Кіріспе

Cantua buxifolia, (ағыл. cantua, cantus, cantu) – Оңтүстік Американың батыс бөлігіндегі Анд тауларының Юнгалар аңғарларында өсетін гүлді өсімдік. Оны qantu, qantus немесе qantuta (кешуа тілінен) деп те атайды, сондай-ақ "Перудің сиқырлы ағашы" деп белгілі. Бұл өсімдік температурасы 5 °C (23 °F) төмен түспейтін, қорғалған жағдайларды қажет етеді. Суық климатта оны әйнек астында өсіру керек, бірақ жазда сыртқа шығаруға болады. Бұл өсімдік Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбек сіңіргені үшін марапатталған.

Инка аңыздары

Кантуамен байланысты инка аңызы – Ильмани мен Ильлампу есімді екі патша мен олардың ұлдарының хикаясы. Екеуі де Құласуйу аймағында (қазіргі Боливияның Альтипланосы) кең аумақты билеп, зор байлыққа ие болған. Әр патшаның халықтың құрметіне бөленген сүйікті ұлы болған. Бірақ уақыт өте келе патшалар бір-бірінің өркендеуіне қысыла бастады, соңында біреуі екіншісіне шабуыл жасады. Шайқас барысында екі патша да бір-бірін өлтіре жаратылып, алысқа шығарылды. Әрқайсысы өлім төсегінде ұлын шақырып, тіпті соғысқа қарсы болған жағдайда да, өш алуға ант беруін талап етті. Анттарына адал болған ұлдар, бір-біріне ешқандай өшпендік сезім болмаса да, екінші соғысқа дайындалып, оған жетекшілік етті. Тарих қайталанды, әр ұл екіншісіне өлімге алып келетін жара салды. Бірақ өлім алдындағы сәтте ұлдар бір-бірін кешіріп, қызметшілеріне шайқас даласының жасыл шөбіне қатар қоюларын өтінді. Содан кейін құнарлылық құдайы Пачамама пайда болып, жас патшаларға аталарының негізсіз адіздігінен зардап шекпеу керектігін айтды. Өлген әкелерін жазалау үшін олардың жұлдыздары аспаннан құлап, қармен жабылған тауларға айналды. Бұл таулар бүгінде Боливияның ең биік шыңдары – Ильмани мен Ильлампу деп аталады. Олардың баяу еріген қарлары – өкініштен төгілген жас, ал олардың ағындары аңғарларды құнарландырады. Кантуа гүлі халықтың бірлігін символдайды және екі патша ұлының түстерін (қызыл және сары), сондай-ақ үмітті білдіретін жасыл түсті өз бойына сыйғызған.

Жалпы атаулар

Жалпы атауларына инка гүлі (испан тілінде "инка гүлі"), сиқырлы гүл, инкалардың сиқырлы гүлі, сиқырлы ағаш және инкалардың қасиетті гүлі кіреді.