Кіріспе

АҚШ Еңбек департаментінің кеңесі.

Әкімшілік тексеру кеңесі – Кубадағы Гуантанамо шығанағындағы АҚШ Әскери-теңіз базасындағы «Дельта» лагерінде АҚШ ұстап отырған тұтқындардың жыл сайынғы тексеруін жүргізетін АҚШ әскери органы. Кеңестің мақсаты – тұтқындардың әлі де қауіптілік деңгейін бағалау. АҚШ президенті Джордж Буш бастапқыда тұтқындарды «заңсыз жауынгерлер» деп атады. Бірақ, саясаттағы өзгерісті ресми түрде жарияламай, Буш әкімшілігі олардың сипаттамасын «душпан жауынгері» деп өзгертті. 2004 жылдың шілдесінен 2005 жылдың наурызына дейін әскери шенеуніктер әрбір тұтқынға қатысты бір реттік Жауынгерлік мәртебесін тексеру трибуналын өткізді, осы арқылы олардың «душпан жауынгері» ретінде дұрыс жіктелгендігін растады. «Жауынгерлік мәртебесін тексеру» процедурасын адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар сынға алды, себебі тұтқындарға заңгерлік көмек алуға құқығы болмады, оларға тағылған айыптаулар туралы хабардар емес еді және олардың кінәсіздігіне күмәнданушылық танытылмады. АРБ құрылуының мақсаты – ұзақ мерзімді қамауда ұстаудың салдарынан туындаған қиындықтарды азайтуға бағытталған, жыл сайынғы тексеру арқылы әрбір адамның ұсталып отыру қажеттігін анықтау. Жауынгерлік мәртебесін тексеру нәтижесінде 38 тұтқынның «заңсыз жауынгерлер» емес екендігі анықталды. Қалған тұтқындардың бастапқы құпия жіктелім кезінде «душпан жауынгерлері» деп дұрыс жіктелгені белгілі болды. Әкімшілік тексерулердің бірінші циклы 2004 жылдың 14 желтоқсаны мен 2005 жылдың 23 желтоқсаны аралығында өтті. Кеңес 463 талапкердің ісін қарастыру үшін жиналды. Олар 14 тұтқынды босатуды және 120 тұтқынды өз елдеріндегі билік органдарына қайтаруды ұсынды. АҚШ Қорғаныс министрлігі (DoD) 2006 жылдың 3 наурызында сағат 18:00-ге дейін тұтқындардың тізімін жариялау туралы АҚШ округтік сотының судьясы Джед Ракоффтың бұйрығын орындауға тиіс болды. Қорғаныс министрлігі бұл мерзімді сақтамады. Олар сағат 18:20-да шамамен 5000 беттен тұратын құжаттарды CD-ROM форматында тапсырды. Қорғаныс министрлігі CD-ROM-ды қайтарып алып, жарияланбауға шешім қабылданған файлдарды алып тастаған екінші көшірмесін шығарды.

Ұзақ қамауға алудың жағымды және жағымсыз жақтары

Құжаттарды жариялау барысында Қорғаныс министрлігі кейбір тұтқындарды босатуға қатысты факторлардың жақтары мен қарсылықтарын қамтитын үш файлды жариялады. Бұл құжаттар 120 тұтқынды қамауда ұстаудың жақтастары мен қарсылықтарын қорытындылап көрсеткен. Құжаттарда тұтқындардың аттары бар. Қорғаныс министрлігі Ракоффтың сот бұйрығына неге бағынбағанын және қалған 343 тұтқынға қатысты факторларды жарияламағанын түсіндірген жоқ. Кейбір тұтқындарды қамауда ұстауды қолдайтын факторлардың арасында, тұтқындардың жауынгерлік статусын қарау трибуналдарында бұрын жоққа шығарылған айыптаулардың қайталануы да болды.

Әкімшілік тексеру жөніндегі кеңес тыңдауларының қорытынды көшірмелері

Қорғаныс министрлігі сондай-ақ әкімшілік тексеру кеңесінің тыңдауларының қысқаша стенограммаларын қамтитын төрт файлдың толық емес жиынтығын жариялады. Келесі алты аптада Қорғаныс министрлігі стенограммалары бар тағы 15 файлды жариялады. Бұл стенограммалардың көпшілігінде тұтқындардың есімдері көрсетілмеген. Дегенмен, барлық стенограммалардың әр бетінің төменгі оң жақ бұрышында тұтқындардың Гуантанамодағы жеке нөмірі бар. 2006 жылдың 20 сәуірінде және 2006 жылдың 15 мамырында Қорғаныс министрлігі тұтқындардың тізімдерін, олардың жеке нөмірлерімен бірге жариялады. 2007 жылдың қыркүйек айының басында Қорғаныс министрлігі 2006 жылы өткізілген екінші тексеру кеңесінің тыңдауларынан алынған қосымша құжаттарды жариялады. Қалған тұтқындардың жиырма пайызынан аз бөлігі ғана тыңдауларға қатысты. Департамент тек тұтқындар қатысқан тыңдаулардың стенограммаларын жариялады.

Шығарылымдар

2006 жылдың 22 сәуірінде International Herald Tribune газеті жариялаған мақала бойынша, ARB үш тұтқынды босатуға, ал 107 тұтқынды өз елдеріне қайтаруға болатынын анықтаған, бірақ олар Гуантанамода әлі де қалып жатыр. АҚШ ресми тұлғаларының мәлімдемесінше, тұтқындар елдеріне қайтарылса немесе жіберілсе, оларға азаптау немесе өлтіру қаупі бар болғандықтан, олардың ұсталып қалуына себеп болды.

Бақылаушылар

Баспасөз өкілдері Тексеру кеңесінің отырыстарын өте сирек бақылады. 2005 жылғы 8 сәуірде BBC журналисі Адам Брукс бақылаушыларға рұқсат етілген алғашқы әкімшілік Тексеру кеңесінің отырысына қатысуға мүмкіндік алғанын жазды. Ол 60-тан астам Тексеру кеңесінің отырысы баспасөз өкілдерінің қатысуынсыз өткенін мәлімдеді.