Кіріспе

Уолтер Бегеоттың 1867 жылғы «The English Constitution» кітабы – Уолтер Бегеоттың еңбегі. Алғаш рет 15 мамыр 1865 жыл мен 1 қаңтар 1867 жыл аралығында «The Fortnightly Review» журналында бөлім-бөлім жарияланған, сосын 1867 жылы кітап түрінде басылды. Онда Ұлыбританияның конституциясы, әсіресе Парламент пен британдық монархияның қалай жұмыс істейтіні, сондай-ақ британдық және американдық үкіметтер арасындағы айырмашылықтар зерттеледі. Бұл кітап бірнеше тілге аударылған, классикалық туындыға айналды. Уолтер Бегеоттың Ұлыбритания Парламенті туралы айтқандары қазіргі кезде көне болғанымен, оның монархияға қатысты пікірлері конституциялық монархияның қағидаларын түсінуде маңызды рөл атқарады.

Қорытынды

Багеот өзінің кітабын былай деп бастады: конституциялық теорияларға («қағаз сипаттамалары») және ресми институционалдық сабақтастыққа («сыртқы ұқсастық») алданбаңыз, керісінше, биліктің нақты орталықтарына және саяси жүйенің практикалық жұмысына («тірі шындыққа») назар аударыңыз. Ол биліктерді бөлу (заң шығарушы, атқарушы және сот билігі арасында) және «тексерулер мен тепе-теңдіктер» (конституцияның монархиялық, аристократиялық және демократиялық элементтері арасында) туралы екі теорияны «қате» деп қабылдады. Оның айтуынша, конституцияның «қадірлі» және «тиімді» бөліктерінің айырмашылығын түсіну маңызды (олар микроскоптық дәлдікпен ажыратылмайды). Біріншісі «халықтың құрметіне бөленіп, оны сақтап қалады», екіншісі «оның іс жүзінде жұмыс істейтін және билік ететіндері». Англияда «екі институттар жиынтығы» болды – қадірлі институттар «көпшілікті таң қалдырады», ал тиімді институттар «көпшілікті басқарады». Жүйенің лайықты немесе «театралды» бөліктері саяси қабілеті шектеулі немесе жоқ қарапайым адамдардың адалдығы мен сенімін жеңу және ұстап тұрудың маңызды рөлін атқарды; олар мемлекетке билік пен заңдылықты алуға көмектесті, содан кейін тиімді институттар оны қолдана алды. Багехот «төменгі топтар» мен «орта топтар» «тар көзқарасты, ақылсыз, қызығушылық танытпайтын» деп санайтын намысы бар еді. «Ағылшын Конституциясында» «қалыңдықтың қарапайым, көңілсіз, шешім қабылдамайтын», «кедейлер мен ақымақтар», «бос көпшілік», «көкіректің көпшілігі» деген сөздер кездеседі. Конституцияның қадірлі бөліктері күрделі, ескі және құрметті болды, ал тиімді бөліктері қарапайым және заманауи болды. Осының бәрінің «жасырын құпиясы» – атқарушы және заң шығарушы биліктің «жақын одағы» және «толыққандай бірігуі» болды – елді басқаратын «бақылау кеңесі». «Монархияға қатысты тарауларды ашқанда, «патшайымның қадір-қасиеті баға жетпес» делінген. Ол «жасырын» рөл атқарып, мистика мен сән-салтанаттың үйлесімі арқылы үкіметті нығайтты. Ол монархтың рөлін «кеңес алу құқығы, ынталандыру құқығы, ескерту құқығы» деп түйіндеді. Лордтар палатасының да қадірлі рөлі болды. Ол революцияға қарсы қорғаныс емес, бірақ ақыр соңында «халыққа (яғни, Өкілдер палатасына) мойынсұнуға тиіс» болды. «Лордтар палатасына деген құрметтің емі – барып көру», – деп әзілдеді ол. Оның алдында тұрған қауіп – жою емес, құлдырау еді, және Багехот оны реформалау үшін өмірлік теңдер құруды қолдады. Багехот Өкілдер палатасын елді басқарудағы тиімді институттардың бірі деп санады: «Англияның бүкіл саяси өмірі – министрлік пен Парламент арасындағы әрекет пен реакция». Бұл палата «басқарушы және сайлау палатасы» болды, оның негізгі қызметі «сайлау» болды, ол «біздің президентімізді таңдайтын жиналыс» болды. Оның басқа да міндеттері болды: халықтың пікірін білдіру, ұлтты оқыту, наразылықтарын білдіру, заң шығару. Ол саяси партиялардың оған «енгенін» мойындады – «сүйектен сүйек, тыныстан тыныс», бірақ партиялық саясатты еркін, орташа және Вестминстерлік тұрғыда қарастырды. Ол догматикалық және бағдарламалық «сайлау округінің үкіметіне» және депутаттарды басқаратын және оларды бүкіл Англиядағы «әр түрлі сенімдердің» «өлшеусіз өкілдеріне» айналдыратын партиядан тыс ұйымдарға қарсы болды. Ол «соңғы демократиялық теория» деп атаған «бір адам, бір дауыс» қағидасына қарсы болды. «Білімсіз таптың билік құруына жол берген соң, сіз құрметпен мәңгілікке қоштаса аласыз», – деп ол: «Құрмет – жүйенің басты әлеуметтік тірегі» деп дәлелдеді. Халықтың көпшілігі «қоғамның театрлық шоуының» сән-салтанатына ие болды, бірақ сандық көпшілік білімді және құзыретті азшылыққа билеушілерді таңдау құқығын тапсырды. Орта таптар бұл режимде «Англиядағы деспотиялық билік» болды және жақсы заң шығарушы органды таңдауды күтуге болады, ол өз кезегінде құзыретті үкіметті таңдайды. Багехот солтүстік өнеркәсіптік аймақтарға көбірек салмақ беру және тіпті жұмысшы сыныбының кейбір өкілдеріне рұқсат беру үшін кейбір шектеулі парламенттік реформаны қабылдауға дайын болды. Бірақ 1867 жылы екінші реформалық актінің сайлау құқығын кеңейтуі оны таң қалдырды және қорқытты, бұл сайлаушылардың санын екі есеге арттырды. 1872 жылы «Ағылшын Конституциясының» екінші басылымының кіріспесінде ол «Біздің екі саяси партия да жұмысшыны қолдау үшін сауда-саттық жасайтын» саяси болашақ туралы күңгірт болды – «[және олар екеуі де ол не қалайтынын айтса, оны істеуге уәде береді». «Мен жаңа сайлау округтерінің білімсіз көпшілігінен қатты қорқамын», – деп мойындады ол.

Мұра

"Экономист" журналының британдық мәселелерге арналған бір бағаны Багехоттың атымен аталады. Багехот Вудро Вильсонға да әсер етті, ол 1885 жылы "Англия Конституциясынан" шабыт алып, "Конгресс үкіметі: Америка саясатын зерттеу" атты еңбегін жазды. Жоаким Набуко да "Англия Конституциясы" кітабынан шабыттанып, естеліктерінде кітапқа толық бір тарау арнады. Ұлыбритания монархтарының буын-буыны және олардың болашақ мұрагерлері Багехоттың талдауын оқыды. "The Crown" телесериалының 1-ші маусымында жас Елизаветаның тәлімгері оған Багехоттан цитата келтіреді, ол кейіннен Елизавета II патшайым болғанда есіне түсіреді.