Кіріспе

Матай 28:19 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының жиырма сегізінші тарауының он тоғызыншы аяты. Бұл аят Ұлы тапсырманың бір бөлігі болып табылады, онда үштік құдай формуласымен жаңа шәкірттерді барып үйрету және крещение рәсімінен өткізу туралы бұйрық бар.

Талдау

"Барлық" сөзі (πάντα, ) 18–20-аяттарда бірнеше рет кездеседі, оларды байланыстырады: барлық билік/власть, барлық ұлттар, барлық нәрселер ("Мен саған бұйырған нәрселер") және барлық күндер ("әрқашан"). "Барлық ұлттар" – 'яһудилер де, яһуди емес халықтар да' дегенді білдіреді. Дейл Эллисон Ұлы тапсырманың (16–20-аяттар) Мұсамен, "таудан" басталатын тұрақты байланысын атап көрсетеді, себебі 'Мұса өмірін тауда аяқтады'; Мұсаның Құдай арқылы Ешуаға тапсырма беруі; және 31:23 KJV (23) мен Ешуа кітабындағы жақын параллельдер, олардың бәрі 'Құдай туралы'. Ешуа 1:2-де Ешуаға 'бару' (Маттай 28:19-ға қараңыз) және Иордан өзенін кесіп өту бұйырылды, ал Ешуаға 'Құдайдың құлы Мұса саған бұйырған барлық заңға сәйкес әрекет етуің керек' делінген, содан кейін (бұл бөлімнің қорытындысы) Құдай өзінің қасында болуын уәделейді: 'Раббың сенің қайда барсаң да, сенбен бірге болады'. Матай Ізгі хабарында Мұсаның типтаулық бейнесінің айқындығы осы үзіндінің, сондай-ақ және , және , 'Мұса туралы дәстүрлерден қасақана алынғанын' ұсынады. Мұса пайғамбар өмірінің соңында Ешуаға 'шет елдік халықтар қоныстанған жерге барып, заңдағы барлық өсиеттерді сақтауға' бұйрық бергендей, Иса да жердегі қызметінің соңында шәкірттеріне 'барлық ұлттарға барып, "жаңа Мұсаның" барлық өсиеттерін үйретуге' бұйрық беріп, 'өзінің үнемі көмектесуін' уәделейді. "Олай болса" сөзі Исаның жалпы билігін (18-аят) тапсырманың сөздерімен байланыстырады: Исаның қазір осы билігі болғандықтан, ол шәкірттерін барлық ұлттарға өзінің билігін таратуға, шәкірттер дайындауға жіберді; шәкірттер өздерінің Раббысы/Ұстазының 'көктегі және жердегі барлық нәрсенің үстемдігінде' (Римдіктерге 8:28-ге қараңыз) сеніммен бара алады. "Атасының, Ұлының және Киелі Рухтың/Киелі Рухтың атынан" деген тіркес 'крещениеде адалдық серт беруге тиіс адамға' сілтеме жасайды, бұл ерекше үштік формуласымен байланысты. Бұл Исаның Әкесімен тығыз байланысы туралы Матай 11:27-де (Маттай 3:16–17) айтылған, ал "Үштік" құрамындағы 'үш тұлға' Исаның крещениесіне қатысқан (Маттай 3:16–17).

Ертедегі мәсіхшілердің қолданылуы

Алғашқы христиан жазбаларының кейбіреуі Матай 28:19-ға сілтеме жасайды. Бірінші ғасырдың басында жазылған Дидахе кітабы Матай 28:19-да кездесетін Троицаға негізделген шомылдыру формуласын пайдаланады. Дидахе кітабының жетінші тарауында былай делінген: «Бұлардың бәрін айтқаннан кейін, Әкенің, Ұлдың және Киелі Рухтың атынан шомылдырыңдар». Сонымен қатар, екінші ғасырдың басында жазған Тертуллиан да өзінің жазбаларында Матайдан алынған осы Троица формуласын екі рет келтіреді. Тертуллиан «Праксеяға қарсы» еңбегінің 26-шы тарауында, Құдайды унитариандық тұрғыдан түсінуге қарсы күресіп, осы формуланы келтіріп: «Ол оларды Әкеге, Ұлға және Киелі Рухқа шомылдыруға бұйырады, біржақты Құдайға емес», - деп жазады. Бұдан өзге, Тертуллианның «Шомылдыру туралы» еңбегінің 13-ші тарауында ол шомылдыру амалының қажеттілігін негіздеу үшін осы формуланы келтіреді: «Шомылдыру заңы белгіленді және формула былай деп жазылған: «Барыңдар, елдерге үйретіңдер және оларды Әкенің, Ұлдың және Киелі Рухтың атынан шомылдырыңдар»».