Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XVI ғасырдағы хорват католигі, кардинал және мемлекеттік қайраткер.
16th century Croatian Catholic nobleman, cardinal, and statesman
Атауы
Ол әдетте өзін "Фратер Георгий" деп таныстырғандықтан, венгр тарихында "Фратер Дьёрдь" деп белгілі.
Since he usually identified himself as "Frater Georgius", he is known in Hungarian history as "Fráter György".
Алғашқы жылдар
Мартинуццидің 1528 жылға дейінгі өмірінің көптеген егжей-тегжейі белгісіз. Ол хорваттың кіші дворяны Гргюр Утешенович пен Венециялық патриций отбасынан шыққан Анна Мартинуццидің кіші ұлы болды. Ол 1482 жылдың 18 маусымында Скрадин қаласының жанындағы Камичак қамалында дүниеге келді. Әкесінің тарапынан ол венгр дворяндық отбасынан тегін шығарған (Добра әулетінен таралған Фратер). Оның әкесінің әкесі Андраш Матьок Кеси болды. Ол әлі бала кезінде әкесі мен екі үлкен ағасы қайтыс болып, отбасының иеліктері Осман империясының басып алуына ұшырады. Герцог Джон Корвинус 1490 жылы жетім қалған балаға қамқорлық жасады. Мартинуцци Корвиннің Хуньяд қаласындағы (қазіргі Румыниядағы Хунэдоара) қамалына жіберілді. Ол жылдар бойы қиын жағдайда өмір сүрді, себебі жас дворяндар педагогикалық мақсаттармен қасақана қызметшілердей қаралатын. Мартинуцци шамамен 1503 жылы Шепес қамалындағы (қазіргі Словакиядағы Спиш қамалы) Чешиннің Гедвигасының сарайына көшті. Ол оның әкесі, граф Степан Запольяның жесірі болды. Алғашқыда ол паж болып қызмет етті, содан кейін сарай күзетшісі болып тағайындалды. Ол әскери мансабынан бас тартып, 24 жасында Паулин орденіне кірді. Ол Будасентлеринц монастырінде тұрып, оқу-жазуды үйренді. Оқуын жалғастыру үшін Ченстоховадағы Ясна-Гора монастыріна жіберілді. Расталмаған теориялар бойынша, ол монастырьдің басшысы болды. 1527 жылы Венгрияға оралғаннан кейін ол Сажолад монастырінің преоры болды, ол жақында Запольялардан үлкен қаржылай көмек алды. Мартинуццидің қарындасы Ана Бартоль Драшковичке үйленді және үш ұлы болды (олардың бірі Хорватия бан (вице-король) және кардинал Юрай Драшкович болды).
Most details of Martinuzzi's life before 1528 are uncertain. He was the youngest son of a Croatian lesser nobleman, Grgur Utješenović, and Anna Martinuzzi, who was descended from a Venetian patrician family. He was born in Kamičak Castle, near Skradin, on 18 June 1482. On the father's side, he is originating from a Hungarian noble family (Fráter from Dobra genus). His grandfather was András Mátyok Kézi. He was still a child when his father and his two oldest brothers died and the Ottomans occupied the family estates. Duke John Corvinus took care of the orphan in 1490. Martinuzzi was sent to Corvin's castle at Hunyad (now Hunedoara in Romania). He lived in wretched conditions for years, because young noblemen were intentionally treated like servants for pedagogical purposes. Martinuzzi moved to the court of Hedwig of Cieszyn in Szepes Castle (now Spiš Castle in Slovakia) around 1503. She was the widow of his father's patron, Count Stephen Zápolya. Initially, he served as a page, then he was made a guard of the palace. He decided to abandon his military career and entered the Pauline Order at the age of 24. He most probably settled in the Budaszentlőrinc Monastery where he learnt to read and write. He was sent to continue his studies in the Jasna Góra Monastery in Częstochowa. He was made the head of the monastery, according to unproved theories. After he returned to Hungary in 1527, he became the prior of the Sajólád Monastery, which had recently received grants from the Zápolyas. Martinuzzi's sister, Ana, married Bartol Drašković and had three sons (one of whom was Croatian Ban (viceroy) and cardinal Juraj Drašković).
Джон Запольяның қолдаушысы
Осман сұлтаны Сүлеймен Шығайлы 1526 жылғы 29 тамызда Мохач шайқасында венгр патшалық әскерін талқандады. Венгрияның патшасы II Людовик шайқас алаңынан қашып бара жатқанда өзенге батып кетті. Венгрияның сеймі қараша айында Мартинуццидің қамқоршысы Хедвигтің ұлы, бай граф Ян Запольяны сайлады, бірақ ең ықпалды барондар бұл шешімді қабылдамады және желтоқсанда Фердинанд Габсбургті заңды монарх деп жариялады. Азамат соғысы басталды, ал Фердинандтың қолдаушысы Гаспар Середи Мартинуцци Венгрияға оралғанға дейін Сайолад монастырын тонады. Фердинандтың әскерлері Ян Запольяны 1528 жылғы 8 наурызда Шина шайқасында (қазіргі Словакиядағы Сеня маңында) жеңді. Ян Польшаға қашуды шешті және байлығының бір бөлігін Сайолад монастырында сақтауды жоспарлады. Мартинуцци Янның мүлкін сақтаудан бас тартты, бірақ ол патшаны Польшаға ертіп барды. Ол Янның жеке өкілі ретінде әрекет етіп, Венгрияға үш рет барып, қуылған патшаның қолдаушыларын, соның ішінде Сомлионың Степан Баториын, Якоб Торналай және Пал Артандиды оған адал болуға көндірді. Сүлеймен Янды заңды патша деп мойындады. Сұлтанның қолдауы оған 1529 жылдың соңына дейін Венгрияға оралып, патшалықтың шығыс және орталық аймақтарын басып алуға мүмкіндік берді, бірақ ол Венгрияны қайта біріктіре алмады. Мартинуцци Янмен бірге Венгрияға оралды, бірақ оның 1529 жылдан 1532 жылға дейінгі өмірінің егжей-тегжейі белгісіз. Патша Альвизе Гриттиді, Парғалы Ибрагим Пашаның сүйіктісі болған венециялық авантюристті Венгрияның губернаторы етіп тағайындады. Гритти Мартинуцциді Буда қамалының провизоры етіп тағайындады және 1532 жылы патшалық жерлерін басқаруды тапсырды. Гриттидің тағы бір сенімді адамы Янош Дочи 1534 жылдың тамызында Варадтың (қазіргі Румыниядағы Орадя) танымал епископы Имре Чибакты өлтірді. Бұл қылмыс епископтың туыстары мен жақтастарын ашуландырды, олар 28 қыркүйекте Гриттиді тұтқындап, өлтірді. Мартинуцци патшаның құрметін жоғалтпады. Ол Гриттиден кейін патша қазынашысы болды, ал патша оны Варадтың жаңа епископы етіп тағайындады. Варад епископтары сонымен қатар Бихар округінің ишан (басшылары) болды. Патша қазынасын нығайту Мартинуццидің келесі жылдардағы басты міндеті болды. Ол патшалық кірістерді басқаруды орталықтандырып, салық жинаушылардың қызметін жүйелі түрде тексеруді қамтамасыз етті. 1530-шы жылдардың соңында былғары, жүн, шарап және астық саудасы патша қазынасының маңызды кіріс көзіне айналды. Мемлекеттік кірістердің қатаң бақылауы көптеген жанжалдарға әкелді және Мартинуцциді жиі ашкөздікпен айыптады. Тамас Надасди 1534 жылы Мартинуцци оны Марамарош округіндегі тұз кеніштерін басқарудан айырғаннан кейін Ян Запольяны Фердинанд Габсбургке тастап кетті. Ақсүйектер екі патшаны да бітімге келуге шақырды, өйткені азамат соғысы бүкіл елде зор қиындықтарға әкелді. 1534 жылы Ян мен Фердинандтың өкілдері елді қайта біріктіру туралы келіссөздерді бастады, бірақ Мартинуцци бұл процеске тек 1536 жылы ғана қатысты. Осы жылы Фердинандтың өкілі Иоганн фон Везес "Ақ монахтың" (Мартинуццидің) келіссөздерді толық бақылауға алғанын атап өтті. Мартинуцци келісімге қол жеткізуді қалады, бірақ ол Янның позициясын күшейту үшін кез келген келісімді жоққа шығаруға дайын екенін көрсетуге болатындығын дәлелдеді, әсіресе Фердинандтың інісі, император V Карл мен Франция королі I Франциск арасында жаңа соғыс басталғаннан кейін. Везес жеке өзі 1537 жылдың қарашасында Мартинуцци мен Франьо Франкопанмен кездесу үшін Варадқа келді. Мартинуцци Фердинандты қолдауға дайын екенін айтты және Везестің жазбаларына сәйкес, ол "османдықтар, сербтер, молдавандықтар, валахиялықтар және венгрлер" арасында делдалдық жасай алатын жалғыз саясаткер екенін мақтан тұтты. Бірқатар құпия келіссөздерден кейін олар 1538 жылғы 24 ақпанда келісімге келді. Варадтың құпия шарты Ян мен Фердинанд арасындағы Венгрияның уақытша бөлінуін мойындады, бірақ ол екі патшаның бірі қайтыс болған жағдайда патшалық қайта біріктірілуі керек екенін де белгіледі. Екі патша да келісімге қол қойды, бірақ оны құпия сақтады, өйткені ол Осман империясының басып алуына себеп болуы мүмкін екенін білді. Ян көп ұзамай Фердинандтың Осман империясына қарсы оны тиімді қолдамайтынын түсінді. Мартинуцци келісімді тек сейм бекіткеннен кейін ғана жарамды деп санауға болатынын және ең ықпалды барондардың оны растауына жол бермеу керектігін атап өтті. Сондай-ақ ол қарт Янға Польша патшасы I Сигизмундтың қызы Изабелла Ягеллонға үйленуге кеңес берді. 1539 жылғы 2 наурызда Секешфехерварда оны патшайым етіп таж кигізді. Рим папасы III Павел сол жылы Мартинуццидің Варад епископы лауазымына тағайындалуын бекітті, бірақ Мартинуцци епископқа мінез таныстырылмады. Трансильванияның екі воеводасы (немесе патшалық губернаторлары) Имре Баласса мен Иштва́н Майла́т 1539 жылғы желтоқсанда Трансильванияның жетекші ақсүйектерімен құпия келісім жасады. Олар бір-бірін қолдауға және патшаның денсаулығы нашарлаған жағдайда әрекеттерін үйлестіруге келісті, бірақ олардың нақты мақсаттары белгісіз. Воеводалар 1540 жылғы наурызда Марошвашархельде (қазіргі Румыниядағы Тыргу-Муреш) бас құрылтай өткізді. Делегатар Мартинуцциді тирандықпен айыптады, оның шенеуніктердің кездейсоқ салықтар салғанын және Трансильваниялық ақсүйектерді патшалық бекіністерін салуға және күтуге заңсыз мәжбүрлегенін мәлімдеді. Олар наразылықтарын хатқа түсіріп, патшадан Мартинуцциді жазалауды талап етті. Ян Трансильванияға асықты және сәуірде Тордада (қазіргі Румыниядағы Турда) жаңа құрылтай өткізді. Ол қазынашысын қорғады, Мартинуццидің Осман империясына жылдық салық төлеуді қамтамасыз ету үшін салық салғанын баса айтты. Сондай-ақ патшалық қазынасы екі жыл бойына қосымша салық жинамай Осман империясына салық төлейтінін уәде берді. Екі воеводаның бұрынғы қолдаушылары патшаға адалдық серт берді, ал бас құрылтай мамыр айында Майлатты мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесті. Майлат Фогарашқа (қазіргі Румыниядағы Фэгэраш) қашып кетті, ал патшалық әскері мықты бекіністі басып ала алмады.
The Ottoman Sultan Suleiman the Magnificent annihilated the Hungarian royal army in the Battle of Mohács on 29 August 1526. King Louis II of Hungary drowned in a stream fleeing from the battlefield. The Diet of Hungary elected the wealthy Count John Zápolyathe son of Martinuzzi's patroness, Hedwigking in November, but the most powerful barons ignored this decision and proclaimed Ferdinand of Habsburg the lawful monarch in December. A civil war broke out and a supporter of Ferdinand, Gáspár Serédy, pillaged the Sajólád Monastery shortly before Martinuzzi returned to Hungary. Ferdinand's troops defeated John in the Battle of Szina (near present day Seňa in Slovakia) on 8 March 1528. John decided to flee to Poland and wanted to lodge a part of his wealth at the Sajólád Monastery. Martinuzzi denied to store John's property, but he accompanied the king to Poland. He acted as John's personal envoy and visited Hungary three times to convince the expelled king's supportersincluding Stephen Báthory of Somlyó, Jakab Tornallyai and Pál Ártándyto remain loyal to him. Suleiman acknowledged John as the lawful king. The sultan's support enabled him to return to Hungary and seize the eastern and central territories of the kingdom by the end of 1529, but he could not reunite Hungary. Martinuzzi came back with John to Hungary, but the details of his life from 1529 to 1532 are unknown. The king made Alvise Grittia Venetian adventurer who was the favourite of the Ottoman Grand Vizier, Pargalı Ibrahim Pashagovernor of Hungary. Gritti appointed Martinuzzi the provisor of Buda Castle, entrusting him with the administration of the royal demesne in 1532. Gritti's other henchman, János Dóczy, murdered the popular bishop of Várad (now Oradea in Romania), Imre Czibak, in August 1534. The crime outraged the bishop's relatives and supporters who captured and killed Gritti on 28 September. Martinuzzi did not lose the king's favor. He succeeded Gritti as royal treasurer and the king also made him the new bishop of Várad. The bishops of Várad were also the ispáns (or heads) of Bihar County. The consolidation of the royal treasury was Martinuzzi's principal task during the subsequent years. He centralized the administration of royal revenues and secured the regular investigation of the tax collectors' activities. Trading in leather, fleece, wine and grain became a significant source of income for the royal treasury in the late 1530s. The strict control of state revenues caused many conflicts and Martinuzzi was often accused of greed. Tamás Nádasdy deserted John Zápolya for Ferdinand of Habsburg after Martinuzzi deprived him of the administration of the salt mines in Máramaros County in 1534. The noblemen urged both kings to reach a compromise, because the civil war had caused much devastation in the whole kingdom. John and Ferdinand's envoys started negotiations about the reunification of the country in 1534, but Martinuzzi was actually involved in the process only in 1536. In this year, Ferdinand's emissary, Johann von Wese, noted that the "White Monk" (Martinuzzi) had taken full control of the negotiations. Martinuzzi wanted to reach an agreement, but he could also prove himself determined to refute any compromise in order to strengthen John's position during the negotiations, especially after a new war broke out between Ferdinand's brother, Emperor Charles V, and King Francis I of France. Wese personally came to Várad to meet with Martinuzzi and Franjo Frankopan in November 1537. Martinuzzi hinted that he was willing to support Ferdinand and proudly claimed that he was the only politician to be able to mediate between the "Ottomans, Serbians, Moldavians, Wallachians and Hungarians", according to Wese's notes. After a series of clandestine negotiations, they drafted an agreement on 24 February 1538. The secret Treaty of Várad acknowledged the provisional division of Hungary between János and Ferdinand, but it also prescribed that the kingdom was to be reunited as soon as one of the two kings died. Both king signed the treaty, but they kept it in secret, because they knew that it could provoke an Ottoman invasion. John soon realized that Ferdinand was unable to effectively support him against the Ottomans. Martinuzzi started emphasizing that the treaty could be regarded valid only after the Diet enacted it and prevented the most powerful barons from confirming it. He also urged the elderly John to marry Isabella Jagiellon, the daughter of King Sigismund I of Poland. She was crowned queen in Székesfehérvár on 2 March 1539. Pope Paul III confirmed Martinuzzi's appointment to the see of Várad in the same year, but Martinuzzi was not ordained bishop. The two voivodes (or royal governors) of Transylvania, Imre Balassa and István Majláth, concluded a secret agreement with the leading Transylvanian lords in December 1539. They agreed to support each other and to coordinate their activities if the ailing king died, but their actual objectives are unclear. The voivodes held a general assembly in Marosvásárhely (now Târgu Mureș in Romania) in March 1540. The delegates accused Martinuzzi of tyranny, stating that his officials had levied arbitrary taxes and unlawfully forced the Transylvanian noblemen to contribute to the erection and maintenance of royal fortresses. They summarized their grievances in a letter and urged the king to punish Martinuzzi. King John hurried to Transylvania and held a new assembly at Torda (now Turda in Romania) in April. He stood by his treasurer, emphasizing that Martinuzzi had levied taxes to secure the paying of the annual tribute to the Ottoman Empire. The king also pledged that the royal treasury would pay the tribute without collecting extraordinary taxes for two years. The two voivodes' former supporters paid homage to the king and the general assembly sentenced Majláth to death for high treason in May. Majláth fled to his castle at Fogaras (now Făgăraș in Romania) and the royal army could not capture the strong fortress.
Османдықтардың жаулауы
Изабелла патшайым 7 шілдеде Будада Иоанн Сигизмунд атты ұлын дүниеге әкелді. Король Иоанн ұлының туғанын естігенде, Сесебесте (қазіргі Румыниядағы Себеш) болды. Салтанатты шаралар корольді қатты ауыртып қалдырды. Ол өзінің туысы Петер Петровичті және Мартинуцциді Иоанн Сигизмундтың қамқоршылары етіп тағайындады, Мартинуццидің үстемдігін ерекше атап өтті. Варад шартының ережелерін ескермей, король өзінің жақтастарына нәресте Иоанн Сигизмундты өлімінен кейін король сайлауға шақырды. Король көп ұзамай есінен танып, Мартинуцци Польшаның Сигизмунд I және Сүлейманға елшілерді жіберіп, Иоанн Сигизмундты қолдауларын сұрады. 22 шілдеде король Иоанн қайтыс болды. Франжо Франкопан, Петер Перени, Ференц Бебек, Иштван Раскай және Мартинуццидің басқа да жеке жаулары Карл V-ке Фердинанд I-ді Венгрияны қайта біріктіруге қолдауға дайын екендерін хабарлады, егер император ағасына османдықтарға қарсы әскери көмек көрсетуге уәде берсе. Мартинуцци мен Балинт Төрек 2000 әскермен бірге Сесебестен Будаға бет алды. Олардың көпшілігі дезертирлік жасады, бірақ Фердинандтың жақтастары олардың астанаға жетуіне кедергі келтіре алмады. Мартинуцци Трансильванияны басқаруға Болдизар Борнемиссаны тағайындады, бірақ Баласса мен Мажлат Трансильванияның үш руының бас құрылтайын Сегешварда (қазіргі Румыниядағы Сигишоара) шақырды. Делегаттар Баласса мен Мажлатты провинцияның жоғары басшылары етіп сайлады. Олар көп ұзамай Мартинуцци әскерлерін 4 бекіністен, соның ішінде Гёрген және Алмас (қазіргі Румыниядағы Гургиу және Меришор) шығарып алды. Мартинуцци Пешттегі диетаны шақырып, делегаттарды қыркүйек айының ортасында Иоанн Сигизмундты король сайлауға көндірді. Диета королева Изабелла мен Мартинуцциді корольдің қамқоршылары деп жариялады, бірақ мемлекеттік басқару Мартинуцци, Петрович және Төрек арасында бөлінді. Мартинуцци Буда бекінісіне өз адалдарының әскерін орналастырғаннан кейін, королева сарайында оның үкіметке толық бақылау орнатуға тырысқаны туралы әңгімелер тарады. Ол Польшаның Сигизмунд I-нің Венгрияны тастап кетуіне көндіруінен қорқып, королеваның әкесімен хат алмасуын үнемі тексеріп отырды. Сұлтанның елшісі Чавуш Синан қыркүйек айында үш рудың өкілдерін Майлатты Трансильванияның воеводасы ретінде мойындауға көндіруге тырысты. Олар қарсылық көрсетіп, Майлаттың билікке келуін бес айға кейінге шегерді. Мартинуцци Стамбулға Сұлтанның қолдауын алу үшін Иштван Вербециді жіберді. Сүлеймен бала Иоанн Сигизмундтың атынан қақтығысқа араласуға шешім қабылдады. Фердинандтың елшілері Елек Турзо мен Ференц Ревай қазан айында Будаға келді, бірақ королева Иоанн Сигизмундтың Венгрияға деген талабынан бас тартпады. Мартинуцци Вишеградта Турзо мен Реваймен құпия келіссөздер бастаудан бас тартты. Фердинанд әскерлері қазан және қараша айларында Вишеградты, Вацты, Татаны, Секешфехерварды және Пешті басып алды, бірақ Буданы ала алмады. Мартинуцци Фердинандтың елшілерімен келіссөздер жүргізуден бас тартып, тек жалпы келісіммен сайланған монархқа ғана бағынуға дайын екенін мәлімдеді. 1541 жылдың наурыз айында Белградтың османдық губернаторы Мехмед Пешт қаласының төңірегіне шабуыл жасады. Фердинандтың қолбасшысы Вильгельм фон Роггендорф мамыр айында Буданы қоршауға алды. Фердинандтың елшісі Никлас зу Салм Буданы беру үшін Иоанн Сигизмундқа Пресбург пен Нагишомбат (қазіргі Словакиядағы Братислава мен Трнава) аймақтарын ұсынды, бірақ Мартинуцци бас тартты. Мартинуцци 11 маусымда қоршаушылар кенеттен шабуыл жасағанда Буда бекінісін қорғауға жеке қатысты. Екі күннен кейін ол қоршаушылармен қаланы тапсыру туралы құпия келіссөздерге қатысқан қала тұрғынын қуғындауға бұйрық берді. Иоанн Заполя Мартинуцци мен Петер Петровичті өзінің кішкентай ұлы Иоанн II Сигизмундтың қамқоршылары етіп тағайындады, ол диетамен (Мартинуцци регент ретінде) Венгрияның королі сайланды. Мартинуцци жесір королева Изабелла Ягеллонның Фердинандты жоғарылату әрекеттерін тоқтатып, соңғысы Иоанн II-нің сайлануы келісімді бұзды деп Венгрияға басып кірді, ал 1541 жылы австриялық әскер Буда қабырғаларына жетті.
Queen Isabella gave birth to a son, John Sigismund, in Buda on 7 July. King John was staying in Szászsebes (now Sebeș in Romania) when he learnt of his son's birth. The celebrations put too much strain on the king who fell seriously ill. He appointed his relative, Péter Petrovics, and Martinuzzi to be John Sigismund's guardians, emphasizing Martinuzzi's preeminent position. Ignoring the provisions of the Treaty of Várad, the king also urged his supporters to elect the infant John Sigismund king after his death. John soon lost consciousness and Martinuzzi sent envoys to Sigismund I of Poland and Suleiman, asking them to support John Sigismund. King John died on 22 July. Franjo Frankopan, Péter Perényi, Ferenc Bebek, István Ráskay and Martinuzzi's other personal enemies informed Charles V that they were willing to support Ferdinand I to reunite Hungary if the emperor promised to provide military assistance to his brother against the Ottomans. Martinuzzi and Bálint Török left Szászsebes for Buda, accompanied by 2000 troops. Most of their retainers deserted, but Ferdinand's supporters could not prevent them from reaching the capital. Martinuzzi had appointed Boldizsár Bornemissza to administer Transylvania, but Balassa and Majláth convened the general assembly of the Three Nations of Transylvania at Segesvár (now Sighișoara in Romania). The delegates elected Balassa and Majláth the supreme commanders of the province. They soon expelled Martinuzzi's troops from about 4 fortresses, including Görgény and Almás (now Gurghiu and Merișor in Romania). Martinuzzi hastily convened the Diet at Pest and persuaded the delegates to elect John Sigismund king in mid September. The Diet proclaimed Queen Isabella and Martinuzzi the king's guardians, but state administration was divided between Martinuzzi, Petrovics and Török. After Martinuzzi garrisoned his own retainers in Buda Castle, gossips about his attempts to seize full control of the government were spreading in the queen's court. He regularly checked queen's correspondence with her father, because he feared that Sigismund I of Poland could convince her to leave Hungary. The sultan's envoy, Çavuş Sinan, tried to persuade the delegates of the Three Nations to acknowledge Mailáth as the voivode of Transylvania at Berethalom (now Biertan in Romania) in September. They resisted and decided to postpone Mailath's installation for five months. Martinuzzi sent István Werbőczy to Istanbul to secure the sultan's support. Suleiman decided to intervene in the conflict on behalf of the infant John Sigismund. Ferdinand's envoys, Elek Thurzó and Ferenc Révay, came to Buda in October, but the queen did not abandon John Sigismund's claim to Hungary. Martinuzzi also refuted to start secret negotiations with Thurzó and Révay in Visegrád. Ferdinand's troops seized Visegrád, Vác, Tata, Székesfehérvár and Pest in October and November, but they could not capture Buda. Martinuzzi again refused to negotiate with Ferdinand's envoys, stating that he was willing to obey only to a monarch who had been elected by common consent. Mehmed, the Ottoman governor of Belgrade, made a raid around Pest in March 1541. Ferdinand's commander, Wilhelm von Roggendorf, laid siege to Buda in May. Ferdinand's envoy, Niklas zu Salm, offered the region of Pressburg and Nagyszombat (now Bratislava and Trnava in Slovakia) to John Sigismund in return for Buda, but Martinuzzi refused. Martinuzzi personally participated in the defense of Buda Castle when the besiegers made a sudden assault on 11 June. Two days later, he ordered the persecution of a burgher who entered into secret negotiations with the besiegers about the surrender of the castle. John Zápolya named Martinuzzi and Péter Petrovics guardians of his infant son John II Sigismund, who was elected King of Hungary by the Diet (with Martinuzzi as regent). Martinuzzi frustrated attempts by dowager queen Isabella Jagiellon to promote Ferdinand; the latter, contending that John II's election had violated the treaty, invaded Hungary, and an Austrian army reached the walls of Buda in 1541.
Өлім
1551 жылы Осман империясы Цсанадты (қазіргі Ценад) басып алғанда, Мартинуцци және императорлық генералдар Джанбатиста Кастальдо мен Сфорца Паллавичини ортақ жауға қарсы бірікті. Бірақ Мартинуцци Осман империясы мен венгрлер арасында жеке келісімге келуге тырысқанда, Кастальдо оны Фердинандқа қарсы сатқындық жасады деп айыптап, қажет болса өлтіруге рұқсат сұрады. Мартинуццидің хатшысы Марко Аурелио Феррари жалдамалы кісі өлтіруші ретінде тағайындалды. 1551 жылдың 16 желтоқсанында Альвинк қамалында Феррари Мартинуцциге хат оқып жатқанда артынан шапты. Кардинал (68 жаста) өмірі үшін күресті, бірақ Паллавичини мен бравилер тобының көмегімен ғана өлтірілді. Фердинанд бұл кісі өлтіруге жауапкершілікті мойындады, ал Папа Рим оны және оның генералдарынан айырды. Мартинуцциді сатқындықпен айыптаған 87 тармақтан тұратын айыптаманы және 116 куәгердің жауабын тыңдағаннан кейін, Папа Фердинандты кінәсіз деп танып, 1555 жылы айыруды жойды.
When the Ottomans seized Csanád (now Cenad) in 1551, Martinuzzi and imperial generals Giambattista Castaldo and Sforza Pallavicini joined forces against a common foe. However, when Martinuzzi tried to mediate privately between the Ottomans and the Hungarians, Castaldo accused him of treason to Ferdinand and was given permission to kill him if needed. Martinuzzi's secretary, Marco Aurelio Ferrari, was the hired assassin. On 16December 1551, at the Alvinc Castle, Ferrari stabbed Martinuzzi from behind while he was reading a letter. The cardinal (age 68) fought for his life, and was only killed with the aid of Pallavicini and a band of bravi. Ferdinand accepted responsibility for the murder, and the pope excommunicated him and his generals. After receiving an 87 article accusation of Martinuzzi for treason and hearing testimony from 116 witnesses, the pope exonerated Ferdinand and lifted the excommunications in 1555.
Мұра
Шібеник қаласының ескі бөлігіндегі бір көше Утешиновичтің құрметіне аталған.
A street in the old town Šibenik is named after Utješinović.