Кіріспе

Космин орманы шайқасы (1497) (bătălia de la Codrii Cosminului; bitwa pod Koźminem) Молдавия князі Ұлы Стефан (Ștefan cel Mare) мен Польша Корольдігінің королі Иоанн I Альберт (John I Albert) арасында болған шайқас. Шайқас солтүстік Молдавияда, сол кездегі астана Сучавадан (Suczawa) солтүстікке қарай шамамен 50 км жерде, Сирет өзенінің аңғарындағы Аданката (қазіргі Хлыбока) және Прут өзенінің аңғарындағы Чернауци (қазіргі Черновцы) арасындағы төбелерде өтті. Нәтижесінде Молдавия үшін маңызды жеңіс тіркелді.

Соғыстың себептері

Молдавия Чилия мен Четатя Албэні жоғалтқаннан кейін Османдық қауіп одан да анық байқалды. Иоанн I Альберт Молдавияның жоғары билеушісі болды, ал Штефан одан әскери көмек сұрағанда, олар 1494 жылы Левоча конференциясында кездесті, онда Венгрия королі Ладислав II және Бранденбург курфюрсті Иоганн Цицеронмен бірге Портаға қарсы жорық жоспарын жасады. Мақсат – Чилия мен Четатя Албэні қайтарып алу еді. Бірақ түсіндірілмейтін жағдайларда Штефан Венгриядан Иоанн I Альберт өзінің інісі, поляк князі Сигизмундты (кейін король, Сигизмунд I Ескі) Молдавия тағына отырғызуға дайындалып жатқаны туралы хабар алды.

Шайқас

1497 жылы Иоанн I Альберт 80 000 сарбаз жинап, жорыққа дайындалып жатқанда, Стефан Рутенияға шапқыны жасап, тонады. Османдықтардың жорық жоспарлары тоқтатылып, Иоанн I Альберт Молдавияға қарсы жорыққа шықты. Жорық сәтсіз басталды, Иоанн I Альберт Хотин қаласы арқылы Молдавияға кірді және дұрыс кеңеске қарамастан, бекініске шабуыл жасамауға, тікелей астана Сучаваға беттеуге шешім қабылдады. Кейін бұл қателік өлімге алып келетінін көрсетті: Стефанның күйдірілген жер тактикасы бұрыннан белгілі болды, өйткені ол оны мажарлар мен османдықтарға қарсы бірнеше рет сәтті қолданған еді; бірақ Иоанн I Альберт Польшамен байланыс жолдарын қамтамасыз ете алмады. Отаннан жабдықтау мүмкін болмады және поляктар бұрыннан таусылған жерде тіршілік етуге мәжбүр болды. Сучава қамалы сәтсіз аяқталды (26 қыркүйек – 16 қазан), жаңадан салынған және нығайтылған бекініс алынбады (қабырғаларына ауыр артиллерия қолданылғанына қарамастан), ашаршылық, ауру, нашар ауа-райы және қыс кіріп келу қаупінен Иоанн I Альберт қамалды көтеруге мәжбүр болды. Бірнеше келісімдерден кейін поляктар 19 қазанда Сучаваны тастап кетті; Стефан оларға Польшаға Сучаваға келген жолмен қайтуға және поляк әскері кері қайтқанда елдің тағы бір бөлігін қиратуға жол бермейтінін ескерткенде қауіпсіз жол берді. Иоанн I Альберт бұл шартты ресми түрде қабылдады; бірақ іс жүзінде, Хотин (Хотим) арқылы Каменец-Подольскийге (Каменица) барудың орнына, Буковина арқылы Снятынға таныс емес жолмен шегінуді шешті, өйткені Стефанның шартын орындау аштықтан шаршаған поляк әскері үшін өлімге алып келері белгілі болды, олар Сучаваға бара жатқанда осы аймақты тонаған еді, әскерді жабдықтау үшін. Алайда, бұрын келісілген келісімді бұзу – Стефан күткен тағдырлы қателік болды: 26 қазанда ол поляктар Космин орман деп аталатын тығыз орманды аймақтан өтетін тар жолда келе жатқанда оларға шабуыл жасады. Осылайша, Иоанн I Альберт әскерін тиімді орналастыра алмады, поляк ауыр атты әскері мүлдем күшсіз қалды. Ұрыстың бірнеше кезеңі үш күнге созылды, Стефан басқыншы әскерді жеңіп, оларды қашқындыққа мәжбүр етті. Сонымен қатар, 29 қазанда молдавандық жасақ асыққан поляк көмекші күштерін ұстап алып, Лентештиде толығымен жойды. Ашық жерге оралғаннан кейін поляктар ауыр атты әскерін қайтадан пайдалана алды, және тәртіпті сақтауға тырысқан қалған әскердің бір бөлігі Стефан патша әскерінің қалдықтарын жоюға соңғы әрекетіне қарамастан, Польшаға қайта оралды.