Жемайте: литовская писательница, демократ, педагог. Реалистичные произведения о крестьянской жизни, важная фигура Литовского национального возрождения.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литвалық жазушы, демократ және педагог.
Lithuanian writer, democrat and educator
Жемяйте (, zh'yehMYtay, "Самогит әйел") – Юлия Бенюшевичюте Жимантиене (Julia z Beniuszewiczów Żymontowa, 4 маусым 1845 [е.с. 23 мамыр 1845] – 7 желтоқсан 1921) есімдерімен танымал. Ол литвалық/самогит жазушысы, демократ және педагог болған. Кедей ақсүйектер отбасында дүниеге келген ол Литва ұлттық қайта жандануының маңызды қатысушыларының біріне айналды. Ол реализм стилінде шаруалар өмірі туралы жазды.
Žemaitė (, zh'yehMYtay, "Samogitian woman") was the pen name of Julija Beniuševičiūtė Žymantienė (Julia z Beniuszewiczów Żymontowa, 4 June 1845 [O. S. 23 May 1845] – 7 December 1921). She was a Lithuanian/Samogitian writer, democrat and educator. Born to impoverished gentry, she became one of the major participants in the Lithuanian National Revival. She wrote about peasant life in the style best described as realism.
Өмір
Жемяйте Ресей империясының Ковно губернаторлығында Плунге қаласының жанындағы сарайда дүниеге келген. Оның әкесі Антанас Бенюшевичюс (1878 жылы қайтыс болған) сарай басқарушысы, ал анасы Юлиана Скипурайте (1874 жылы қайтыс болған) үй шаруашылығын жүргізуші болған. Жемяйтенің үш қарындасы болған. Бала кезінде ата-анасы оған крепостнойлардың балаларымен ойнауға немесе литва тілін үйренуге тыйым салған. Литвалық көптеген ақсүйектер сияқты, оның ата-анасы поляк тіліне бейімделген, және литва тілінде сөйлеу әлеуметтік тұрғыдан кері қадам деп санайтын. Дегенмен, ол тілді үйреніп, қарапайым халыққа деген терең құрметке бөленді. Ол крепостнойлықтың ауыр жүгін және кедейліктің салдарынан туған қайғы-қасіретті түсінген. Бұл көзқарас кейіннен оның шығармашылық еңбектерінің негізін құрады. Жемяйте формальды білім алмаған, көбінесе көптеген кітаптарды оқып, өзімен-өзі білім алған. Ол 1863 жылғы көтерілісті ынтамен қолдаған, ал бірнеше жылдан кейін көтерілістің белсенді қатысушысы Лауринас Жимантасқа үйленген. Олар Джиугинанай [lt] иелігінде танысқан, онда екеуі де жұмыс істеген. Жемяйте келесі жиырма жыл бойы олардың шаруашылығында жұмыс істеп, балаларын тәрбиелеген және кедейлікпен күрескен. 1883 жылы отбасы Ужвентиске жақын ауылға көшіп келген. Ол Повилас Вишинскиспен байланысқа келді, ол оған әртүрлі литвалық мерзімді басылымдарды (Aušra, Varpas және Apžvalga) берді және оны Литваның ұлттық оянуына қатысуға және жазуға шақырды. Оның алғашқы туындысы – "Күзгі кеш" (литва тілінде: Rudens vakaras) – 1895 жылы, 40 жасқа толып, күнтізбеде жарияланған. Вишинскис және Йонас Яблонскис оған көмектесіп, туындыларын редакциялап, кеңес берген, осылайша оның таланты оянған. Жемяйте 1907 жылы өткен бірінші литвалық әйелдер съезіне, сондай-ақ 1908 жылы Санкт-Петербургте өткен орыс әйелдер съезіне қатысқан. 1912 жылы Вильнюске көшіп барып, бірнеше басылымдардың, соның ішінде Lietuvos žinios редакциясының әкімшісі және редакторы болып жұмыс істеген. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол алдымен Ресейге, содан кейін АҚШ-қа эмиграциялаған, онда оның ұлы Антанас бірнеше жылдан бері тұрып жатқан. Ол жерде ол түрлі литвалық-американдық ұйымдарға лекция оқыған, соғыс құрбандарына қаржы жинаған және жергілікті баспасөзге мақалалар жазған. 1921 жылы Литваға оралып, сол жылы қайтыс болған.
Žemaitė was born in a manor house near Plungė in the Kovno Governorate of the Russian Empire. Her father Antanas Beniuševičius (died 1878) served as a manor steward and her mother Julijana Sciepuraitė (died 1874) was a housekeeper. Žemaitė had three sisters. As a child, she was forbidden by her parents to play with the children of serfs or learn the Lithuanian language. Like many of the Lithuanian gentry, her parents had become Polonized, and were of the belief that speaking Lithuanian was a step backward socially. Nevertheless, she did learn the language and gained a deep affection for the common people. She understood the burden of serfdom and the resulting misery that came from poverty. This perspective would later form the basis for much of her creative work. Žemaitė did not receive formal education and was largely self taught from the many books she read. She strongly supported the uprising of 1863, and a few years later married an active participant of the uprising, Laurynas Žymantas. They met on the Džiuginėnai [lt] estate, where they were both employed. For the next twenty years, Žemaitė worked on their farm, raised their children, and battled poverty. In 1883, the family moved to a village near Užventis. She came in contact with Povilas Višinskis who gave her various Lithuanian periodicals (Aušra, Varpas, and Apžvalga), and encouraged her to write and participate in the national awakening of Lithuania. Her first work, Autumn Evening (Lithuanian: Rudens vakaras), was published in a calendar in 1895 when she was over 40 years old. Višinskis and Jonas Jablonskis helped her and edited her works and gave her advice, and thus a talent was awakened. Žemaitė took part in the first Lithuanian women's congress in 1907 as well as the Russian women's congress in Saint Petersburg in 1908. In 1912, she moved to Vilnius where she worked as an administrator and on the editorial staff of several publications, including Lietuvos žinios. During World War I, she first emigrated to Russia and subsequently to the United States, where her son Antanas had been living for several years. There she gave lectures to various Lithuanian American organizations, collected funds for the victims of the war, and wrote articles for the local press. In 1921, she returned to Lithuania, and died the same year.
Жалған атау
Повилас Вишинскистен шабыттанған Жемяйте өзінің алғашқы "Күзгі кеш" (лит. Rudens Vakaras) әңгімесін 1894 жылы Ушненайда жазды. Повилас Вишинскис бұл әңгімені Г. Петкевичайте-Бите және Й. Яблонскиске ұсынды, олар оны 1895 жылғы "Шын литвалық шаруалар күнтізбесінде" (лит. „Tikrasis Lietuvos ūkininkų kalendorius 1895 metams“) жариялады. Йонас Яблонскис ұсынған редакторлар әңгімені Жемяйте псевдонимімен шығарды, себебі ол Самогит диалектісінде жазылған. Осыдан бастап ол барлық келесі туындыларында осы псевдонимді пайдалана бастады.
Inspired by Povilas Višinskis, Žemaitė wrote her first tale 'An Autumn Evening' (lit. Rudens Vakaras) in Ušnėnai in 1894. Povilas Višinskis suggested the tale to G. Petkevičaitė Bitė and J. Jablonskis who then published it in The True Lithuanian Farmers' Calendar for 1895 (lit. „Tikrasis Lietuvos ūkininkų kalendorius 1895 metams“). Suggested by Jonas Jablonskis, the editors published the tale under Žemaitė pseudonym as it was written in the Samogitian dialect. Since then, she began using this pseudonym for the remainder of her works.
Мұра
Ол 1994 жылы алғаш рет айналысқа шыққан лита банкноттарында суреті бейнеленген жалғыз әйел. Англиядағы Томас де ла Ру баспасында басылған банкнотта Жиемайтенің суреті бейнеленген, осы суретті суретші Гиедриус Йонаитис салған. 1 лита банкноты 1998 жылы монеталармен алмастырылды, бірақ 2007 жылға дейін қолданыста болды. Дегенмен, оны еске алатын адамдардың есте сақтауында оның жарқын бейнесі сақталды. Оның құрметіне Земаития ұлттық паркінде мемориалдық мұражай ашылды және мұражайда "Самогития аспаздық мұрасымен танысу" курстары ұйымдастырылады.
She is the only woman featured on litas banknotes that first appeared in circulation in 1994. Printed at Thomas de la Rue publishing house in England, the banknote depicts a portrayal of Žemaitė which was created by an artist named Giedrius Jonaitis. The 1 litas banknote was replaced with coins in 1998, although remained in circulation until 2007. However, the long lasting memory of it remained within the consciousness of the people who reminisce the banknote with nostalgia. A memorial museum at the Zemaitija National Park was dedicated in her honor, and "Acquaintance with the Samogitian Culinary Heritage" classes are organized at the museum.