Кіріспе

Жақыптың батасы - Жаратылыс кітабында кездесетін пайғамбарлық өлең. Жаратылыс кітабында бұл өлең Жақыптың өлім алдындағы ұлдарына айтқан сөзі ретінде жазылған. Мұсаның батасы сияқты, Жаратылыс 49 Исраилдің тайпаларын бағалайды, бірақ өлеңдердің арасында аз ортақ нәрсе бар, тек бір тайпаны би ретінде, ал екіншісі арыстанның жас ұлы ретінде сипаттаудан басқа. Жақыптың батасында Дан - би, ал Яһуда - ұлы. Ал Мұсаның батасында Ғад - би, ал ұлы. Мұсадан айырмашылығы, Жақып Рубен, Шимон және Леуі руларының кейбірін қатаң жазалаудан қорықпайды. Бұл өлеңде рулардың әрқайсысы неліктен осындай тағдырға ұшырағанын сипаттауға тырысқан көрінеді, сондықтан Рубеннің тұңғышы Яһудамен салыстырғанда Рубеннің инцестінің арқасында болған деп түсіндіреді (Жаратылыс және 49:3 4-те айтылған). Шимонның жері Яһуданың жерінде, ал Леуі руының жері шашыраңқы бірнеше қалада орналасқандықтан, олардың тағдыры зұлымдыққа байланысты болды. Басқа тайпалар да өздерінің ерекшеліктерін, теңізшілер немесе әдемі ханшайымдар сияқты қасиеттерін көрсетеді. Яһуда руы мен Жүсіп руы да мол батаға ие болды. Бұл олардың билік басына сай болды. Яһуда руы Яһуда патшалығының негізгі бөлігі болды, ал Жүсіп руы, әсіресе Ефрем, Исраил патшалығының ең беделді тобы болды. Әсіресе, Жүсіп мықты, сондықтан жеңімпаз ретінде сипатталады, бірақ және нәтижесінде ол дереккөздің (Джахвист) оңтүстік (яғни Яһуда) бейімділігіне сәйкес келеді, бұл Құжаттық гипотезаға сәйкес.

Көзді сынға алу

Кейбір ғалымдар бұл тармақтарды бір тұтас кітап ретінде қарастырғанмен, олардың қайсыбірінің қайнар көзі әртүрлі екеніне сендіреді. 10, 25, 26-аяттар мен 18-аяттың аудармалары басқа автордың жазғандары деп есептеледі.

Құрастыру күні

Бұл үзінділердің бірлігі күмәнді болғандықтан, оның жазылған уақытын анықтау қиын. Оның бірлігін бірінші рет таластырған Эрнест Ренан болды (Histoire Générale des Langues Sémitiques, p. III. ); және әннің әр түрлі кезеңдерден шыққан сөздерден тұратындығы туралы болжамдар (J. P. N. Land, Disputatio de Carmine Jacobi, 1857; Kuenen, Holzinger және басқалар) көбірек сенім артады. Әннің әртүрлі пішімдері осы теорияны растайды: бір бөлігінің тілі тегіс және анық болса, екінші бөлігі түсініксіз. Бұл теорияның дұрыстығын анықтау әр тармақтың жасын зерттеуді қамтиды; және бірнеше жағдайда бұл анықтауға болмайды, өйткені тармақтар олардың пайда болу уақытына қатысты ештеңе көрсетпейді (Зебулон, Гад, Ашир және Нафтали туралы тармақтарды қараңыз). Исқахар туралы тармақтар Дебораның күрестерінен кейінгі кезеңге қатысты (5-ші Соттар); Дана туралы тармақтар, оның солтүстіктегі шайқастарын сипаттайды, онда ол айналадағы халықтармен қақтығыста ол батыл қарсылық көрсетудің орнына жасырын артқы шабуыл жасаудың ежелгі исраилдік дәстүрін сақтады, 17-ші және одан кейінгі Соттар тарауларынан кейінгі уақытқа қатысты; және Яһуда туралы тармақтар (8, 11) Яһуда патшалығын болжайды. Яһуда елін жас арыстанға теңеу оны өркендеп келе жатқан держава ретінде суреттейді. Бұл сөз Дәуіттің заманына қатысты емес, әртүрлі кезеңдерге қатысты болуы мүмкін. Жүсіп туралы аяттар (2227) қорғаныс соғысына сілтеме жасайды, онда Жүсіп табысты болды. Мәтінде садақшылар туралы айтылғандықтан, арабтар жақсы мерген болғандықтан, Аугуст Диллман соғыстың арабтармен болғанын ойлайды. Яһуди энциклопедиясының авторлары оның болжамын қате деп санайды, өйткені арабтармен болған қақтығыстар Манасаның Иордан өзенінің шығысындағы жерімен шектелген, ал "Жүсіп" сөзі Жүсіп руының Иордан өзенінің батысындағы жерін білдіреді. JE-де, сонымен қатар, бұл тармақ арамейлердің Дамаскқа қатысты екенін айтады, олармен қақтығыстар ұзақ уақытқа созылды, олар Жүсіптің тайпасының қауіпсіздігіне қауіп төндірді, яғни Солтүстік патшалықтың. Алайда 24 - тармақта Еробоғамның салтанатты дәуірінен кейінгі кездер туралы ештеңе айтылмаған. Егер 25 және 26-аяттар интерполяция болса, онда бұл тек қана сол сияқты, ЯД авторлары Яһудаға деген құрметті, оның туралы айтылған үзіндіде, және Бенжамин патшалығы мен тіпті Солтүстік патшалық туралы үндемеуді түсіндіретін жалғыз түсінік. Диллман кіші руларды санаудағы ықтимал реттілікпен, оңтүстіктен солтүстікке қарай, бірдей қорытындыға келуге тырысты. Бірақ бұл жорамал, ЖЕ-ге сәйкес, дұрыс емес; өйткені бірінші айтылған ру ең солтүстік болып табылады, және, одан әрі, реттілік Гад арқылы бұзылады. Алайда, тіпті, оңтүстіктен солтүстікке дейінгі тайпалардың нақты географиялық кезектілігі болса да, бұл жолдарды жинаған адамның үйіне қатысты ештеңе дәлелденбейтін еді, өйткені сол тәртіп Ефремдіктер үшін табиғи болар еді (Холзингердің жерін салыстырып көріңіз). Циммерннің әрекеті ("Zeit. Assyriologie үшін", 1892, б. 161 және т.б.) Жақыптың батасын бабылдықтардың зодиак белгілерімен, әсіресе Гилгамеш эпосымен байланыстыруды табысты деп қарастыруға болмайды. Болл осы теорияға қарсы маңызды және негізді дәлелдер келтірді ("S. B. O. T". 114 және т.б.). Циммерннің өзі әннің ақын немесе жинақтаушысы әр үзіндісінің бастапқы мәнін білген деп ойламайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Жақыптың батасы ең үлкен құндылық болып табылады, өйткені ол ежелгі дәуірдегі кейбір тайпалар үшін ақпараттың жалғыз көзі болып табылады және бұл дереккөздерді (мысалы, Жаратылыс 34 (HE)) түсінуге көмектеседі.