Кіріспе
Қоғамда қондырылған пневмония (CAP) – денсаулық сақтау жүйесінен тыс жерде адамға жұққан пневмония (бірнеше өкпе ауруларының кез келгені). Ал ауруханада қондырылған пневмония (HAP) жақында ауруханаға түскен немесе ұзақ мерзімді күтім орталықтарында тұратын науқастарда кездеседі. CAP – барлық жастағы адамдарға әсер ететін жиі кездесетін ауру, оның белгілері өкпенің оттегі сіңіретін аймақтарының (альвеолалардың) сұйықтықпен толуынан пайда болады. Бұл өкпе функциясын шектейді, тынысқыштық, қызба, кеудедегі ауырсыну және жөтелге себеп болады. Пневмонияның ең көп таралған түрі – CAP – әлем бойынша ауру мен өлімнің негізгі себебі болып табылады. Оның себептері бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар және паразитарлық организмдер. CAP диагнозы симптомдарды бағалау, физикалық тексеру, рентген немесе қақырықтың зерттелуі арқылы қойылады. CAP-қа шалдыққан науқастарға кейде ауруханаға жатқызу қажет болады, және олар негізінен антибиотиктермен, қызба төмендетуші дәрілермен және жөтелге арналған дәрілермен емделеді. CAP-тың кейбір түрлерін вакцинация және темекі өнімдерін пайдаланбау арқылы болдырмауға болады.
Жаңа туған нәрестелер мен сәбилер
Ұрықтың өкпе инфекциясын туылмай тұрып, инфекциялық ұрық суын жұтып алуы немесе плацента арқылы өткен қан инфекциясы салдарынан дамуы мүмкін. Сәбилер туған кезде де аналық жолдан инфекциялық сұйықтықты жұта алады. Жаңа туған нәрестелердегі пневмонияның (өкпе қабынуының) ең көп кездесетін қоздырғышы – Streptococcus agalactiae, яғни В тобы стрептококк (GBS). GBS туғаннан кейінгі алғашқы аптада пневмонияның жартысынан астамына себеп болады. Ең көп таралған вирустық себептері – тұмау, парагрипп, адамның тыныс жолдарының респираторлық синцитиалдық вирусы, адам метапневмовирусы және аденовирус. Сирек кездесетін, бірақ ауыр ауру тудыруы мүмкін вирустарға қызылша, SARS, құс тұмауы және хантавирус жатады. Тексеру денсаулық сақтау маманымен физикалық тексеруден басталады, онда қызба, тыныс алу жиілігінің артуы (тахипнея), қан қысымының төмендеуі (гипотензия), жүрек соғу жиілігінің артуы (тахикардия) және қандағы оттегі деңгейінің өзгеруі анықталуы мүмкін. Кеуде кеңейгенде анықтау және кеуде қабырғасын соғу арқылы тұнжырамайтын, резонанссыз аймақтарды табу арқылы өкпедегі қаттылықты және сұйықтықты, пневмония белгілерін анықтауға болады. Өкпені стетоскоппен тыңдау (аускультация) пневмониямен байланысты белгілерді де анықтай алады. Қалыпты тыныс дыбысының болмауы немесе сыңғырлаудың естілуі өкпеде сұйықтық жинақталғанын көрсетеді. Аускультация кезінде сөйлегенде кеуде тербелісі (тактильді фремитус) және үндегенде дауыстың күшеюі өкпеде сұйықтық бар екенін көрсетеді.
Жаңа туған нәрестелер
Жаңа туған нәрестелердің көпшілігі пневмонияға (CAP) шалдыққан жағдайда ауруханаға жатқызылады және streptococcus agalactiae, listeria monocytogenes және escherichia coli сияқты негізгі қоздырғыштарды емдеу үшін кем дегенде он күн бойы IV ампициллин және джентамицин тамырға жіберіледі. Герпес симплекс вирусын емдеу үшін 21 күн бойы IV ацикловир тамырға жіберіледі.
Балалар
Балалардағы қабынулы пневмонияны емдеу баланың жасына және аурудың ауырлығына байланысты. Бес жасқа дейінгі балаларға әдетте атипикалық бактерияларға қарсы ем жасалмайды. Егер ауруханаға жатқызу қажет болмаса, пенициллиндерге аллергиясы бар жағдайда котримаксазол баламасы ретінде жеті күндік амоксициллин курсы жиі тағайындалады. Жаңа антибиотиктердің тиімділігін растау үшін қосымша зерттеулер қажет.
Ересектер
2001 жылы Америкалық Торакалық Қоғам британдық және канадалық Торакалық Қоғамдардың жұмысына сүйене отырып, ересектердегі қабынуға қарсы пневмонияны (ҚП) басқару бойынша нұсқауларды белгіледі. Бұл антибиотиктердің қысқа мерзімді қолданылуы зерттелді, бірақ ұсынымдар беру үшін жеткілікті дәлелдер жоқ. Негізгі аурулары немесе қауіп факторлары бар амбулаториялық емделушілер: Бұл топқа ауруханаға жатқызу қажет болмаса да, олардың эмфизема немесе жүрек жеткіліксіздігі сияқты денсаулық проблемалары бар немесе DRSP немесе ішек таяқшаларына қарсы грам-теріс бактерияларға қауіпті. Оларды 7-10 күн бойы стрептококк пневмониясына қарсы әсер ететін хинолон (мысалы, левофлоксацин) немесе β-лактам антибиотик (мысалы, цефподоксим, цефуроксим, амоксициллин немесе амоксициллин/клавуланат қышқылы) және азитромицин немесе кларитромицин сияқты макролид антибиотиктерімен емдеуге болады. Псевдомонасқа қауіп жоқ ауруханаға жатқызылған науқастар: Бұл топқа 7-10 күн бойы стрептококк пневмониясына қарсы әсер ететін хинолон (мысалы, левофлоксацин), β-лактам антибиотик (мысалы, цефотаксим, цефтриаксон, ампициллин/сульбактам немесе жоғары дозадағы ампициллин) және макролид антибиотик (мысалы, азитромицин немесе кларитромицин) интравенозды антибиотиктері қажет. Псевдомонас аэроугиноза қаупі бар реанимациялық бөлімдегі науқастар: Бұл науқастарға осы қиын жоюға болатын бактерияға қарсы антибиотиктер қажет. Бір схема – цефепим, имипенем, меропенем немесе пиперациллин/тазобактам сияқты псевдомоналды β-лактамды, сондай-ақ левофлоксацин сияқты IV псевдомоналды фторхинолонды қолдану. Тағы бір схема – цефепим, имипенем, меропенем немесе пиперациллин/тазобактам сияқты IV псевдомоналды β-лактамды, сондай-ақ джентамицин немесе тобрамицин сияқты аминогликозидті, сондай-ақ макролидті (мысалы, азитромицин) немесе ципрофлоксацин сияқты псевдомоналды емес фторхинолонды қолдану. Жеңіл немесе орташа ауырлықтағы ҚП үшін антибиотиктердің қысқа курстары (3-7 күн) жеткілікті болып көрінеді.
Ауруханаға жатқызу
Кейбір CAP пациенттеріне қарқынды күтім қажет болады, пневмония ауырлығының индексі және CURB 65 сияқты клиникалық болжам ережелері ауруханаға жатқызу қажеттігін анықтауға көмектеседі. Алдыңғы аурулары бар (мысалы, Альцгеймер ауруы, кілегейлі фиброз, ТЖС, темекі шегу, алкоголизм немесе иммундық жүйе мәселелері) пациенттерде пневмония даму қаупі артады.