Кіріспе
Доминикандық құқық теориясының өкілдері заңның міндетті құқықтық нормаларды тудыратын негізгі көздері мен кейде «билік» деп аталатын екіншілік көздері арасындағы маңызды айырмашылықты жасайды. Негізгі көздер – заң мен әдет-ғұрып, олардың ішінде біріншісі айқын басым. Кейде «құқықтың жалпы принциптері» де негізгі көздерге жатқызылады. Билік өкілдері негізгі көздердің болмаған жағдайында, олардың түсініксіз немесе толық емес болған жағдайында маңызды рөл атқара алады, бірақ олар ешқашан міндетті емес, сот шешімінің негізі ретінде қажетті де, жеткілікті де емес. Сот шешімдері мен заң ғалымдарының еңбектері – осылайша екіншілік көздер болып табылады. Заңның негізгі көздеріне заң, әдет-ғұрып және жалпы принциптер кіреді. Заңнамалық актілер – заң шығарушы орган, атқарушы және әкімшілік органдар қабылдаған құқықтық ережелерді қамтиды. Заңның түрлері иерархиялық құрылымды құрайды, оның төбесінде Конституция, одан кейін заңдар, атқарушы жарлықтар, әкімшілік ережелер және соңында жергілікті жарлықтар тұрады. Халықаралық шарттар мен конвенциялардың маңыздылығының артуын да ескеру қажет. Бүгінде Доминикан Республикасында заңның басты көзі – Азаматтық және Сауда кодекстерін қоса алғандағы парламенттік заңнама. Әдет-ғұрып формальды түрде заңның негізгі көзі саналғанымен, іс жүзінде көбінесе маңыздылығы төмен деп есептеледі. Сауда-саттық әдеті түріндегі әдет-ғұрып коммерциялық құқықта азаматтық құқықтан гөрі үлкен рөл атқарады. Кейде «жалпы принциптер», позитивті құқық нормаларынан немесе құқықтық тәртіптің өзінен туындаған, заңның негізгі көзі болып есептеледі. Француз және доминикандық ғалымдар құқықтарды теріс пайдаланудың сот тәжірибесін талқылауда және әділетсіз байыту ұғымын кеңейтуде оларды осылай сипаттайды. Билік органдарының, яғни екіншілік заң көздеріне сот практикасы (jurisprudencia) және ілім кіреді. Доминикан құқық жүйесінің күнделікті жұмысында сот практикасы маңызды рөл атқарады, бірақ «жазбаша» заңды түсіндіру және қолдану қажеттілігіне байланысты оның құқықтық қолданылуы көбінесе жекелеген істерді шешумен шектеледі. Сот шешімдері төменгі сатыдағы соттарды немесе сол деңгейдегі және координацияланған соттарды міндеттейді. Бірақ іс жүзінде Доминикан құқық жүйесінде судьялардың бұрынғы шешімдерді ескеретіні және ескеруі керек екені қабылданған, әсіресе сот практикасы белгілі бір істердің қатарын дамытқан жағдайда. Доминикан сот шешімдері нақтылық пен болжамдылықты қамтамасыз ету үшін де-факто салмаққа ие; ұқсас істерді ұқсас қарау қажеттігін қамтамасыз ету үшін және әділдік тек орындалуы ғана емес, орындалғандай көрінуі керек деген ұқсас, бірақ ерекше ескерту. Доминикан соттары Доминикан Республикасы мен Францияның заңдық мәтіндері бірдей болған жағдайда француз сот практикасын заңның көзі ретінде қабылдауға дайын. Заңгерлердің жазбалары (доктрина), сот шешімдері сияқты, Доминикан құқық жүйесінде билікке ие. Алайда, ілімнің рөлі сот практикасынан мүлдем өзгеше. Сот практикасы заңды реттеу және сот иерархиясында белгілі бір дәрежеде үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді, ал ғылыми жазу заңның белгіленбеген немесе белгілі бір мәселе бойынша орнатылмаған жағдайда ең үлкен тікелей әсерін тигізеді. Осылайша, ілім судьялардың сот практикасын түсінуіне ықпал етеді. Судьялар ілімдік жазуға қаншалықты мән береді, бұл автордың беделі және айтылған пікір оқшауланған ба, әлде ең беделді жазушылардың консенсусын білдіре ме, соған байланысты өзгереді. Жалпы алғанда, доминикандық судьялар жалпы және арнайы трактаттарда, кодекстерге түсініктемелерде, монографияларда, заңды шолу мақалаларында және іс жазбаларында, сондай-ақ сот процестеріне байланысты сарапшы пікірлерінде айтылған ғылыми пікірлерге (доминикандық және француздық көздерден) үлкен көңіл бөледі. Ілімдік сынның тұрақты болуы көбінесе шешімді қайта қарауға және тіпті қалыптасқан сот позициясынан бас тартуға әкеледі.
Доминикан коммерциялық құқығы
Доминикан заңнамасы бизнес ұйымдары жүзеге асыратын барлық амалдарға, операцияларға немесе қызмет түрлеріне коммерциялық мән берді. Сондықтан, Доминикан Республикасындағы корпорацияларға қатысты жағдайларды қарастырғанда, 1882 жылғы 4 шілдеде қабылданған Доминикан коммерциялық кодексіндегі негізгі принциптерге бірінші кезекте басымдық беріледі. Доминикан коммерциялық құқығы, тікелей және басты көзі – Коммерциялық кодекс болатын, қосалқы көздер ретінде Азаматтық кодекс пен сауда дәстүрлерін пайдаланады. Көптеген мамандар Доминикан коммерциялық кодексінің 18-бабы Азаматтық кодекске коммерциялық құқықтың маңызды көзі ретінде заңдық күш беруші мәтін деп санайды. Дегенмен, Азаматтық кодекстің маңызды ережелері екі кодекс өзара байланысты екенін көрсетеді, мысалы, Азаматтық кодекстің 1107-бабы оны дәлелдейді.