Стокгольм қалалық теміржолы жүйесі

Кіріспе

Стокгольм қаласының қала маңы темір жолы (Stockholms pendeltåg) – Швецияның Стокгольм аймағындағы қала маңы темір жолы жүйесі. Бұл жүйе Стокгольмнің қоғамдық көлігінің маңызды бөлігі болып табылады және Storstockholms Lokaltrafik басқаруында. Теміржол жолдары мемлекеттік меншікте және Швеция көлік басқармасы тарапынан басқарылады, ал Стокгольм қала маңы темір жолы қызметтерін жүргізу 2016 жылдың желтоқсанынан бастап MTR Nordic компаниясына келісімшарт бойынша тапсырылған.

Тарих

Жергілікті пойыздар Стокгольм төңірегіндегі басты теміржолдарда XIX ғасырдың соңынан бері жүріп келеді. Алғашқыда бұл қызметтер Швеция мемлекеттік теміржолдарының құрамында болған, бірақ 1960 жылдардың соңында жауапкершілік Стокгольм облысына берілді, ол оны Стокгольм көлігінің билет жүйесімен біріктірді. Жаңа пойыздер сатып алынды, станциялар жаңартылды және Стокгольм қалалық теміржолы желісі метроға жақындату мақсатында дамытылды. Бастапқыда жүйе SL förortståg деп аталды, кейін SL lokaltåg деп өзгертілді. 1980 жылдарда ғана жүйе ресми түрде Стокгольм қалалық пойызы (Stockholms pendeltåg) деп аталды. Оның алғашқы жылында Södertälje södra (қазір Södertälje Hamn) станциясынан Стокгольм орталық станциясы арқылы Kungsängen станциясына дейін бір ғана бағыт болды. 1969 жылдың 1 маусымында жүйе Карлберг станциясынан (sv) кейін орналасқан тармақ арқылы Märsta станциясына дейін ұзартылды, сондай-ақ Kungsängen тармағындағы пойыздар Стокгольм орталық станциясында аяқталатын жаңа қызмет енгізілді. 1975 жылы тағы бір тармақ желісі Västerhaninge станциясына дейін ашылды, ал Nynäshamn станциясына дейін бір рельстік шаттл қызметі ұйымдастырылды. Kungsängen тармағындағы пойыздар енді Стокгольм орталық станциясының орнына Västerhaninge станциясында аяқталатын болды, бұл қазіргі 35-ші бағыттың бір бөлігін құрайды. 1986-1996 жылдары Стокгольм төңірегіндегі теміржолдарда маңызды жақсартулар жасалды. Бір рельстік учаскелер екі рельстікке, ал кейбір екі рельстік учаскелер төрт рельстікке жаңартылды, бұл қалалық пойыздардың басқа теміржол қызметтеріне кедерісіз жүруіне мүмкіндік берді. Қызметтердің жиілігі біртіндеп арттырылды, ал 2001 жылдан бастап желідегі көптеген станциялар 15 минут сайын тұрақты интервалмен пойыздармен қамтамасыз етілді, ал ең көп сұраныс болатын уақытта қосымша пойыздар қосылды. 2001 жылы желінің солтүстік-батыс бөлігі Kungsängen станциясынан Bålsta станциясына дейін ұзартылды. 2006 жылы Årstaberg станциясы ашылды, ол жаңа Tvärbanan трамвай жүйесімен байланысты. 2008 жылдың 18 тамызында оңтүстік-шығыстағы Västerhaninge-Nynäshamn шаттлында Gröndalsviken станциясы ашылды. 2012 жылдың 9 желтоқсанынан бастап Стокгольм қалалық пойыздары Стокгольм Арланда әуежайында тоқтау мүмкіндігіне ие болды. Арланда орталық станциясынан Стокгольм орталық станциясына саяхат 38 минут, ал Арланда орталық станциясынан Уппсала орталық станциясына 18 минутқа созады. Бұл бағытты кеңейту туралы талқылаулар 2007 жылдың желтоқсанында басталды. Әуежайға 1999 жылдан бері Стокгольм орталық станциясынан Arlanda Express экспресс бағыты арқылы және Марста станциясынан автобуспен да жетуге болады. Жобаны іске асыру үшін Стокгольм көлігі мен Arlanda Express арасында келіссөздер жүргізілді, олардың жолдарды пайдалану құқығы болды. Стокгольмнің орталық бөлігіндегі теміржол туннелінің құрылысы 2008 жылы басталды және 2017 жылдың 10 шілдесінде ашылды. Бұл жаңа туннель, Стокгольм қалалық желісі (Citybanan) деп аталады, қалалық пойыздар жүйесінің ғана пайдалануына арналған, қала арқылы өтетін кезде алыс қашықтыққа жүретін пойыздардан бөлек жолдарға бөлінеді. Бұл теміржол жүйелерінің тығырылуын азайтады және Стокгольм көлігіне қызметтерді жиілендіруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бұл басқа пойыздарға да жиі қызмет көрсетуге мүмкіндік береді, Швеция теміржол желісінің көп бөлігінің сыйымдылығын арттырады, өйткені көптеген пойыздар Стокгольмге және одан өтеді. Citybanan жобасының аясында екі жаңа метро станциясы салынды: Стокгольм қалалық станциясы (T Centralen станциясының астында орналасқан, екеуі де Стокгольм орталық станциясымен байланысты) және Стокгольм Odenplan станциясы (Odenplan метро станциясының астында орналасқан, Карлберг станциясын алмастырады). Skogås және Handen станцияларының арасында Ханинге муниципалитетінде Nynäs желісінде орналасқан Vega станциясы 2019 жылдың 1 сәуірінде шамамен төрт жылдық құрылыстан кейін ашылды. Vega 1929 және 1973 жылдар аралығында Nynäs желісінде болған шағын аялдаманың да атауы болған, бірақ ол қазіргі Vega станциясынан басқа жерде салынған. 2000 жылдан бері Стокгольм қалалық теміржолының қызметтерін жүргізу жеке компаниялармен келісімшарт негізінде жүзеге асырылуда. Бірінші франшиза иегері Citypendeln (sv) болды, ол 2000 жылдан 2006 жылдың 17 маусымына дейін Стокгольм қалалық теміржолын басқарды. 2006 жылдың 18 маусымынан 2016 жылдың 10 желтоқсанына дейін бұрынғы швед мемлекеттік теміржол компаниясы SJ AB-нің еншілес компаниясы Stockholmståg (sv) желіге қызмет көрсетті. 2016 жылдың 11 желтоқсанынан бастап MTR Nordic компаниясы он жылдық келісімшарт бойынша қызметтерді жүзеге асырып келеді, оны тағы төрт жылға ұзарту мүмкіндігі бар. 2023 жылдың мамырында SL қызмет көрсету мәселелерін келтіре отырып, MTR Nordic компаниясымен келісімшартты 2026 жылдан кейін ұзартудан бас тартты. 2023 жылдың 1 қарашасында SL SJ компаниясына шұғыл келісімшарт берді, ол 2024 жылдың наурызынан бастап қызметті өз қолына алады.

Local trains have been operated on the mainline railways around Stockholm since the late nineteenth century. At the beginning, local rail services were part of the Swedish State Railways, but in the late 1960s, the responsibility for these services was transferred to Stockholm County, which incorporated it with the ticketing system of Stockholm Transport. New trains were bought, stations were modernised, and the Stockholm commuter rail network was developed with an aim of making it more metro like. Originally the system was branded as SL förortståg , and later as SL lokaltåg Only in the 1980s did the system officially become known as Stockholms pendeltåg. In its first year of operation there was only one route which went from Södertälje södra (now Södertälje Hamn) to Kungsängen via Stockholm Central Station. On 1 June 1969, the system was extended to Märsta via a branch located after Karlberg Station (sv) and a new service was created in which trains on the Kungsängen branch terminated at Stockholm C instead. In 1975 another branch line opened to Västerhaninge, with a single track shuttle service to Nynäshamn. Trains on the Kungsängen branch now terminated at Västerhaninge instead of Stockholm C and which now forms part of the modern line 35. From 1986 until 1996, important improvements were made to the railways around Stockholm. Single track stretches were upgraded to double tracks, and some double track stretches were upgraded to four track, allowing the commuter trains to run with less interference from other rail services. The service frequency was gradually increased, and from 2001 most stations on the network are served by trains at regular 15 minute intervals, with additional trains during rush hours. In 2001, the northwestern arm of the network was extended from Kungsängen to Bålsta. A southern infill station at Årstaberg was inaugurated in 2006, in order to connect with the then new Tvärbanan tram system. A new station at Gröndalsviken opened on the southeastern Västerhaninge Nynäshamn shuttle on 18 August 2008. Since 9 December 2012, it has been possible for Stockholm commuter rail trains to stop at Stockholm Arlanda Airport. Journeys take 38 minutes from Arlanda C station to Stockholm C, and 18 minutes from Arlanda C to Uppsala C. Discussions on the expansion began in December 2007. The airport has had express service from Stockholm Central through Arlanda Express since 1999, and was also reachable by bus from Märsta station. The implementation required negotiations between Stockholm Transport and Arlanda Express, who had operating rights for the tracks. A rail tunnel underneath central Stockholm began construction in 2008 and opened on 10 July 2017. This new tunnel, known as Stockholm City Line (Citybanan; lit. ‘the city line’), is intended for the exclusive use of the Pendeltåg system, and splits commuter traffic onto separate tracks from long distance trains while travelling through the city. This eases the rail systems' congestion problems, and permits Stockholm Transport to schedule more frequent service. It also allows more frequent service for other trains, increasing the capacity for large parts of the Swedish rail network since many trains go to and from Stockholm. Two new underground stations, Stockholm City Station (located under T Centralen, both stations with connections to Stockholm Central Station) and Stockholm Odenplan station; located under Odenplan metro station, replacing Karlberg Station) were built as part of the Citybanan project. A new station called Vega, located on the Nynäs Line in Haninge Municipality between Skogås and Handen stations, opened on 1 April 2019 after almost four years of construction. Vega was also the name of a small halt on the Nynäs Line which existed between 1929 and 1973, although it was built at a different location from the current Vega station. Operation of the Stockholm commuter rail lines has been contracted to private companies since 2000. The first franchise holder was Citypendeln (sv), which operated the Stockholm commuter rail from 2000 until 17 June 2006. From 18 June 2006 until 10 December 2016, the network was operated by Stockholmståg (sv), a subsidiary of SJ AB, the former Swedish State Railways company. Since 11 December 2016, MTR Nordic has operated the services on a ten year contract with an option to extend for a further four. In May 2023, SL decided not to extend MTR Nordic's contract to operate the Stockholm commuter rail beyond 2026, citing service delivery issues. On 1 November 2023, SL awarded an emergency contract with SJ, which will take over the operations from March 2024.

Станциялар

Желіде 53 станция бар, оның төртеуі Стокгольм округінің шекарасынан тыс орналасқан. Сегіз станция аймақтық және қашықтығы ұзақ пойыздармен, үш станция Tvärbanan жеңіл рельсті трамвай жүйесімен, ал төрт станция Стокгольм метросымен байланысады. Бірнеше станциялар жергілікті автобустармен ауысу үшін маңызды орындар болып табылады. Көптеген станциялар бір-екі шығу орындары, турникеттер және билет сататын кассасы бар, жер бетіндегі аралдық платформасы бар ұқсас стильде салынған. Кейбір ауысу станцияларында бірнеше платформа бар. Västerhaninge және Södertälje станцияларының оңтүстігіндегі станциялар кішкентай, және билет сату автоматтары жоқ; жолаушылар осы учаскелердегі поезд кондукторынан билет алады. Ең кішкентай станция – Хемфоса, онда күніне шамамен 100 жолаушы мінеді. Станциялар "J" әрпімен белгіленеді, ол "järnvägsstation" (яғни теміржол станциясы) деген жалпы терминнің қысқартылған түрі және Стокгольм метрополитенінің станцияларында қолданылатын "T" әрпіне ұқсас ("tunnelbanestation").

Жылжымалы құрам

2017 жылдың 10 шілдесінде Стокгольм қалалық желісі (Citybanan) ашылғаннан бері, Citybanan платформаларындағы экранды есіктердің болуына байланысты, желіде қазіргі таңда тек бір типтегі пойыз – Alstom компаниясының X60 Coradia Nordic пойыздары ғана пайдаланылуда. 2005-2008 жылдар аралығында барлығы 71 X60 пойызы жеткізілді. Бұл пойыздар бұрын Германияда Deutsche Bahn компаниясы пайдаланған, ал кейін Швецияға сол кездегі Citypendeln операторы әкелген екінші қол X420 пойыздарын ауыстыру үшін сатып алынған, мақсаты Pendeltåg желісінің сыйымдылығын уақытша арттыру болған. 2016 жылы Coradia Nordic отбасының жаңа буынынан 46 X60B пойызы пайдалануға берілді, олар 1983-1993 жылдар аралығында жеткізілген X10 пойыздарын алмастырды. X60 және X60B пойыздарының максималды жылдамдығы – .