Кіріспе
Зоара, Еврей Киелі кітабында Зоар/Цоар немесе Бела деп аталатын, Септуагинтада Сегор, ал ортағасырлық арабтарда Зугар деп белгіленген, Трансиорданиядағы Өлі теңіз алқабында орналасқан ежелгі қала. Киелі кітаптағы Зоара, Жаратылыс кітабында Абрам/Ыбырайым заманында (Патриархалық дәуірді қараңыз) болған бес "далалық қаланың" бірі ретінде сипатталған, құнарлы аңғарда жатқан пентаполис. Бұл аңғар, Жаратылыс кітабында айтылғандай, төменгі Иордан аңғары мен Өлі теңіз жазығы бойымен созылған. Киелі кітаптағы оқиға бойынша, Лот пен оның қыздарына пана беру үшін Содом мен Ғомор қалаларын қырып салған "күркірт пен оттан" Зоара құтқарылған. Бүгінгі Иорданиядағы Гор-эс-Сафиде орналасқан Зоара қаласы біздің заманымыздың 1-5 ғасырларында түрлі географияшылар мен тарихшылар еңбектерінде кездеседі. Католик энциклопедиясы Крест жорықтарынан бұрынғы кезең туралы жазғанда, оны "бальзам, индиго және құрма ағаштарының гүлденген оазисі" деп сипаттаған. 10 ғасырдың араб авторлары оның индиго өндірісін атап көрсетіп, құрмаларын жоғары бағалаған. Сондай-ақ, Птолемей География V, XVI, 4-те де айтылған.
Zoara, called Zoar/Tzoar or Bela in the Hebrew Bible, Segor in the Septuagint, and Zughar by medieval Arabs, was an ancient city located in the Dead Sea basin in the Transjordan. Biblical Zoar is described in Genesis as one of the five "cities of the plain" – a pentapolis at the time of Abram/Abraham (see Patriarchal age), situated in a highly fertile valley mentioned in the Book of Genesis, apparently stretching along the lower Jordan Valley and the Dead Sea plain. The biblical narrative shows the city being spared the "brimstone and fire" which destroyed Sodom and Gomorrah in order to provide a refuge for Lot and his daughters. The town of Zoara, located at modern day Ghor es Safi in Jordan, is mentioned in the 1st 5th centuries CE by various geographers and historians. The Catholic Encyclopedia, writing about the time preceding the Crusades, called it "a flourishing oasis where the balsam, indigo, and date trees bloom luxuriantly". Arab authors of the 10th century mention its indigo production and praise its dates. and in the 2nd by Ptolemy (Geography V, xvi, 4).
Византия дәуірі
IV ғасырда оны Евсевий өзінің "Ономастикон" еңбегінде, ал V ғасырда киелі Иероним өз еңбегінің түсіндірме нұсқасында қайтадан еске алады. Егерия саяхатшысы 380-жылдардың басында осы аймақта онымен бірге болған Зоара епискобы туралы айтады. VI ғасырда Пьяченцалық Антонин оның монахтарын сипаттап, пальмаларын жоғары бағалаған. Зоара Вавилон Талмудының (III-VI ғасыр) "Пешахим трактатында" құрма пальмалары өсетін жер ретінде тілге алынады. "Евамот трактатында" қала әйел куәлігіне қатысты айтылады, онда саяхатшы леуілік қонақ үйде қайтыс болған, ал қонақ үйдің иесі болған әйел оны жерлеген. "Notitia Dignitatum", 72-бетінде, 4 ғасырдың соңындағы жағдайды көрсететін болса керек, Зоарада гарнизон ретінде тұрақты equites sagitarii indigenae (жергілікті атты садақшылар тобы) орналасқандығын көрсетеді; Византиялық Стефан (fl. 6 ғасыр; De urbibus, s. v. Addana) сондай-ақ оның бекінісі туралы айтады, ол 5 ғасырғы Византиялық редакциясында да кездеседі (Revue biblique, 1909, 99); қаланың жанында Иерокл (6 ғасыр; Синекдем) және Кипрлық Георгий (7 ғасырдың басында) еске алған Әулие Лотқа арналған киелі орын болған.
Ерте мұсылман дәуірі
Х ғасырдағы екі араб географы Истахри мен Ибн Хаукал Зугардың құрмасының тәттілігін өте жоғары бағалаған, бірақ онда шығарылған жендеудің сапасы оларды қызықтырмаған.
Зоараның орналасқан жері: көздер
1980 және 1990 жылдардағы Зорада өткен маңызды археологиялық қазбаларға дейін ғалымдар Хирбет Шейх 'Иса және әл Нақ' айманындағы бірнеше нысан Зораның орналасқан жері мен тарихына қосымша дәлелдер келтіретінін болжады. Араб географтарының сипаттамалары Зора туралы әртүрлі тарихи кезеңдердегі мәліметтерді ұсынды, бұл Зораның Акаба мен Иерихон сауда жолындағы маңызды тұрақ болғанын, ал Евсевийдің Өлі теңіз Зора мен Иерихонның арасында жатқандығы туралы айғағын көрсетті. Көне мәтіндерді зерттеген ғалымдар Зораны шығыстағы Моаб тауларынан құйылатын өзендермен суарылатын, гүлденген оазистің ортасында бой көтерген қала ретінде бейнелейді. Зораның төңірегіндегі құрма ағаштарында көптеп өсетін тәтті құрмалар да кейбір тарихи жазбаларда еске алынған.
Зерттеулер мен қазбалар (1986-1996)
1986-1996 жылдары осы аймақта бірнеше қазба зерттеулері жүргізілді.
Қасиетті Лоттың киелі жері
Деир 'Айн 'Абата ("Араб тілінде 'Абата бұлағындағы монастырь') жерінде қазба жұмыстары барысында табылған базиликалық шіркеудің қираған қалдықтары Агиос (Қасиетті) Лоттың қасиетті орны екені анықталды. Жанындағы үңгір Лұт пен оның қыздары Содомның қирауы кезінде паналаған жер деп есептеледі.
Аралас христиан-иудей қорымы
1995 жылы Гор-эс-Сафидегі Хирбет-Шейх Иса аймағында 300-ге жуық өрнектелген жерлеу стелалары табылды. Көптеген қабір тастары грек тілінде жазылғандықтан, христиандық жерлеулерге жатқызылды, ал бірнеше таста арамей тіліндегі жазулар яһудилердің жерлеуі екенін көрсетеді. Олардың екеуі қайтыс болғандардың Химярдан (қазіргі Йемен) келген яһудилер екенін және 470 және 477 жылдары жасалған жерлеу жазбалары екенін көрсетеді; бұл жазбалар көп тілді, еврей, арамей және ежелгі Оңтүстік Арабия жазуларында жазылған, соңғысы Саба тілі үшін қолданылған. Олардың бірінде қайтыс болған адамның Химяр патшалығының астанасы Зәфар қаласынан Соарға жерлену үшін әкелгені айтылған. Бұл қабір тастарының барлығы Зоараның маңызды яһуди орталығы болған төртінші-бесінші ғасырларға жатады. Көрінетін нәрсе, христиандар мен яһудилер бір зиратқа жерленген.