқ-қолдағы моноплегия төменгі аяқ-қолдарға қарағанда жиі кездеседі. Белсенді белсенділікке негізделген және мақсатқа бағытталған терапия, мысалы, шектеуден туындаған қозғалыс терапиясы және бимануалдық терапия стандартты емге қарағанда тиімдірек екені анықталды. Зерттеулер бойынша, аз зардап шеккен қол, ауыр зардап шеккен қолдың қозғалыс қабілетін жақсарту үшін үлгі бола алады және екі қолмен жаттығу әдістерін әзірлеу үшін мықты негіздеме береді. Сонымен қатар, үйде кәсіптік терапия бағдарламаларын мақсатқа бағытталған тікелей терапияны қолмен толықтыру үшін қолдануға болатынын растайтын айқын дәлелдер бар. Қиындықты қозғайтын қозғалыс терапиясы (ККТТ) инсульт салдарынан жоғары аяқ-қолдың моноплегиясына бағытталған. CIMT-да зардап шекпеген қол ұсталады, зардап шеккен қолды жиі қолдануға және жаттығуға мәжбүрлейді. Бұл әдіс ауру адамның күнделікті іс-әрекеті кезінде қолданылады. Физиотерапия әдісіне қарағанда немесе ешқандай емдемей, CIMT қол қозғалысын нақты жақсартуда тиімдірек екені анықталды. Бұл терапия түрі моноплегиясы бар науқастарда тек орташа жақсаруды қамтамасыз етеді. Моноплегияны емдеудің тағы бір түрі - функционалдық электрлік ынталандыру (ФЭС). Бұл омыртқа миының зақымдануы, инсульт, мультипль склероз немесе церебральды шалдық сияқты оқиғалар арқылы моноплегияға ұшыраған науқастарға арналған және парализделген бұлшық еттердегі қалған қозғалыс бірліктерін жиырылуға мәжбүр ету үшін электрлік ынталандыруды қолданады. Дәстүрлі бұлшықет жаттығуларында сияқты, FES әсер етпеген бұлшықеттердің жиырылу күшін жақсартады. Жеңіл әсер еткен науқастарда ФЭС-пен қимыл-қозғалыс диапазонын дәстүрлі физика терапиясына қарағанда көбірек жақсартуға болады.