Британ миссионері және зерттеуші Джеймс Хоуп Маултонның өмірі мен қызметі

Кіріспе

Британдық миссионер Джеймс Хоуп Мултон (11 қазан 1863 – 9 сәуір 1917) – британдық бейконформист дін қызметкері. Ол сонымен қатар филолог болған және зороастризмді ерекше зерттеген.

Өмірбаян

Оның отбасы методистік дінге берік болған. Оның әкесі Джеймс Кембридждегі Лейс мектебінің алғашқы директоры болды, онда Джеймс алғашқы студенттердің бірі еді. Кейін ол Кембридждегі Кингс колледжінде оқып, Веслиан пасторы болуды таңдады. Ол академиялық зерттеулерде үлкен талант көрсетті, және Манчестер университеті оны классикалық грек және басқа да тілдерді оқытуға шақырды. Сонымен қатар, ол Манчестердің жанындағы методист семинариясы – Дидсбери колледжінде сабақ берді. Ол шотландтық әлеуметтік антрополог Джеймс Фрейзердің досы болды. Ол әлемдегі ең көне монотеистік діндердің бірі – зороастризмге қатты қызығушылық танытты. Өмірі бойында ол көптеген кітаптар мен мақалалар жариялады, көбінесе зороастризм және Киелі кітаптың грек тіліндегі түпнұсқаларына арналған. Ол шамамен 1910 жылы Престон түрмесінде діни қызметкер болып жұмыс істеді. 1916 жылы ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың академиялық үзілісінен пайдаланып, Үндістанда ұзақ уақыт қызмет етуге шешім қабылдады, методист миссионері ретінде қызмет ету және зороастризмді зерттеп, дәріс оқу үшін, оның ішінде осы дінді әлі де сақтайтын топтардың арасында. Бұл оған оңай болған жоқ, өйткені оның әйелі жақында қайтыс болған еді, ал ол Үндістанда болғанда оның ұлы Уильям Ральф Осборн Моултон 1916 жылдың 5 тамызында француз траншеяларында қаза тапты. Ол 16 ай бойы YMCA ұйымының қолдауымен Үндістанда зерттеу жұмыстарын жүргізіп, уағыз айтып, дәріс оқыды. Оның ерекше қызығушылығын Үндістан субконтинентіндегі зороастрийлер – парсилердің діні және олардың сенімдері мен яһуди-христиан діндері арасындағы байланыс қызықтырды. Ол бұл діннің екіншісімен толықтырылуын күтіп отырғанына сенді. Карачиде ол АҚШ-та білім алған зороастризм ғалымы және парси қауымының бас діни қызметкері Манекжи Нусерванжи Дхалланың достығы мен кітапханасынан пайдаланды. Ол Карачиден «Париж қаласы» кемесімен Мысырға, досы және әріптесі доктор Дж. Рендел Харриспен кездесу үшін сапарлады. Екеуі Порт-Саидтен жолға шықты, бірақ кемелері Арыстан шығанағынан өте жатқанда неміс суасты қайығымен торпедаланып батты. Моултон, Харрис және кемедегі басқа да бірнеше адам құтқару қайығына құтылып кетті, бірақ Джеймс Моултон кеме Корсикаға жеткенге дейін өткен төрт күннің үшіншісінде, елу үш жасында қайтыс болды. Ол 1917 жылдың 9 сәуірінде теңізге жерленді. Осыдан үш жыл бұрын ол «Мысыр қоқыс үйінділерінен» кітабын мына абзацпен ашқан: «1914 жылдың 31 шілдесінде тағдырлы «Люзитания» кемесі соңғы бейбіт сапарынан кейін Нью-Йоркке келді. Бір аптадан соң оның екі жолаушысы Нортфилдте өткен конференцияға қатысты, онда екі мыңға жуық христиан Д. Л. Мудидің қабірінің жанында жиналды. Біз үшін бәрімізге, әсіресе британдықтарға, ойларымызды басталып келе жатқан қорқыныштардан бөліп алу өте қиын болды – бұл қорқыныштар немістердің ең жақсыларын да ұзақ уақытқа дейін ауыр қайғыға ұрынтады. Бірақ біз ең қиын жағдайда да адамдарға тыныштық пен жұбаныш сыйлайтын жалғыз Кітапты зерттедік, және білетіндер бізді «Рим өртеніп жатқанда скрипка тартып отырмыз» деп ойламайды деп сенеміз». Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда кеменің соңғы сапарында болған. Ол 11 айдан соң суға батып, барлық жолаушылары қаза тапты.

His family had a strong Methodist background. His father was the first headmaster of the Leys School, Cambridge where James was one of the first students. After attending King's College, Cambridge, he chose to become a Wesleyan minister. He showed a strong talent for academic studies, and the University of Manchester invited him to teach Classical Greek and other languages. He was also teaching at the Didsbury College, a Methodist seminary near Manchester. He was a friend of James Frazer, the Scottish social anthropologist. He developed a strong interest in Zoroastrianism, one of the world's oldest known monotheistic religions. Over the course of his life he published many books and papers, mainly focused on Zoroastrianism and the Greek texts that the Bible is derived from. He was a Prison Chaplain at Preston for some time around 1910. In 1916 he decided to take advantage of the academic lull of World War I and spend a long spell in India, to serve as a Methodist missionary and to research and lecture on Zoroastrianism where it is still practiced by certain groups. This was not an easy time for him, as his wife had recently died, and while he was in India, his son William Ralph Osborn Moulton died in the French trenches on 5 August 1916. He spent 16 months in India under the auspices of the YMCA, researching, preaching and lecturing. A matter that was of particular interest to him was the religion of the Parsis, the Zoroastrians of the Indian subcontinent, and the relationship between their beliefs and Judeo Christian religions. He felt that the former was awaiting its completion by the latter. While in Karachi, he availed of the friendship and library of Maneckji Nusserwanji Dhalla, a U. S. educated Zoroastrian scholar and the high priest of the Parsi community there. He left Karachi aboard the S. S. City of Paris, headed for Egypt where he met with his friend and colleague Dr J. Rendel Harris. The pair set sail from Port Said but as their ship passed the Gulf of Lion it was torpedoed and sunk by a German submarine. Moulton, Harris and several others from the ship escaped in a lifeboat, but James Moulton died on the third of the four days it took the boat to reach Corsica, aged fifty three. He was buried at sea on 9 April 1917. Almost 3 years previously he opened up his book From Egyptian Rubbish Heaps with this paragraph "On July 31, 1914, the ill fated Lusitania landed at New York after what proved her last peace voyage. A week later two of her passengers proceeded to the Conference at Northfield, where some two thousand Christian people were gathered in sight of the grave of D. L. Moody. It was very hard for us all, doubly hard for Britons, to detach our thoughts even partially from the horrors that were already beginning—horrors which will long make it impossible to name even the best of Germans without a sharp stab of pain. But we were studying the only Book that can ever bring peace and comfort to men in their direst need, and there is no fear that those who know will think we were 'fiddling while Rome burned.'" He had been aboard the ship on its last voyage just as World War 1 began. It was sunk less than 11 months later, killing everyone on board.