Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қолданыстағы заңдармен туындайтын заңдық құқықтар.
Legal rights inferred by existing laws
Анықталмаған құқықтар – бұл қолданыстағы заңдардан, мысалы, жазбаша конституцияларда көрінетін, бірақ заңның тікелей мәтінінде нақты жазылмаған немесе "санамаланбаған" басқа құқықтардан туындайтын заңдық құқықтар. Осыған қатысты қолданылатын балама терминдер: көрінетін құқықтар, табиғи құқықтар, бастапқы құқықтар және негізгі құқықтар. Анықталмаған құқықтар, егер заңдар логикалық тұрғыдан үйлесімсіз болып кетсе немесе оларды сақтаудың басқа жолы болмаса, оң санамаланған құқықтарды жүйелеуді қажет ететін жағдайларда, санамаланған құқықтарға айналуы мүмкін. Мұның мысалы – федеративтік жүйелер, онда құрамына кіретін мемлекеттердің конституциялары федеративтік бірлік құрамындағы мүшелігіне сәйкес түсіндірілуі керек, соның нәтижесінде биліктің дұрыс берілгені немесе федеративтік деңгейде тиісінше жүзеге асырылғаны анықталады. Жоғарғы Сот мұндай құқықтардың маңызды көзі болып табылады, мысалы, дене ептілігі құқығы, некеге тұру құқығы және тіршілік көрісін табу құқығы сияқты.
Unenumerated rights are legal rights inferred from other rights that are implied by existing laws, such as in written constitutions, but are not themselves expressly coded or "enumerated" within the explicit writ of the law. Alternative terminology sometimes used are: implied rights, natural rights, background rights, and fundamental rights. Unenumerated rights may become enumerated rights if they necessitate the systematization of positively enumerated rights anywhere laws would become logically incoherent, or could not be adhered to otherwise. Examples of this include federal systems where constituent member constitutions have to be interpreted in relation to their membership in the federal whole, adjudicative of whether authority is rightfully devolved or more rightly federative. The Supreme Court is often the main source of such rights, such as the right to bodily integrity, the right to marry and the right to earn a living, among others.
Португалияда
Португалия Конституциясының 16-бабы (негізгі құқықтардың қолданылу аясы мен түсіндірілуі, сондай-ақ "негізгі құқықтардың ашық ережесі" деп аталады) онда тікелей көрсетілмеген, бірақ басқа да құқықтық көздерде қамтылған негізгі құқықтарға сілтеме жасайды. Онда былай делінген: "1. Конституцияда бекітілген негізгі құқықтар қолданыстағы халықаралық заңдар мен құқықтық нормаларда белгіленген басқа да құқықтарды жоққа шығармайды. / 2. Негізгі құқықтарға қатысты конституциялық және заңдық қағидалар Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясымен сәйкес түсіндіріліп, толықтырылуы тиіс". Көптеген негізгі құқықтарды ғалымдар мен Конституциялық сот, ең алдымен, тізбеленген құқықтарды немесе жалпы принциптерді – әсіресе, заң үстемдігі мен адамның қадір-қасиетін түсіндіру және оларды бөліп қарау арқылы анықтайды.
Article 16 (titled Scope and interpretation of fundamental rights and known as the "open clause of fundamental rights") of the Portuguese Constitution explicitly refers to fundamental rights not enumerated in it, but in other legal sources, reading as follows: "1. The fundamental rights enshrined in the Constitution shall not exclude any others set out in applicable international laws and legal rules. / 2. The constitutional and legal precepts concerning fundamental rights must be interpreted and completed in harmony with the Universal Declaration of Human Rights." Many fundamental rights are also commonly first pointed out by scholars and the Constitutional Court through the interpretation and breaking down of enumerated rights or general principles, namely the rule of law and human dignity.
Қытай Республикасында
Қытай Республикасы Конституциясының 22-бабы Тайваньта қолданылып жүрген, қоғамдық тәртіпке немесе жалпыға ортақ игілікке зиян келтірмейтін, халықтың тізімделмеген бостандықтары мен құқықтарын кепілдейді.
Article 22 of the Constitution of the Republic of China guarantees unenumerated freedoms and rights of the people that are not detrimental to social order or public welfare, now in effect in Taiwan.
АҚШ-та
АҚШ-та Конституцияның Тоғызыншы түзетуі, тізімделмеген құқықтардың федералды деңгейде бұзылуына қарсы қорғаныс жүргізеді. Түзетудің мәтіні: «Конституцияда белгілі бір құқықтардың тізімі халыққа тиесілі басқа құқықтарды жоққа шығаруға немесе оларды кемсітуге бағытталмаған». АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ Конституциясының Он төртінші түзетуін де, кейбір тізімделмеген құқықтардың штаттық деңгейде бұзылуына қарсы қорғау үшін түсіндірді, оның ішінде балаларды жеке мектепке жіберу және отбасылық өмірге қатысты құпиялылық құқығы сияқты құқықтар да бар. Жоғарғы Сот тізімделмеген құқықтарға саяхаттау, дауыс беру және жеке мәселелерді жеке қалдыру сияқты маңызды құқықтар кіретінін анықтады.
In the United States, the Ninth Amendment to the U. S. Constitution protects against federal infringement of unenumerated rights. The text reads:The enumeration in the Constitution, of certain rights, shall not be construed to deny or disparage others retained by the people. The Supreme Court of the United States has also interpreted the Fourteenth Amendment to the U. S. Constitution to protect against state infringement of certain unenumerated rights including, among others, the right to send one's children to private school and the right to marital privacy. The Supreme Court has found that unenumerated rights include such important rights as the right to travel, the right to vote, and the right to keep personal matters private.