Кіріспе

Ирландиялық жазушы Анна Маргарет Росс (туған тегі Маккиттрик; 8 желтоқсан 1860 – 2 ақпан 1939), Аманда Маккиттрик Росс псевдонимімен танымал, ирландиялық жазушы. Ол өзінің алғашқы романы «Ирен Иддеслей» атты туындысын 1897 жылы өз қаражатымен жариялаған. Ол өлеңдер мен бірнеше роман жазды. Оның еңбектері кеңінен танылмады, ал кейбір сыншылар оның ең жақсылыққа жатпайтын, әрі тым әуелеп жазылған, "күлгін" сипаттағы әңгімелеу стилін ең нашар проза мен поэзияның бірі деп санайды.

Өмір

Маккиттрик 1860 жылдың 8 желтоқсанында Даун графтығының Друманесс қаласында Елиза Блэк пен Эдвард Амлав Маккиттриктің төртінші баласы ретінде дүниеге келді. Ол үш роман және ондаған өлең жазды. 1917 жылы Эндрю Росс қайтыс болды, ал 1922 жылы Росс Томас Роджерске (1857/58–1933), Даун графтығының шаруашылығымен айналысушы адамына үйленді.

Жазу

Ол Аманда Маккиттрик Рос деген псевдониммен жазды, мүмкін, Даун графтығының асыл Рос әулетімен байланысты екенін көрсетуге тырысқан шығар. Розаға романшы Мари Корелли зор әсер етті. Ол былай деп жазды: "Менің жазу мақсатым – мүмкін болса, өзіме тән стильде жазу. Менің жазбаларым осы себепті көп ізделіске ие деп ойлаймын". Ол "Менің қаламнан тамған тамшыға шөлдеген миллиондаған адамды" көзге елестетіп, "мың жылдан кейін мен туралы әңгіме болады" деп болжады. Оның "жанкүйерлері" арасында Олдос Хаксли, Зигфрид Сассон, К. С. Льюис және Марк Твен болды. Твен "Ирен" романын "барлық уақыттағы ең ұлы әдейісіз күлкілі романның бірі" деп санады. Бір оқырман "Ирен" романын юморист Барри Пэйнге жіберді, ол 1898 жылғы шолуында оны "бір миллион жылда бір рет болатын құбылыс" деп атап, әзілдеп "ғасыр кітабы" деп сипаттады. Ол бастапқыда ойын-қуанышқа қана болғанын, бірақ көп ұзамай "көз жасы мен қорқыныштан тітіркенгенін" айтты. Рос Пэйнды "сыбайлас жемқорлықтың сазды бақасы" деп атады және өзінің екінші романы "Делина Деланиге" жиырма беттік алғы сөз жазды, онда ол Пэйнды ұзақ бойға дейін сынап, оның оған деген құпия махаббатынан туған ашуға толы екенін айтты. Бірақ Рос "Делина Деланиден" үй салуға жеткілікті ақша тапқанын, оған Иддсли деген ат бергенін мәлімдеді. Ростың соңғы романы "Хелен Хаддлсон" романындағы барлық кейіпкерлер әртүрлі жемістердің аттарымен аталады: Лорд Малина, Черри Малина, Сэр Питер Плум, Кристофер Каррант, Грейп графы, Мадам Перра. Роза Пер туралы былай деп жазды: "Оның жақсы көрінетін, сүйкімді қызметшілерінің қатарында арам пиғылдармен оралған, мүшелері мен киімдері еріктілердің құштарлығымен жарқырап, азап шеккендердің көз жастарымен сәулеленіп, параның күн сәулесімен жарқырап, сенімсіздіктің алмастарымен әсемделген, арамзалықтың сапфирлерімен кесілген" .

Қолжетімділік

2013 жылы тек Айрин Иддсли ғана заманауи басылымда қолжетімді. Оған Барри Пэйннің алғашқы басылымға жазған ықпалды "Шолуы" мен Томас Биердің 1926 жылғы басылымға жазған "Кіріспесі", сондай-ақ Аманданың өзінің ашулы пікірлері қосымша ретінде енгізілген. Оның өзге кітаптары сирек, ал бірінші басылымдары қолданылған кітаптар нарығында 300–800 АҚШ долларына сатылады. Белфаст орталық кітапханасында оның қағаздары сақталған, ал Белфаст Король университетінде Ростың бірнеше томдарын табуға болады. Фрэнк Фергюсон құрастырған "Ulster Scots Writing: An Anthology" (Four Courts, 2008) жинағында оның "The Town of Tare" өлеңі де бар. 2006 жылдың 11 қарашасында 50 жылдық тойға арналған шара аясында кітапханашы Элспет Лег оның туындыларына арналған үлкен ретроспективалық көрме ұйымдастырды, ол 65 делегаттың "Қылымның түтіні" кітабының толық мазмұнын оқып беруімен аяқталды. Одан кейін өткен семинардың тақырыбы "Егер сізге кітап жазуға мүмкіндік берілсе" болды, бұл "Қылымның түтіні" кітабының 2-бетінен алынған "Мен өзім" атты өлеңнің 17-жолынан алынған.