Кіріспе

Годфри Витерболық (шамамен 1120 – шамамен 1196 жылдар) – итальяндық немесе неміс католик шежірешісі. Ол өте ерте жасынан Конрад III және кейін Фредерик I сарайындағы дін қызметкерлерінің бірі ретінде жоғары белсенділік көрсетті, соңғысының көптеген жорықтарына қатысып, оның дипломатиялық миссияларын жиі орындады.

Өмірбаян

Ол, мүмкін, итальяндық туған, бірақ кейбір шенеуніктер оның императорлық демеушілері сияқты саксон немісі екенін айтады. Ол өмірінің басында Италиядағы Витербо қаласында болған, бірақ 1133 жылы Лотар оны Бамбергке алып кетіп, онда білім алған, латын тілін жақсы меңгерген, мүмкін, мемлекеттік қызметке дайындалған. Білімін аяқтағаннан кейін, ол Папа кеңсесінде жұмыс істеді. Келесі жылдары ол мемлекеттік және шіркеулік кеңселерде белсенді болды. 1140 жылы ол неміс королі Конрад III-нің капелланы болды; бірақ өмірінің көп бөлігін Киелі Рим императоры Фридрих I Барбароссаның қызметінде нотариус ретінде өткізді, император оған толық сенген сияқты көрінеді және оны көптеген дипломатиялық жұмыстарға жіберді, Еуропаны кеңінен аралап, Римге қырықтан астам сапар жасады. Ұдайы жұмыспен болған ол императордың мүддесі үшін Сицилия, Франция және Испанияға, сондай-ақ көптеген неміс қалаларына сапарлады және итальяндық науқандардың бірнешесінде оның қасында болды. Қызметі үшін ол 1169 жылы Витербода жер алды, онда ол өмірінің соңғы күндерін өткізді. 1190 жылы Фридрих қайтыс болғаннан кейін де, оның ұлы Генрих VI императордың құрметіне ие болды. Өзінің заманындағы саяси-діни қақтығыстарда, атап айтқанда, инвеститура дауында ол императордың жағын алды, бірақ өзін Папаға қарсы деп жарияламады. Ол Папа Александрдың алдыңғысы Адрианды 1159 жылғы Папа сайлауындағы (қараңыз) ағымға түсірді, себебі ол императорға қарсы Византиялықтармен және Нормандармен одақтасқан.

Шығармалары

Оның еңбектерінің көп бөлігі көптеген ресми сапарлары барысында жазылған. Лауазымының талаптарына байланысты ол екі жақтан да билік ең жоғары деңгейдегі тұлғаларды жақсы білген және император Фридрихтің нотариусы және капелланы қызметін атқарып, өзінің айтуынша, қырық жылдан астам уақыт бойы тарихи материалдарды жинаған. Оның жазбалары білім беру мақсатын, негізінен, мысалдар мен ойын-сауық арқылы біріктіруге бағытталған. Ол латын тілінде жазған алғашқы авторлардың бірі болды, ол өзі куә болған оқиғалар туралы хабарламалармен қатар, құжаттардан алынған деректерді, сондай-ақ әңгімелерден алынған аңыздар мен мифтерді біріктіріп, түрлі мәтіндерді, қасиетті және діни емес тарихты ұштастырған. Годфридің алғашқы тарихи еңбегі – Speculum regum (лат. «Патшалардың айнасы»), 1183 жылы аяқталды және жас король Генрих VI-ға арналды, оны Годфри оқытқан болуы мүмкін. Бұл еңбек екі өлең кітабынан тұрады, ал оған Карл I Шарлеманьге дейінгі екі әулеттің тегін баяндайтын прозалық кіріспе алдынан келеді, Генрих VI-ны таққа мұрагер ретінде ақтау және римдіктер мен немістерді татуластыру мақсатында. Годфри бұл еңбекті бірнеше жылдан кейін «Memoria seculorum» немесе «Liber memorialis» деп қайта қарастырды, ол да Генрих VI-ға арналған, онда әлемнің жаратылуынан бастап 1185 жылға дейін, аяқталған жылға дейінгі әлем тарихы баяндалады. Ол проза мен өлеңнің аралас түрінде жазылған. Бұл еңбек 1187 жылы «Pantheon» немесе «Liber universalis» ретінде әртүрлі өзгерістер мен толықтырулармен, соның ішінде Отто Фрейзингтің «Хроникасынан» материалдарды қосып қайта жаңартылды. Годфри келесі жылдары мәтінді қайта қарауды жалғастырды, ал келесі редакцияларын Рим папасы Урбан III және Рим папасы Григорий VIII-ге арнады. «Pantheon» кеңінен таралды және кейінгі ортағасырлық тарихшыларға, соның ішінде Адам Уск және Птолемей Луккаға зор ықпал етті. «Pantheon» алғаш рет 1559 жылы басылып шықты, ал одан алынған үзінділерді Л. А. Муратори «Rerum Italicarum scriptores» VII томда (Милан, 1725) жариялады. «Pantheon» қатар басқа да шағын еңбектер пайда болды, соның ішінде «Gesta Friderici I» (лат. «Фридрих I-нің істері») және «Gesta Heinrici VI» (лат. «Генрих VI-ның істері»). «Gesta Friderici I» императордың 1155-1180 жылдардағы өмірінен алынған оқиғаларды баяндайды. Көбінесе Италиядағы жағдайларға қатысты, поэма Миланды қоршау, 1167 жылы Фридрихтің Павияға қашуы, Венецияда папа Александр III-мен келісімге қол жеткізуі және автордың жақсы білген, соның ішінде көптеген оқиғалардың куәсі болған басқа да маңызды эпизодтарды қамтиды. Барбароссаның жетістіктерін баяндайтын бұл өлеңдік шығарма, шатасуларға ұшырағанымен, құнды ақпаратты қамтиды. «Gesta Heinrici VI» – қысқа поэма. Көбінесе Годфриге жатқызылса да, иамбтық септемдердегі тармақтардың авторлығы туралы пікірлер әртүрлі. Тағы бір шағын еңбек – «Denominatio regnorum imperio subiectorum» (лат. «Империяға бағынған патшалықтардың сипаттамасы»), Фридрих I кезінде Киелі Рим империясына қарасты аудандар мен қалалардың топографиялық сипаттамасы, ол тек бір қолжазбада сақталған.

Басылымдар

Годфридің көптеген еңбектерін Monumenta Germaniae historica, 22-том (Гановер, 1872) еңбегінде табуға болады. Gesta Friderici I et Heinrici VI Г. Ваицтің кіріспесімен жеке жарияланған (Гановер, 1872).

Ақпарат көздері мен сілтемелері

Х. Ульман, Готфрид фон Витербо (Геттинген, 1863 жылғы диссертация)
В. Ваттенбах, Германия тарихының деректемелері, ІІ том.