Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1838 жылы Осман империясы мен Ұлыбритания арасындағы келісім, 1849 жылы Орыс-Осман келісімі.
1838 treaty between the Ottoman Empire and the United Kingdom
the 1849 Russo Ottoman treaty
1838 жылғы Балта Лиман келісім-шарты, немесе Англо-Осман келісім-шарты – Осман империясы мен Ұлыбритания арасындағы ресми сауда келісімі. Балта Лиман келісімінен кейін Осман империясына таңылған сауда саясаты сол кездегі ең либералды, ашық нарықтық келісімдердің бірі болды. Келісім шарттарында Осман империясы барлық монополияларды жояды, британдық саудагерлер мен олардың серіктестеріне барлық Осман нарықтарына толық қол жеткізуге мүмкіндік береді және жергілікті саудагерлермен тең салық салынады деп көрсетілген. Бұл келісімдер тең құқықты сауда-саттыққа жатпады, себебі Ұлыбритания өз ауыл шаруашылығы нарықтарындағы протекционистік саясатын сақтап қалды. Балта Лиман келісіміне дейін, 1831 жылдың күзінде Мысыр губернаторы Мұхаммед Әли Осман империясына қарсы шара қолданды. Мехмет Әлиге Осман сұлтаны Махмуд II 1824 жылы грек бүлікшілерін жеңгенде көрсеткен әскери шеберлігінен кейін уәде еткен аумақ берілмеді. Жауап ретінде Әли Пашаның ұлы, Ибрагим Паша, Мысыр армиясын Ливан мен Сирияға шабуылдап, Осман күштерін жеңіске жеткізді. Махмуд II көмек сұрау үшін Ұлыбритания мен Францияға жүгінді, бірақ ешқайсысы да араласпады. Империя мәжбүр болып Ресейден көмек сұрады, ол Әли Пашаның ілгерілеуін тоқтатты. Бірнеше келіссөзден кейін Мысыр басып алған жердің көп бөлігін сақтап қалды, бірақ екі тарап та нәтижеге толық қанағаттанбады. Мысыр мен Осман империясы арасындағы шиеленіс, сондай-ақ Ресейдің араласу қаупі Лондонды Константинопольмен сауда келісімдерінде басымдыққа ие болу үшін келіссөздер жүргізуге итермеледі. Ұлыбритания жағдайды пайдаланып, Осман империясына Мехмет Әли Пашаны жеңуге көмектесуді ұсынды, оның орнына Осман сауда нарықтарына толық қол жеткізуді алды.
The 1838 Treaty of Balta Liman, or the Anglo Ottoman Treaty, is a formal trade agreement signed between the Sublime Porte of the Ottoman Empire and Great Britain. The trade policies imposed upon the Ottoman Empire, after the Treaty of Balta Liman, were some of the most liberal, open market settlements that had ever been enacted during the time. The terms of the treaty stated that the Ottoman Empire will abolish all monopolies, allow British merchants and their collaborators to have full access to all Ottoman markets and will be taxed equally to local merchants. These agreements did not constitute an equal free trade arrangement, as Britain still employed protectionist policies on their agricultural markets. Leading up to the Treaty of Balta Liman, in the fall of 1831 the Governor of Egypt, Muhammad Ali of Egypt, retaliated against the Ottoman Empire. Mehmet Ali had not been given the territory that Ottoman Sultan, Mahmud II, had promised him, after he showed military expertise in defeating Greek rebels in 1824. In response Ali Pasha's son, Ibrahim Pasha, led the Egyptian army to storm Lebanon and Syria, quickly defeating Ottoman forces. Mahmud II appealed to Britain and France for help, though neither would intervene. Reluctantly the Empire turned to Russia for help, which in turn stopped Ali Pasha's advancements. After a round of negotiations Egypt was able to retain most of the conquered land, though neither party was truly satisfied with the outcome. Tensions between Egypt and the Ottoman Empire, along with fears of Russian intervention, gave London an incentive to negotiate with Constantinople, to gain the upper hand in trade agreements. Britain took advantage of the unrest and offered its hand in helping the Ottoman Empire defeat Mehmet Ali Pasha, in exchange for complete access to Ottoman trade markets.
Өмірбаян
Лондон хаттамасында Грекия толық тәуелсіз және егеменді мемлекет ретінде мойындалды.
Greece was recognized as a fully independent and sovereign kingdom in the London Protocol.
Мұхаммед Әли пашаның өрлеуі
1803-1807 жылдар аралығында Мысырда Осман түріктері, мысырлық мамлюктер және албандық жалдамалы әскерлер арасында азаматтық соғыс басталды. Мехмет Әли паша шайқаста жеңіске жетті. Мысыр әлі де Осман империясының бақылауында болғандықтан, Сұлтан Махмуд II оны Мысырдың ресми губернаторы ретінде мойындағанда, оның билігі заңдастырылды. Өзінің билігі тұсында Мехмет Әли паша Мысырдағы өнеркәсіптік және экономикалық реформалармен танымал болды. Суару жүйелері жөнделіп, мақта өндірісі гүлденді. Оның әкімшілігі сондай-ақ маңызды инфрақұрылымдық мәселелерді шешті, оның ішінде Нил өзенінен Александрия портына су жеткізуге мүмкіндік беретін Махмудия каналын салуды жүзеге асырды. Мехмет Әлидің экономикалық саясаты тауарлардың нарықтық бағасын бақылау үшін монополияларды пайдалануға көп көңіл бөлді. Мехмет Әли өзінің батыстық реформаларының арқасында Еуропа елдерінде, әсіресе Францияда үлкен қолдауға ие болды. Ол білім беру реформасын, әсіресе өнер мен ғылым салаларын дамытты. Сонымен қатар, еуропалықтардың көп пайдасына, Мехмет Әли Үндістаннан Батыс елдеріне сауданы кеңейтті, бірақ аралық делдалдық мәмілелерді де пайдаланды. Мехмет Әли номиналды түрде Осман империясына адал болды және 1811 жылы Сұлтанның өтініші бойынша саудтарға қарсы жорық ұйымдастырды. Шетелде жүргенде ол Османдықтардың Мысырдағы оның билігін құлатуды жоспарлап отырғанына күдік келтірді, сондықтан ол Қайроға оралды. Мехмет Әли тәуелсіз әрекет етуге бейім болды және Осман империясының билігінен рұхсат алмастан маңызды шешімдер қабылдады. Махмуд II билігі тұсында үкіметті орталықтандыру және Портаның еркіне бағынбаған шет аймақтарды жазалау үшін реформалар жасалды. Алайда, Мысыр аймақтық билікті соншалықты күшейтті, сол себепті Сұлтан Мехмет Әлидің билігін шектеу үшін қарапайым шаралар қабылдай алмады. Мехмет Әли Махмудтың аймақтық билікті шектеу әрекеттерін жақсы білді және Сұлтанның билігіне әрдайым күдікпен қарады. Алдын алу шаралары ретінде Мысыр губернаторы француз инструкторларының көмегімен әскерін және теңіз флотын нығайтты. Жақсы жаттығудан өткен әскерінің арқасында Мехмет Әли Қайро қаласындағы албандық әскерлердің көтерілісін басты. Махмуд II Мехмет Әли әскерінің шеберлігін мойындап, оған Грекиядағы көтерілістерді басуға көмектесу үшін Сирия және Морея (Грекияның Пелопоннес түбегінің бұрынғы атауы) пашалықтарын ұсынды. Мехмет Әли мен оның ұлы Ибрагим келісіп, 1824 жылы басталған Жерорта теңізіндегі қатал науқанға жетекшілік етті. Бірнеше жылдық соғыстан кейін Мехмет Әли грек көтерілісін тоқтатуға көмектескені үшін Мысырға уәде етілген жерлерді алмады. Осы кезде Әли паша өзінің әскері Осман әскерінен басым екенін білді және Махмудтың уәде етілген аумақты бермегеніне ашуланды. Оның кеме жасау өнеркәсібі дамыды және сұранысты қанағаттандыру үшін оған көбірек табиғи ресурстар қажет болды, сондай-ақ Османдықтар оған билігін жүргізуге тырысады деп сезінді. Осы факторлар Мехмет Әлиді Осман империясының аумақтарына шабуыл жасауға итермеледі. 1831 жылы ол Ливан арқылы Сирияға дейін, Жерорта теңізінің жағалауымен әскерін жіберді және Осман жерлерін Анатолияның ортасында орналасқан Конияға дейін жаулап алды. Сұлтан Махмуд II Мехмет Әлидің күштерінен қорғану үшін одақтас іздеуі керек екенін тез түсінді. Бірінші кезекте ол қолдау үшін Англия мен Францияға жүгінді, бірақ олар оны қабылдамады. Осман империясының басқа таңдауы қалмады, ол белгілі жауынан, Ресейден көмек сұрады.
Between the years 1803 and 1807 civil war broke out in Egypt among the Ottoman Turks, Egyptian Mamluks, and Albanian mercenaries. Mehmet Ali Pasha emerged victorious from the battle. Egypt was still under Ottoman control, so when Sultan Mahmud II recognized him as the official Egyptian Governor, his rule was legitimized. During his reign, Mehmet Ali Pasha gained much recognition for industrial and economic reforms in Egypt. Irrigation systems were repaired which led to a booming cotton industry. His administration also tackled important infrastructure issues, including the construction of the Mahmoudiya Canal, which allowed water access to the port of Alexandria from the Nile River. Mehmet Ali's economic policies relied heavily on the use of monopolies to control market prices of goods. During his reign, Mehmet Ali gained considerable favor in the European world, specifically with France, due to his westernized reforms. He promoted education reform, specifically in the fields of arts and sciences. Also, with much European benefit, Mehmet Ali strengthened trade from India to the western nations; though, still capitalized on middle man transactions. Mehmet Ali was nominally loyal to the Ottoman Empire and led an invasion against the Saudis in 1811 at the request of the Sultan. While abroad he became suspicious that the Ottomans were planning to overthrow his rule in Egypt, so he returned to Cairo. Mehmet Ali was prone to act autonomously and made important decisions without first gaining approval from the authorities of the Ottoman Empire. During the time under Mahmud II, reformist efforts were being made to centralize the government and punish peripheral states which acted outside the Porte's will. However, Egypt amassed so much regional power that the Sultan could not take any simple measures to cut back Mehmet Ali's power. Mehmet Ali was well aware of Mahmud's efforts to cut back regional power and had always been suspicious of the rule of the Sultan. In precautionary steps, the Egyptian Governor had been building up his army and naval fleets with the help of French instructors. With his well trained army, Mehmet Ali was able to suppress a revolt of Albanian troops in Cairo. Mahmud II acknowledged the skills of Mehmet Ali's army and offered him the pashaliks of Syria and Morea (which was the name for the Peloponnese peninsula of Greece), in return for aid in suppressing Greek revolts. Mehmet Ali and his son Ibrahim agreed and led a fierce campaign in the Mediterranean Sea, which began in 1824. After a few years of fighting, Mehmet Ali was never granted the land promised to Egypt after helping aid Ottoman efforts to end the Greek rebellion. At this point, Ali Pasha knew his army was superior to the Ottoman's army and he was angry with Mahmud for denying him the promised territory. He had a growing ship industry and needed more natural resources in order to meet demand, and he felt the Ottomans would soon attempt to exert their power over him. These factors led Mehemet Ali to storm the Ottoman territories. In 1831 he sent troops through Lebanon and up to Syria along the shores of the Mediterranean; and conquered Ottoman lands all the way to Konia, which is in the heart of Anatolia. Sultan Mahmud II quickly realized that he would need an ally in order to defend himself against the forces of Mehemet Ali. First, he turned to Britain and France for support, though he was promptly turned down. The Ottoman Empire had no other choice than to seek the help of a known enemy, Russia.
1833 жылғы тамыздағы Хункар Искелеси келісім-шарты
Ресей патшасы Николай I Махмудқа көмектесуге келісіп, Мысырдың Анатолияға шабуыл жасауын тоқтату үшін дереу әскер жіберді. Бұл Махмуд үшін оңай қадам емес еді; Ресеймен одақ құрғаннан кейін қоғамдық наразылық туды. Көптеген адамдар одаққа алаңдады, себебі бірнеше жыл бұрын Осман империясы Балқандағы жерлерін Ресейдің кеңеюінен жоғалтқан еді. 1833 жылғы көктемде Ресейдің күшінің артуы Осман империясы мен Мысыр арасында келіссөздер бастауға себеп болды. Нәтижесінде Мехмет Әли Күтахия келісімінде бекітілген бейбіт келіссөздерден Мысырдың, Сирияның, Джидданың, Криттің, Адананың және Суданның барлығымен шықты. Оған сондай-ақ оның ұлдарының Мысырды мәңгілік билеуге құқылы екендігі уәде етілді. Ал Ресейдің қолдауы үшін сыйақы ретінде Осман империясы Ресейге шабуыл жасалған жағдайда, Мармара теңізі мен Жерорта теңізі арасындағы Дарданеллді әскери кемелер үшін жабуға міндеттенді. Британдықтар мен француздықтар Хункар Искелеси шартына наразы болды. Француздар Мысырдағы Мехмет Әлидің билігін үнемі жасырын қолдап келді және Осман империясының құлауын көруге қуанған болар еді. Франция Солтүстік Африкаға қызығушылық танытып, келісімге дейін әлсіз Осман билігінен Алжирді тартып алды. Франция Мехмет Әли Пашамен де тығыз дипломатиялық байланыстарға ие болды. Британдықтар енді Ресейдің Осман империясына арта берген ықпалынан қорқып отырды. Ұлыбритания Ресейдің Осман империясын басып алуына жол бере алмады, өйткені мұндай кеңею Батыс Еуропа үшін үлкен қауіп тудырар еді. Хункар Искелеси шартынан кейін Англия Осман империясының сақталуын маңызды мәселе деп санады. 1833 жылы Мюнхенграц келісіміне қол қойылғанда француз және британдық дипломаттар Ресейдің Осман империясына араласуынан одан да көп алаңдады. Мюнхенграц келісімін Пруссия, Австрия және Ресей бекітті; ол әр елдің болашақтағы кез келген шешімдерде, әсіресе Осман империясының жағдайына қатысты шешімдерде бірігіп тұратынын айтады. Бұл келісімде жаңа шарттар қарастырылмаған, бірақ ол Осман империясына қатысты мәселелерде елдердің бірлігін ашық көрсетті, ол империяның соңғы құлдырауына жақын тұрғанын көрсетті.
Russia Czar, Nicolas I, agreed to help Mahmud, and immediately sent troops to stop Egypt's advance into Anatolia. It was not an easy move to make on Mahmud's part; public unrest ensued after forming an alliance with Russia. Many were disturbed by the alliance considering that just a few years before, the Ottoman Empire lost land in the Balkans to Russian encroachments. The looming Russian force encouraged negotiations between the Sublime Porte and Egypt in the spring of 1833. Ultimately, Mehemet Ali came out of the peace negotiations – agreed upon at the Convention of Kütahya – with all of Egypt, Syria, Jeddah, Crete, Adana and Sudan. He was also promised that his sons could keep his lineage alive as rulers of Egypt, indefinitely. On the other hand, as payment for Russian support, the Ottoman Empire had to agree to close the Dardanelles, the passage between the Sea of Marmara and the Mediterranean, to warships if Russia was ever attacked. The British and the French were not happy with the Hunkar Iskelesi Treaty. The French had all along quietly been backing the reign of Mehemet Ali in Egypt and would have been happy to see the Ottoman Empire crumble. France had taken an interest in North Africa and seized Algeria from weak Ottoman rule, just prior to the treaty. France also had strong diplomatic ties with Mehmet Ali Pasha. The British now feared Russia's growing influence over the Ottoman Empire. The UK could not permit Russia to take over the Ottoman Empire, because that expansion would pose as a major threat to Western Europe. After the Hunkar Iskelesi treaty, England considered the survival of the Ottoman Empire a worthwhile cause. French and British diplomats were even more alarmed at Russia's involvement in the Ottoman Empire when the Munchengratz Agreement was signed in 1833. The Munchengratz Agreement was authorized by Prussia, Austria and Russia; and it stated that each nation would stand alongside one another in any future decisions, especially any decisions concerning the state of the Ottoman Empire. This agreement did not state any new treaties, though it made a public display of the nations' unity on issues concerning the Ottoman Empire, which appeared to be in its final decline.
Оқиғалар шегі
1830 Османдықтар гректерге соғыста жеңіледі; Грекия Осман империясынан тәуелсіздік алады. 1830 жылы француздар Алжирді Осман империясынан тартып алып, Солтүстік Африканы отарлай бастады. 1833 жылы Хункар Искелеси шарты Ресей мен Осман империясын қорғаныс тұрғысынан жақындастырады. Мюнхенграц келісімі Ресей, Австрия және Пруссияның біртұтастығын қайтадан жариялайды. Күтахия конвенциясы Осман және Мысыр әскерлері арасындағы соғысты аяқтап, Мысырға шайқаста бағындырылған жерлерді береді. 1834 жылы Сирияны бақылауға алған Мехмет Али-паша қиындықтарға ұшырайды. Сириялықтар бұрын Мысыр губернаторын «шығыстағы еуропалық өркениеттің алға басушысы» деп құрметтегенімен, оның билік ету кезеңіндегі монополиялық саясат сирия экономикасына зиян келтіреді. Сауданың көп бөлігін Осман саудагерлері жүзеге асырғандықтан, еуропалықтар, әсіресе британдықтар мен француздар, осы сауда тәртібіне наразы болып, Таяу Шығыстың экономикалық саясатына араласу және оны өзгерту қажеттігін көтерді. Расында, француз сыртқы істер министрі 1837 жылы Луи Матье, де Моль графына жолдаған хатында:
1830 The Ottomans lose the war to the Greeks; Greece gains independence from the Ottoman Empire. 1830 The French seize Algeria from the Ottoman Empire and begin to colonize Northern Africa. 1833 The Hunkar Iskelesi Treaty defensively align Russia and the Ottoman Empire. The Munchengratz Agreement publicly reasserts Russian, Austrian and Prussian unity. The Convention of Kütahya ends war between Ottoman and Egyptian forces, and grants Egypt land won during battle. 1834 Mehmet Ali Pasha, now in control of Syria, experiences troubles. The Syrians had once welcomed the Egyptian Governor, championing him as the “pioneer of European civilization in the east”; nevertheless, the Syrian economy is hurt under the monopoly policies of his regime. Given that the majority of the share of trade was made by Ottoman merchants, the Europeans, especially the British and the French, became irritated and unhappy with this trade arrangement and pushed for intervention and transformation of the economic policies of the Middle East. Indeed, the French foreign ambassador posted a letter to Louis Mathieu, Comte de Mole in 1837 stating:
«Османдық мақсаттары»: Осман империясына қабылдауға қиын болатын ұсыныс жасалды. Махмуд 1833 жылғы жер келісімдерінен ешқашан қанағаттанбады және Мысырдың күйреуін қалады. Мысыр мен Осман империясы арасындағы шиеленіс соғыс болу мүмкіндігін анық көрсетеді. Келісімнің экономикалық саясаты арқылы құрылған жаңа британдық одақтардың көмегімен Махмуд Мехмет Али-паша режимін империя жойылмас бұрын тоқтатуға қол жеткізуі керек еді. Сонымен қатар, Осман Портасы еркін сауда нарығының толық мағынасын дұрыс түсінбеген болуы мүмкін. Өнеркәсіптің жаңа өркендеу кезеңінде қорғау шаралары болмағандықтан, Осман империясының басқа әлемдік державалар сияқты толыққанды индустрияландырылған экономикаға айналуына үміт аз еді. Англия Осман империясына өз нарықтарын да еркін ашуға дайын болған жоқ, сондықтан нарықтар ешқашан нақты тепе-теңдікке жете алмады. Порта британдық дипломаттардың келісімдегі саясатты қолдауға бағытталған күш-жігеріне байланысты осы салдарларды түсінген-түсінбегені белгісіз.
'Ottoman Aims:' The Ottoman Empire was offered a deal that would have been hard to resist. Mahmud was never happy with the 1833 land negotiations, and wanted to see Egypt crumble. Tensions between Egypt and the Ottoman Empire clearly suggested the possibility of war. With new British alliances, fostered through the treaty's economic policy, Mahmud should receive help in ending the Mehmet Ali Pasha regime before the Empire was destroyed. Also, the Ottoman Porte may have been overly naive to the full implications of a liberal, free trade, market. Without infant industry protections the Ottoman Empire had little hope in becoming a fully industrialized economy, as the other world powers were. England was not offering to also freely open its markets up to the Ottoman Empire, so markets could never come to a true equilibrium. It is unclear whether the Porte would have understood these consequences due to the concerted efforts of British diplomats lobbying for the policies in the treaty.
1838 жыл
Балта Лиман келісімі – 1838 жылы Осман империясы мен Ұлыбритания арасында халықаралық сауданы реттейтін сауда шарты. Импортқа 3%, экспортқа 3%, экспортталатын тауарлар транзитіне 9% және импортталатын тауарлар транзитіне 2% кедендік баж белгіленді. "Ең ұсынылған ұлт статусы" дәстүріне сәйкес, бұл шарттар Францияға да таратылды. Османдықтар барлық монополияларды жоюға келісті. Шартты жасауға ықпал еткен факторлардың бірі – Дэвид Уркхарттың жазбалары. Ол Осман империясымен сауданы одан әрі дамыту және британдықтардың ресейлік шикізатқа тәуелділігін азайту мақсатында монополияларды жоюды (оның ішінде Египеттен тыс жерде ең танымал болғаны опиум) жақтады. Сонымен қатар, Осман империясы арқылы тасымалданатын тауарларға салынатын баждар мен жергілікті пашалардың ерікті талаптарына британдық бизнесмендер көп шағымданды. Бұл баждар көбінесе экспортқа қатысты болды, ал импорттық тауарлар дәстүрлі 3% мөлшерлемемен порттарда сауда-саттыққа жіберілуі мүмкін. Түрік тарихшысы Кандан Бадем былай деп жазады: "Османдықтар импортқа 3%, экспортқа 12% кедендік баж алып, өнеркәсіптерін және ішкі нарықтарын қорғау үшін басқа мемлекеттерден өзгеше әрекет етті".
The Treaty of Balta Liman was a commercial treaty signed in 1838 between the Ottoman Empire and Great Britain, regulating international trade. Duties were set at 3% on imports; 3% on exports; 9% on transiting exported goods; and 2% on transiting imported goods. Given the tradition of the "Most Favored Country Status," these conditions were extended to France. The Ottomans also agreed to the abolition of all monopolies. Factors that helped shape the treaty included the writings of David Urquhart, who had advocated for the abolition of monopolies (of which opium was the most prominent outside of Egypt) in order to bolster further trade with the Ottoman Empire and decrease British dependency on Russian raw materials. There were also numerous complaints by British businessmen who were subject to duties levied on goods transshipped across the Ottoman Empire and arbitrary levies by local pashas. These duties were mainly confined to the realm of exports, while imports could be traded at ports for the traditional rate of 3%. Turkish historian Candan Badem writes: "The Ottomans levied 3% custom duty on imports and 12% on exports, doing exactly the opposite of other states to protect their industries and their domestic markets".
Сауда туралы келісім, 1838 ж. Балта Лиман
1-бап. Қазіргі күшіндегі капитуляциялар мен шарттар бойынша Ұлыбританияның күдіктілері мен кемелеріне берілген барлық құқықтар, артықшылықтар мен иммунитеттер, осы Конвенциямен ерекше өзгертілмесе, қазір және мәңгілікке бекітіледі. Сонымен қатар, Жоғары Порта кез келген басқа шет елдің кемелері мен азаматтарына қазір немесе болашақта беретін, немесе олардың пайдалануына рұқсат ететін барлық құқықтар, артықшылықтар немесе иммунитеттер Ұлыбританияның азаматтары мен кемелеріне тең дәрежеде беріліп, қолданылып, пайдаланылатындығы айқын түрде белгіленеді. 2-бап. Ұлыбританияның азаматтары немесе олардың өкілдері Османдық иеліктеріндегі барлық жерлерде (ішкі сауда немесе экспорт мақсатында) ешқандай ерекшеліксіз, аталған иеліктерде өндірілген, өсірілген немесе жасалған барлық тауарларды сатып алуға рұқсат етіледі. Жоғары Порта ауыл шаруашылығы өнімдерінің немесе кез келген басқа тауарлардың монополиясын, сондай-ақ жергілікті билеушілерден тауар сатып алуға немесе сатып алынғаннан кейін бір жерден екінші жерге көшіруге рұқсат алу қажеттігін толығымен жоюға міндеттенеді. Ұлыбританияның азаматтарын жергілікті билеушілерден мұндай рұқсаттар алуға мәжбүрлеу әрекеті шарттарды бұзу болып есептеледі, және Жоғары Порта мұндай бұзушылыққа кінәлі визирлерді және басқа лауазым иелерін қатаң жазалайды, сондай-ақ британдық азаматтарға олар дәлелдей алатын барлық зиянды немесе шығынды толық өтеуді қамтамасыз етеді. 3-бап. Егер түрік өнімдерінің, өсірілуінің немесе жасалуының кез келген тауары британдық саудагер немесе оның өкілі Түркияда ішкі тұтыну үшін сату мақсатында сатып алынса, британдық саудагер немесе оның өкілі мұндай тауарларды сатып алу және сату кезінде, сондай-ақ олармен кез келген сауда жасау кезінде, Түркияның ішкі саудасында айналысатын түрік азаматтарының ең артықшылықты тобы төлейтін салықтарды төлейді, олар мұсылмандар немесе раялар болсын. 4-бап. Егер түрік өнімдерінің, өсірілуінің немесе жасалуының кез келген тауары экспортқа сатып алынса, оны британдық саудагер немесе оның өкілі кез келген алым немесе баж төлемей, ыңғайлы кеме тіркеу орнына жеткізеді, онда ол кірген кезде барлық басқа ішкі баждардың орнына, құнына қарай тоғыз проценттік белгіленген баж салынады. Кейіннен экспортта қазіргі күшінде белгіленген және қолданылып жүрген үш проценттік баж төленеді. Бірақ экспортқа әкелінетін және кеме тіркеу орнына кіргенде ішкі баж төленген барлық тауарлар тек үш проценттік экспорттық баж төлейді. 5-бап. Британдық сауда кемелеріне Дарданелл мен Босфордан өту үшін фирмалар беру ережелері мұндай кемелерге мүмкіндігінше аз кешіктіруді қамтамасыз ететіндей етіп жасалады. 6-бап. Түрік Үкіметі осы Конвенцияда белгіленген ережелер Түрік империясының барлық аумағында, Еуропадағы Түркияда немесе Азиядағы Түркияда, Мысырда немесе Жоғары Портаға қарасты басқа да Африкалық иеліктерде жалпы болады және Османдық иеліктерінің барлық азаматтарына, олардың мәртебесіне қарамастан, қолданылатындығына келіседі. Сондай-ақ Түрік Үкіметі осы Конвенцияның негізінде өз саудасын реттеуге басқа шет елдердің қарсылығын білдірмейді. 7-бап. Ұлыбритания мен Жоғары Портаның әдет-ғұрыптары бойынша, британдық азаматтар Түрік иеліктеріне әкелген немесе одан әкеткен тауарлардың құнын бағалауда кез келген қиындықтар мен кешіктірулерді болдырмау мақсатында, әр он төрт жыл сайын екі елдің саудасымен жақсы таныс адамдардан тұратын комиссияны тағайындауға, олар әр тауарға төленетін Grand Signor монетасындағы ақша сомасын тарифпен белгіледі. Аталған тарифтің соңғы түзетуі қолданыста болатын он төрт жылдық мерзім өткендіктен, Жоғары Келісімдесуші Тараптар британдық азаматтардың үш проценттік баж ретінде төлеуге тиіс ақша сомасын белгілеу және анықтау үшін бірлесіп жаңа комиссарларды тағайындауға келісті, сондай-ақ импортталған және экспортталған барлық тауарлардың құнына қарай. Аталған комиссия түрік тауарларына экспортталатын ішкі баждарды есептеу үшін әділ тәртіпті белгілейді, сондай-ақ мұндай баждарды жинау үшін ең ыңғайлы кеме тіркеу орындарын анықтайды. Осылайша белгіленген жаңа тариф, белгіленгеннен кейін жеті жыл бойы қолданылады, одан кейін тараптардың бірі осы тарифті қайта қарауды талап ете алады. Бірақ егер алғашқы жеті жылдың соңына дейін тараптардың бірі мұндай талап қоймаса, тариф келесі жеті жылға, алдыңғы жеті жылдың соңынан есептеліп, күшінде қалады, және осылайша әр жеті жыл сайын болады. 8-бап. Осы Конвенция ратификацияланады, және ратификациялар Константинопольде төрт ай ішінде алмастырылады. Бұл келісімді қабылдануына көмектескен факторлардың бірі – 1831 жылға дейін сона келіп, Мысырдың тәуелсіздікке ұмтылған Османдық билеушісі Мехмет Әли мен Османдық орталық арасындағы әскери дау болды. 1831 жылы Мехмет Әлидің ұлы Ибрахим Паша Сирияға сәтті әскери жорық жасап, билеуші болып орналасты. Бұл шабуыл Османдық жауап шараларына және 1833 жылы Ибрахимнің әскері Стамбулға шабуыл жасауға мүмкіндік берген қақтығыстарға әкелді. Бірақ Ресейдің араласуы Ибрахимнің жорығын тоқтатты. Бұған қарамастан, Мехмет Әли Сирияны билеуін жалғастырды және 1838 жылдың мамырында британдық және француз консулаттарына Османдық империядан тәуелсіздік жариялауға ниеттенгенін хабарлады. Бұл қадам Ұлы державалар мен Османдық империя тарапынан қарсылыққа ұшырады, ол Махмуд II басшылығымен тәуелсіздіктің алдын алу үшін әскери қимылға дайындалды. Осы даудың ортасында 1838 жылдың 16 тамызында Балта Лиман шарты қабылданды. Шарттардың нақты айырбасы болмаса да, шарттың қабылдануы Османдық аумақтық тұтастығын қолдау үшін британдық қолдауды қамтамасыз етуге көмектесті, бұл шындығында Сыртқы істер министрі Палмерстон ұстанған позиция болған, бірақ келесі айда ресми түрде жарияланды. Мехмет Әли өзінің жаңадан құрылған өнеркәсібіне бұл қауіптің тудыратынын ескеріп, келісімді орындаудан бас тартқанда, Сұлтан Махмуд II оған бір жылдық мерзім берді, содан кейін Мехмет Әли әлі де орындаудан бас тартты. 1840 жылғы Лондон конвенциясының шарттарына сәйкес, Османдықтар британдық көмекпен Сирияны қайта басып алып, бақылауын қайта орнатты. Шарттың салдары күмәнді, бірақ көптеген адамдар оның Османдық нарығын британдық импортқа ашқанын және Османдық өндірушілерге зиян келтіргенін айтады.
Article 1. All rights privileges, and immunities which have been conferred on the suspects or ships of Great Britain by the existing Capitulations and Treaties, are confirmed now and for ever, except in as far as they may be specifically altered by the present Convention: and it is moreover expressly stipulated, that all rights, privileges, or immunities which the Sublime Porte now grants, or may here after grant, to the ships and subjects of any other foreign Power, or which it may suffer the ships and subjects of any other foreign Power, or which it may suffer the ships and subject of any other foreign Power to enjoy, shall be equally granted to, and exercised and enjoyed by, the subjects and ships of Great Britain. Article 2. The subject of Her Britannic Majesty, or their agents, shall be permitted to purchase, at all places in the Ottoman Dominions (whether for the purposes of internal trade or exportation), all articles, without any exception whatsoever, the produce, growth, or manufacture of the said Dominions; and the Sublime Porte formally engages to abolish all monopolies of agricultural produce, or of any other articles whatsoever, as well as all Permits from the local Governors, either for the purchase of any article, or for its removal from one place to another when purchased; and any attempt to compels the subjects of Her Britannic Majesty to receive such Permits from the local Governors, shall be considered as an infraction of Treaties, and the Sublime Porte shall immediately punish with severity and Viziers and other Officers who shall have been guilty of such misconduct, and render full justice to British subject for all injuries or losses which they may duly prove themselves to have suffered. Article 3. If any article of Turkish produce, growth, or manufacture, be purchased by the British Merchant or his agent for the purpose of selling the same for internal consumption in Turkey, the British merchant or his agent shall pay, at the purchase and sale of such articles, and in any manner of trade therein, the same duties that are paid, in similar circumstances, by the most favored class of Turkish subject engaged in the internal trade of Turkey, whether Mussulmans [Muslims] or Rayas. Article 4. If any article of Turkish produce, growth, or manufacture, be purchased for exportation the same shall be conveyed by the British Merchant or his agent, free of any kind of charge or duty whatsoever, to a convenient place of shipment, on its entry into which it shall be liable to one fixed duty of nine per cent, ad valorem, in lieu of all other interior duties. Subsequently, on exportation, the duty of three per cent, as established and existing at present, shall be paid. But all articles bought in the shipping ports for exportation, and which have already paid the interior duty at entering into the same, will only pay the three per cent, export duty. Article 5. The regulations under which Firmans are issued to British Merchant vessels for passing the Dardanelles and the Bosphorus shall be so framed as to occasion to such vessels the least possible delay. Article 6. It is agreed by the Turkish Government, that the Regulations established in the present Convention shall be general throughout the Turkish Empire, whether in Turkey in Europe or Turkey, in Asia, In Egypt, or other African possessions belonging to the Sublime Porte, and shall be applicable to all the subjects, whatever their description, of the Ottoman Dominions; and the Turkish Government also agree not to object to other foreign Powers settling their trade upon the basis of this present Convention. Article 7. It having been the custom of Great Britain and the Sublime Porte, with a view to prevent all difficulties and delay in estimating the value of articles imported into the Turkish Dominions, or exported therefrom, by British subjects, to appoint, at intervals of fourteen years, a Commission of men well acquainted with the traffic of both countries, who have fixed by a Tariff the sum of Money in the coin of the Grand Signor, which should be paid as duty on each article; and the term of fourteen years, during which the last adjustment of the said Tariff was to remain in force, having expired, the High Contracting Parties have agreed to name, conjointly, fresh Commissioners to fix and determine the amount in Money which is to be paid by British subjects, as the duty of three per cent, upon the value of all commodities imported and exported by them; and said Commissioners shall establish an equitable arrangement for estimating the interior duties which, by the present Treaty, are established on Turkish goods to be exported, and shall also determine on the places of shipment, where it may be most convenient that such duties should be levied. The new Tariff thus established, to be enforce seven years after it has been fixed, at the end of which time it shall be in the power of either of the parties to demand a revision of that Tariff; but if no such demand be made on either side, within the six months after the end of the first seven years, then the Tariff shall remain in force for seven years more, reckoned from the end of the preceding seven years, and so it shall be at the end of each successive period of seven years. Article 8. The Present Convention shell be ratified, and the ratifications shall be exchanged at Constantinople within space of four months. One factor that helped the British push the treaty through was the military dispute between rogue Ottoman Governor Mehmet (also known as Muhammed or Mehmed) Ali of Egypt and the Ottoman Imperial Center that dated back to 1831. In 1831, Mehmet Ali of Egypt's son Ibrahim Pasha led a successful military expedition into Syria, and established himself as governor. This invasion led to Ottoman retaliation and the eruption of hostilities that culminated in 1833, at which point Ibrahim's troops were within striking distance of Istanbul. Russian intervention, however, ended Ibrahim's advance. In spite of this, Mehmet Ali continued to govern Syria, and in May 1838 informed both British and French Consulates of that he resolved to declare independence from the Ottoman Empire. This move was opposed by both the Great Powers and the Ottoman Empire, which, under Mahmud II, began preparing for military action to prevent secession. In the midst of this dispute, on 16 August 1838, the Treaty of Balta Liman was passed. While there was no clear quid pro quo agreement, the treaty's passage helped to ensure British support of Ottoman territorial integrity, a position which had in actuality already been held by Palmerston, the Secretary of Foreign Affairs, but was formally declared the following month. When Muhammad Ali refused to implement the agreement because of the threat this posed to his nascent industrialisation project, Sultan Mahmud II gave him a year's grace period, after which Muhammad Ali still refused to comply. Based on the terms of the 1840 Convention of London, the Ottomans, with British assistance, soon attacked and reasserted control over Syria. The effects of the treaty are disputed, but many contend that it opened Ottoman markets to increased British imports and was detrimental to Ottoman producers.
Шарттың әсері
Келісімнің экономикалық салдары Осман нарықтарында дереу сезілмейді. Бірақ саяси тұрғыдан, Балта Лиман келісімі Османдық-Сирия соғысының барысына зор әсер етті. Британдықтармен келісімге қол қойғаннан кейін Осман империясы Ұлыбританияның Осман империясының болашағына үлкен қызығушылық танытып, көп инвестиция салып жатқанын түсінді. Британдықтар оның жағында болғандықтан, Сұлтан Махмуд II енді Египеттің Мехмет Әлисі Сириядағы Осман территориясын басып алғанда жалтақтап отыра алмайды. 1839 жылы, Балта Лиман келісіміне қол қойылғаннан кейін бір жыл өткен соң, Осман империясы Мысырға соғыс жариялады. 1839 жылғы 29 маусымда Мехмет Әлидің ұлы Ыбырай паша Незиб шайқасында Осман армиясын жеңді. Бұл ауыр жеңіліс Мехмет Әли пашаға Константинопольді және тіпті бүкіл Осман империясын бағындыру мүмкіндігін берді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін көп ұзамай Махмуд қайтыс болып, 16 жасар мұрагері Абдулмежид таққа отырды. Ұлыбритания, Ресей және Австрия Осман империясының тағдырына қызығушылық танытқандықтан, жас Сұлтанға көмекке келді, нәтижесінде 1840 жылғы Лондон конвенциясы қабылданды.
The economic effects of the treaty would not be immediately realized in Ottoman markets. Politically however, the Treaty of Balta Liman had serious consequences on the outcome of the Ottoman Syrian War. After signing the treaty with the British, the Ottomans knew that Britain was heavily invested the future of the Ottoman Empire. With the British on his side, Sultan Mahmud II would no longer passively stand by while Mehemet Ali of Egypt held Ottoman territory in Syria. In 1839, a year after the Treaty of Balta Liman was signed, the Ottoman Empire declared war on Egypt. On 29 June 1839 Ibrahim Pasha, the son of Mehemet Ali, defeated the Ottoman army in the Battle of Nezib. This crushing defeat offered an opportunity for Mehemet Ali Pasha to potentially take control of Constantinople and essentially the entire Ottoman Empire. Shortly after the defeat Mahmud died leaving his 16 year old heir Abdülmecid in power. Britain, Russia, and Austria all had a considerable stake in the Ottoman Empire, and so they quickly came to the aid of the young Sultan, which led to the 1840 Convention of London.
1840 жылғы Лондон конвенциясы
Лондон конвенциясы – 1840 жылғы 15 шілдеде Ұлыбритания, Австрия, Пруссия және Ресейдің Еуропалық ірі державалары мен Осман империясы арасында қол қойылған, «Левантты бейбіттендіру туралы конвенция» деп аталатын шарт. Бұл шарт мысырлықтарға Мысыр территорияларының және Суданның бір бөлігінің «ерекше Османдық провинциялары» ретінде толық билігін беруді ұсынды, бірақ олар Сирия мен Грекияда басып алған территориялардан бас тартуға тиіс еді. Мысыр Франция одан әрі жаулауда қолдайды деген сеніммен, шартта белгіленген мерзімде жауап бермеді. Мұхаммед Әлидің қатынаспауы 1840 жылғы Шығыс дағдарысына алып келді. Ресей және Ұлыбритания әскерлері Акрадағы мысырлық күштерге шабуыл жасап, Мехмет Әлидің әскерлерін жеңіске жеткізді. Франция Англиямен соғысқа түсуді күтпеген еді. Дағдарыстан кейін Франция жақынды ауыстырды, және Мұхаммед Әли шарттағы ұсынысты қабылдауға мәжбүр болды.
The Convention of London of 1840 was a treaty with the formal title of Convention for the Pacification of the Levant, signed on 15 July 1840 between the European Great Powers of Great Britain, Austria, Prussia and Russia on the one hand, and the Ottoman Empire on the other. The treaty offered the Egyptians complete rule over Egyptian territories and parts of Sudan as "privileged Ottoman provinces," but they would have to give up captured territories in Syria and Greece. Egypt did not respond to the treaty in the given amount of time because it believed France would back it in further conquest. Muhammad Ali's non cooperation led to the Oriental Crisis of 1840. Russian and British forces attacked Egyptian forces in Acre and quickly defeated Mehemet Ali's forces. France also did not anticipate entering into war with England. After the crisis France switched sides, and Muhammad Ali realised he would have to accept the offer contained in the treaty.
Экономикалық салдарлары
1878 жылға дейін Осман империясы үшін ресми сауда тіркелмелері болмаған, бірақ Балта Лиман шартынан кейін импорт пен экспорт көлемі көп ұзамай артқаны белгілі. Шарты сауданы арттырғанымен, елге импорт экспорттан әлдеқайда жылдам өсті, бұл Осман индустриясын әлсіретті. 1866 жылғы Осман есебінде Стамбул мен Ускардағы тоқыма станоктарының саны 2730-дан 23-ке дейін азайды. Сол сияқты, Алеппода бұрынғы 350-ден 4-ке, ал мақта немесе "нанкин" станоктары 40 мыңнан 5 мыңға дейін кеміді. Британдық арзан тоқымалардың жылдам құйылуы және қорғаушы саясаттың болмауы Балта Лиман шартынан кейін Осман империясы үшін өнеркәсіптік дамуды дерлік мүмкін емес етті.
There are no official trade records for the Ottoman Empire before the year 1878, though it is clear that amount of imports and exports rose shortly after the Treaty of Balta Liman. Although the treaty undeniably increased trade, imports into the country increased exponentially more than exports, and this crippled Ottoman industry. An 1866 Ottoman report claimed that the number of textile looms in Istanbul and Uskar fell from a reported 2,730 to only 23. Similarly brocade looms went from a previous 350 to only four, and cotton or "nankeen" looms went from 40,000 to only 5,000 in Aleppo. The rapid influx of cheap British textiles and no protectionist policies would make industrializing a near impossible task for the Ottoman Empire after the Treaty of Balta Liman.