Кіріспе

Будда Ваджрадхара (;;;;; 持金剛仏;) – Сакая, Гелуг және Кагью мектептері бойынша түпкілікті, бастапқы Будда немесе Ади Будда. Бұл сонымен қатар Индраның аты, себебі "Ваджра" алмазды, сондай-ақ найзағайды немесе жалпы алғанда қатты нәрсені білдіреді. Үнді буддизмінің даму барысында Будда Ваджрадхара Ньиңма немесе "Ежелгі мектепте" "Бастапқы Будда" болған Самантабхадраны біртіндеп ығыстырды. Дегенмен, екеуі де метафизикалық тұрғыдан тең. "Ваджрадхара" деңгейіне жету – толыққанды түсінудің синонимі. Кагью шежіресі бойынша Будда Ваджрадхара – бастапқы Будда, Дхармакая Буддасы. Ол қою көк түспен бейнеленеді, ол буддалық табиғаттың өзін көрсетеді және тарихи Будданың ағартуды түсінуінің мәнін білдіреді. Осылайша, Будда Ваджрадхара барлық (еркек) Буддалардың жоғарғы мәні саналады; ол Ваджрадхара деп аталатын Сакьямунидің тантрикалық формасы. Тантралар – тантризмге тән мәтіндер және бастапқыда Будда Ваджрадхара деп аталатын Сакьямунидің тантрикалық формасымен үйреткен деп есептеледі. Ол – жалғыз және яб-юм түрінде Буддалық табиғаттың көрінісі. Будда Ваджрадхара Әке тантраларының (тиб. pha rgyud) бастапқы Буддасы болып саналады, мысалы, Гухьясамаджа, Ямантака және т.б.

Бастапқы Будда Ваджрадхара/Самантабхадра Буддасы/Дордже Чангтан Бес Даналық Будда (Дхьяни Буддалар) пайда болды:
Акшобхья
Амогхасиддхи
Амитабха
Ратнасамбхава
Вайрокана

Будда Ваджрадхара және Даналық Буддалар көбінесе мандалалардың тақырыбы болып табылады. Будда Ваджрадхара және Самантабхадра Будда – Тибет буддистік космологиясындағы әр түрлі аттарға, қасиеттерге, көріністерге және иконографияға ие туысқанды құдайлар. Екеуі де Дхармакая Буддалары, яғни бастапқы Буддалар: Самантабхадра әшекейсіз, яғни ешқандай атрибуттары жоқ; керісінше, Будда Ваджрадхара көбінесе әшекейленген және атрибуттарға ие, бұл әдетте Самбогакая Будданың иконографиялық бейнесі. Будда Ваджрадхара мен Самантабхадра екеуі де әдетте өз жұбайларымен яб-юм бірлігінде бейнеленеді және бос және түпкілікті босдықты бейнелейтін бастапқы Буддалар болып табылады.

Дхармакая трикаяның бір бөлігі ретінде

Трикая ілімі (санскрит, сөзбе-сөз "Үш дене немесе жандама"; 三身 қытайша: Sānshēn, жапонша: sanjin) – шындықтың мәнісі және Будданың қандай екендігі туралы маңызды буддалық үйретім. 4-шы ғасырдың басына қарай Трикая ілімі қазіргі таныс түріне келді. Қысқасы, бұл ілім Будданың үш каясы немесе денесі бар екенін айтады: уақыт пен кеңістікте пайда болатын нирманакая немесе жасалған дене; самбогакая немесе өзара қуаныш денесі, бұл – түпкі үлгі; және дхармакая немесе шындық денесі, ол ағарту принципін бейнелейді және шексіз, шекарасыз. Ануйога көзқарасы бойынша, "Ақыл ағыны" (санскрит: citta santana) – Трикаяны байланыстыратын "жалғастық" (санскрит: santana; Wylie: rgyud).