Кіріспе

Цветтль абаттығы (Stift Zwettl) – Төменгі Австриядағы Цветтль қаласында, Сент-Пёльтен діоцезінде орналасқан цистерциандық монастырь.

Тарих

Цветтл аббаттығы 1137 жылы Куенрингтің Хадмар I-і құрған, ал оның бірінші аббаты (1137–47) Хельгенкрейц аббаттығының монахы Герман болды. Бұл Моримонд әулетінен тараған Хельгенкрейцтің еншілес монастыры еді. 1139 жылы Германияның Хогенштауфен әулеті королі Конрад III, 1140 жылы Папа Иннокентий II және кейіннен бірнеше папалар мен императорлар оның құрылысын бекітті. Аббаттықта негізін қалаушының отбасынан бірнеше адам жерленген. Цистерциандық монастырьлар сияқты, бұл да өзен аңғарында, Камп өзенінің иілімінде салынды. Үлкен ғимараттар тұрғызылды, ал 1159 жылы шіркеу, капитул залы және жатақхана киеленді, бірақ монастырь толығымен 1218 жылға дейін аяқталмады. Цветтл аббаттығы ордендегі ең маңызды монастырьлардың біріне айналды. Он төртінші ғасырдың соңында аббаттық бірнеше рет тонауға ұшырады, әсіресе 1426 жылы 4000 гуситтер оны тонап, өртеп тастады. Аббат Иоанн (1437–51) басшылығымен қайта құрылды. XV ғасырдың соңында Цветтл аббаттығында қырықтан астам монах өмір сүрді. Протестанттық реформация кезінде қауым алты монах пен бір дін қызметкеріне дейін азайды. Императорлық жарлық бойынша монастырь өзінің кең иеліктерінің төрттен бірін сатуға мәжбүр болды. Аббат Эразм (1512–1545) және оның барокко дәуіріндегі ізбасарлары басшылығымен қайтадан гүлденді, бірақ Отыз жылдық соғыс және түрік шапқыншылығы кезінде Турн графының аббат Зигфридпен достығының арқасында жойылудан құтылды. Аббат Линк (1646–71), «Annales Austrio Claravallenses» авторы, және аббат Мелхиор (1706–1747) басшылығымен аббаттықтың көп бөлігі қайта салынды және көптеген құнды заттармен және киім-кешектермен толықтырылды. Аббат Мелхиор оқуды ынталандырып, монастырьда философия, теология және басқа да ғылымдар бойынша мектептер ашты. Жозефинизм кезеңінде Райнер аббат қызметтен босатылып, оның орнына мақтаулы аббат (1786) тағайындалды, бірақ 1804 жылдан кейін қауым өз аббатын сайлауға рұқсат алды. 1878 жылдан бастап аббаттықты негізінен бері алпыс бірінші аббат Стивен Росслер басқарды. Одан басқа, он тоғызыншы ғасырда Цветтлде тағы екі белгілі тарихшы болды: Иоганн фон Фраст (1850 ж. қайтыс болды) және «Originum Cisterciensium» кітабының авторы Леопольд Янаушек.

Ғимараттар

Монастырда роман стилінен бароккоға дейінгі әр түрлі сәулет стиліндегі ғимараттар кездеседі. Қазіргі күйі ғимараттың негізгі құрылыстары қайта жаңартылған 18-ғасырғы барокко стиліндегі жөндеулердің нәтижесінде пайда болған. Батыс мұнарасы Йозеф Мунгенаст Маттиас Штайнлдің жобасы бойынша салынды. Төменгі Австрияда осы ғимараттан биік 82 метрлік тек бір ғана мұнара бар. Осы құрылыс кезеңінің тағы бір маңызды бөлігі – Пол Трогер салған фрескалары бар кітапхана. 1728-1731 жылдары Пассау қаласынан келген Иоганн Игнац Эгедахер Вена және Төменгі Австрия аймағындағы ең ірі және ең қымбат аспаптардың бірі саналатын әйгілі Эгедахер органын жасады.

Қазіргі күн

Аббатхананың кітапханасында 60 000-нан астам том, 500 инкунабула және 420 қолжазба сақталған, олардың ең танымалсы – Zwettl Stiftungsbuch («картуляр»). Қазіргі уақытта қауымда 23 монах бар, олар он төрт қосылған және тағы төрт шіркеуге қамқорлық етеді. Монастырь 2500 гектарға жуық орман, 90 гектар балық шаруашылығы, 110 гектар шаруашылық және Schloss Gobelsburg шараптық бағынан 35 гектар жер арқылы күнкөріс табады. Монастырь ғимаратында қазір мектеп орналасқан. 1983 жылдан бері жыл сайын мұнда орган фестивалі өткізіліп келеді.