Кіріспе

Судурпашим провинциясындағы аудан, Непал

Байтади ауданы (), тарихи атауы Байрат (बैराथ), Судурпашим провинциясының бір бөлігі, Непалдың 77 ауданының бірі. Бұл – Таулы аудан. Байтади, оның орталығы Дашаратчанд қаласы, ауданы және 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 250 898 адамды құрайды. Бұл аймақ бұрын Ұлы Катюри патшалығының құрамында болған. Сол патшалықтың құлауынан кейін, шамамен 10 ғасырда Сападалакштан (Карнали аймағы немесе Дулу, Дайлек) шыққан Хаса патшасы Ашок Чалла Катюри патшалығының көп бөлігін, соның ішінде Байтадиді жаулап алды. Хас патшалығы кезінде Байтади үш маңызды орталықтың бірі болды. Қалғандары – Камадеш (Кали Кумаун) және Орталық Гималайдағы Кедарбхуми (Гархвал). Байтадидегі тарихи халық әңгімелерінде айтылғандай, Чанд патшаларының бірі Хас патшасымен соғысып, Байтадиде Чанд әулеті үшін тәуелсіз мемлекет құрған. Бұл әңгімелер Кумаун патшалығының құрылуы туралы тарихи оқиғаға ұқсас. Непалдың көршілес мемлекеті – Үндістанның Уттаракханд штатының тарихшыларының пікірінше, Кали Кумаунда Чанд әулетін құруға Тохар Чанд жауапты болған. Ол патша болғаннан кейін өзінің атын Абай Чанд деп өзгерткен. Бадри Датт Пандей Кумаун тарихында Кумаун тарихына қатысты келесі оқиғаны келтіреді. Халық әңгімелерінде Гьян Чандтың атасы Трилок Чанд және әкесі Кальян Чанд Байтадиді билегендер екені айтылады. Байтадиде билік құрған патшалар:

Тохар Ахай Чанд (1261–1281 ж.)
Трилок Чанд
Кальян Чанд
Гьян Чанд (1376 ж.)
Карма Чанд
Бхарати Чанд
Ратан Чанд
Мег Чанд (1503 ж.)
Кирти Чанд
Кальян Чанд
Рудра Чанд (1580 ж.)
Лаксман Чанд
Дилип Чанд
Вижай Чанд
Тримал Чанд
Бадж Бадур Чанд
Удиот Чанд
Гьян Чанд II (1706 ж.)
Жагат Чанд
Деби Чанд
Кальян Чанд II (1731 ж.)
Дип Чанд

1791 жылы Горкха патшалығы Кумаонды басып алды.

1962 жылы Дарчула (Чамба) Байтади ауданынан бөлініп шықты.

Демография

2011 жылғы санақ бойынша Байтади ауданының халқы 250 898 адамды құрайды, ал тұрақты тұрғындары жоқтардың саны 21 038 адам, бұл Вануату мемлекетінің халқымен шамамен тең. Байтади ауданының жыныс қатынасы 87:95, оның ішінде 133 491 әйел адам бар. Ұлттық/касталық құрамы: 52,1% -ы Четри, 18,6% -ы Таулық брахман, 6,8% -ы Такури, 6,5% -ы басқа Далиттер, 4,6% -ы Ками, 4,5% -ы Лохар, 2,1% -ы Дамай/Дхоли, 1,5% -ы Саньяси/Даснами, 1,4% -ы Сарки, 0,4% -ы Катабаниян, 0,4% -ы Суди, 0,2% -ы Тераи брахманы, 0,2% -ы Гурунг, 0,1% -ы Бади, 0,1% -ы Дханук, 0,1% -ы Магар, 0,1% -ы басқа Тераи және 0,1% -ы басқалар. Діні: 99,9% -ы индуист. Сауаттылығы: 62,9% оқи және жаза біледі, 2,6% тек оқи біледі, ал 34,5% оқи да, жаза да білмейді.

География және климат

Климаттық аймақ Биіктік диапазоны % аумағы Жоғарғы тропикалық 300 – 1000 метр 1000 – 3300 фут 13.1% Субтропикалық 1000 – 2000 метр 3300 – 6600 фут 71.2% Салқынды (Температуралы) 2000 – 3000 метр 6400 – 9800 фут 15.7%

Спорт

Байтадиде волейбол мен крикет өте танымал. Байтади көптеген аймақтық жарыстарда жеңіс туды және Непал ұлттық крикет командасының көптеген белгілі ойыншыларының туған жері.

Байланыс

Сауғат FM 103,6 МГц, Самшер FM 106,6 МГц және Нинглашайн FM 94,0 МГц – Байтади ауданының радиостанциялары. Байтади ауданында сондай-ақ "Пура Санчар" радиосы 97,0 МГц жиілігінде хабар таратады.

Ауыл шаруашылығы

Бұл аймақта жүгері мен бидай негізгі егістер болып табылады, бірақ қарақұмық, жүгері және күріш те үй шаруалығына өсіріледі. Бұл аймақта коммерциялық егіншілік кеңінен таралған емес. Кейбір жемістер өсіріліп, жақын орналасқан Бхимдатта және Дхангадхи қалаларына экспортталады, әсіресе мандарин, апельсин, лимон және кейде эмблика. Соңғысы егістік жерлерде де, орман ішінде жабайы түрде де кездеседі. Сапиндус немесе кір жуатын жаңғақ та өсіріліп, киімді және денеді жуу үшін қолданылады. Сапиндус жақын қалаларға да экспортталады.

Қызықты жерлер

Гваллек Кедар қасиетті орманы, толығымен Байтaди ауданында орналасқан, Батыс Непал мен Уттаракханд арасындағы Индия-Непал шекарасындағы төрт Кедардың арасында Махадевтің ең маңызды "Кедар" мекені саналады. Сондықтан, бұл маңызды аймақтық қажылық орыны болып табылады.