Кіріспе

Мельбурн, Виктория, Австралиядағы көлік жүйесінің шолуы

Мельбурн, Австралияның Виктория штатының астанасы, бірнеше байланысқан көлік түрлерінен тұрады. Мельбурн қалааралық, қала ішіндегі және аймақтық сапарлар үшін маңызды орталық. Қаланың көп бөлігінде көбінесе автомобиль көлігі пайдаланылады, бұл Австралиядағы ең үлкен тас жол желісінің арқасында мүмкін болады. Көлік жүйесінің маңызды бөлігін әлемдегі ең ірі трамвай желісі, пойыз және автобустарды қамтитын қоғамдық көлік құрайды. Басқа да маңызды түрлері – жаяу жүру, велосипедпен жүру және такси сияқты коммерциялық жолаушылар тасымалы қызметтері. Мельбурн штаттық жолаушылар теміржолы желісі, автобустар және Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Оңтүстік Австралияға қатынайтын мемлекетаралық теміржол қызметтері үшін аймақтық көлік орталығы болып табылады. Мельбурн порты, Мельбурн әуежайы және қаланың өнеркәсіптік аймақтарынан жүзеге асырылатын жүк тасымалы да желідегі сапарлардың маңызды бөлігін құрайды. 2016 жылғы Австралиялық халық санауы бойынша, Мельбурн жұмысқа бару үшін қоғамдық көлікті пайдалану деңгейі бойынша Австралия астаналары арасында екінші орында (19%), Сиднейдің 27 пайызынан кейін қалады. Мельбурн Австралияның кез келген қаласымен салыстырғанда, адам басына шаққанда ең көп жол кеңістігіне ие, ал оның тас жол желісі көлемі мен ауқымы жағынан Лос-Анджелес және Атлантамен салыстыруға болады. Австралияның автомобиль өнеркәсібінің көп бөлігі 2017 жылдың соңында өндіріс тоқтағанға дейін Мельбурнда орналасқан. 2002 жылы жарияланған Мельбурн-2030 жоспарлау стратегиясы аясында штаттық үкімет 2020 жылға қарай автомобильдердің үлесін 80 пайызға дейін төмендетуді мақсат етті. Алайда, бұл мақсат қойылғаннан бері автомобиль пайдаланудың артуы бастапқыда болжағандай төмендеуді көрсетпеді.

Қоғамдық көлік

Мельбурнның қоғамдық көлік жүйесіне теміржол, трамвай және автобус қызметтері кіреді. Оның трамвай желісі әлемдегі ең ірі желі болып табылады. Үлкен Мельбурнға 300-ге жуық автобус маршруты және 16 теміржол желісі қызмет көрсетеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Мельбурн көлікке бағытталған, кең жайылған қалаға айналды, бұл қоғамдық көлікті пайдаланудың азаюына әкелді. Қалалық дамудың алғашқы көлік үлгілері Мельбурнның соғысқа дейінгі аудандарында әлі де көрініс береді. 2015 жылға қарай мемлекеттік субсидиялар нөлге дейін төмендейді деген алғашқы жоспарларға қарамастан, жеке компанияларға төлемдер керісінше айтарлықтай өсті. 2000 жылдардың ортасынан бері Мельбурнның қоғамдық көлік жүйесінде, әсіресе қалалық пойыз және трамвай желілерінде жол жүру саны тұрақты түрде өсті, бұл жүйеге және бірқатар ірі инфрақұрылымдық жобаларға маңызды инвестициялар жасауға әкелді. 2018 жылғы Виктория штатының Саяхат және қызмет туралы біріктірілген сараптамасына сәйкес, Мельбурнның қоғамдық көлігі Үлкен Мельбурн және Джилонг аймақтарындағы барлық сапарлардың 8,5%-ын құрады, ал Мельбурн ішіндегі жұмысқа бару сапарларының 19%-ы үш негізгі түрімен қоғамдық көлікпен жасалды.

Трамвай

Мельбурн қаласында әлемдегі ең үлкен трамвай желісі бар, оған екі рельстің барлығы, 24 бағыт бойынша шамамен 500 трамвай және 1763 трамвай аялдамасы кіреді. Оны Yarra Trams компаниясы басқарады. Желіге екі жартылай жеңіл рельстік бағыт та кіреді. Қалған рельстің көп бөлігі басқа көліктермен араласып өтеді, сондықтан бұл желі әлемдегі ең баяу трамвай желілерінің бірі болып табылады. Трамвайлар көбінесе қаланың орталық аудандарында жүреді және әдетте қысқа немесе орташа қашықтыққа сапарларды қамтамасыз етеді. Орталық бизнес ауданында трамвайға тегін мінуге болады. Мұражайлық трамвайлар CBD айналасындағы тегін City Circle бағыты бойынша қозғалады.

Қалалық темір жол

Мельбурн қаласында 16 желілі қалалық ауыр рельстік теміржол желісі бар, оны Metro Trains Melbourne компаниясы басқарады және 326 ЭМУ пойыз паркі қызмет көрсетеді. Stony Point желісінен басқа, қалалық теміржол желісінің барлық бөліктері электрленген. Метрополитен желісі қала ішіндегі және қала маңындағы аудандарға жолаушылар тасымалын және жылдам транзит жүйесі ретінде қызмет етеді, сағаттардағы ең жоғары жиілікпен, ал қалған уақытта жиілік төмендейді. Флиндерс-стрит теміржол станциясы қаланың басты метрополитен станциясы, ал Оңтүстік Крест теміржол станциясы аймақтық және мемлекетаралық теміржол қызметтері үшін негізгі түйін станциясы болып табылады.

Аймақтық темір жол

Мельбурн – жүк және жолаушылар тасымалы үшін пайдаланылатын желілерден тұратын штатық теміржол желісінің орталығы. Штат ішіндегі жолаушылар тасымалын мемлекеттік меншіктегі V/Line корпорациясы локомотивтермен буксирленетін пойыздар мен дизельдік пойыз құрамаларын пайдалана отырып жүзеге асырады. Жеті жолаушылар теміржол желісі Мельбурнды Виктория штатының қалаларымен және кенттерімен байланыстырады. V/Line желісіне кіретін және қалалық аймақты қамтитын желілердің бөліктері myki билеттерімен де қолданылады. Сонымен қатар, қала NSW TrainLink XPT арқылы Сиднеймен және Great Southern Rail компаниясының The Overland пойзы арқылы Аделаидамен байланысқан.

Жол ақысы

Мельбурнде Myki байланыссыз смарт-карта жүйесі арқылы қалалық аймақтағы барлық қоғамдық көлік түрлерінде толық интеграцияланған билеттеу жүйесі бар. Бұл жүйеде жолаушылар әр кіру және шығу нүктесінде картаны оқырманға тигізуі керек. Myki жүйесін енгізу 2009 жылдың 29 желтоқсанында теміржол желісінде басталды. Кейіннен ол трамвайларға, автобустарға және аймақтық теміржолға кезең-кезеңімен таратылды. 2013 жылдың 30 маусымында бұрынғы магниттік жолақты Metcard билеттеу жүйесі толыққандай алмастырылды. Мельбурнның қоғамдық көлік жүйесі орталық бизнес ауданындағы және оған жақын аумақтардағы тегін трамвай аймағынан басқа екі аймаққа бөлінген. Myki екі түрлі билет ұсынады: myki ақшасы (картаға ақша салынады және жүйе "ең тиімді бағаны" таңдайды) және myki абонементі, онда жолаушылар билеттерді (немесе жол билеттерін) алдын ала сатып алады.

Темір жол жүгі

Мельбурн порты Австралияның ең ірі контейнерлік және жалпы жүк порты болып табылады, Австралияның контейнерлік тауашалуының 33 пайызы осы порт арқылы жүзеге асырылады. Әлемнің 300-ге жуық қаласына теңіз көлігі арқылы қатынас бар, ал әр жылы 3200 кеме портқа келеді. Порт Мельбурн қаласының ішкі батысында, Марибернонг және Ярра өзендерінің тоғысында орналасқан. Мельбурн жүк тасымалдау үшін кең ауқымды теміржол желілері мен аулаларына ие. Желілер екі түрлі рельс енімен жабдықталған – 5ft3in кең рельс және ussg стандартты рельс, бірақ электрлендірілмеген. Жүк пойыздары қаланың ішкі батыс аймақтарында өз желілерімен жүреді, ал басқа аймақтарда Metro Trains Melbourne және V/Line жолаушылар пойыздарымен рельстерді бөлісуге міндетті. Көптеген жүк терминалдары Мельбурнның орталық бизнес ауданы мен Футскрей арасындағы портқа жақын ішкі аймақтарда орналасқан. Көптеген қала маңы станцияларының өз жүк аулалары болған, ал 1980 жылға дейін қала маңы желісінде жүк пойыздары қатыналған.

Әуежайлар

Мельбурн әуежайы Тулламариннің солтүстік-батыс шетінде орналасқан және Австралиядағы екінші ең қызықты әуежай болып табылады. Ол жыл сайын 30-дан астам әуе компаниясына және 22 миллион халықаралық және ішкі рейстің жолаушыларына қызмет көрсетеді. Бұл әуежай Qantas, Jetstar және Virgin Australia жолаушылар авиакомпаниялары, сондай-ақ Qantas Freight және Toll Priority жүк авиакомпаниялары үшін хаб қызметін атқарады. Мельбурнның екінші ірі жолаушылар әуежайы – Авалон әуежайы (Мельбурн Авалон) қаланың оңтүстік-батысында және Джилонгтың солтүстік-шығысында орналасқан. Авалон әуежайы, негізінен Jetstar компаниясы қолданады, Брисбен, Сидней және Перт қалаларына рейстерді орындайды. AirAsia X 2018 жылдың желтоқсан айында Авалоннан Куала-Лумпурға бюджеттік рейстерді бастады, бұл Мельбурнге екінші халықаралық әуежай мәртебесін берді (Австралияның бас қалалары арасында бірегей жағдай). Қаланың алғашқы ірі әуежайы – Эссендон әуежайы қазіргі таңда халықаралық жоспарлы рейстерге қолданылмайды. Шағын аймақтық әуекомпаниялар онда рейстер орындаса да, ол негізінен жалпы авиация үшін пайдаланылады және Виктория штатының жедел медициналық көмек көрсету қызметінің базасы болып табылады. Мельбурнның оңтүстігіндегі Мураббин әуежайы көбінесе ойын-сауық мақсатындағы және оқу рейстері үшін қолданылады. Онда Тасманияның Кинг аралына бағытталған аймақтық рейстер де бар. Мураббин – D класты әуежай, оның ICAO коды YMMB. Корольдік Австралия әуе күштерінің құрылған жері – RAAF Williams, Point Cook, Мельбурнның оңтүстік-батыс шекарасына жақын орналасқан.

Жолдар

Мельбурн – әлемдегі көлікке ең тәуелді қалалардың бірі, жұмысқа немесе оқуға жасалатын сапарлардың 74 пайызы көлікпен жүзеге асырылады. Оның жылдам бағыттар желісі Австралиядағы ең ірі желі болып табылады.

Жылдам бағыттар желісінің құрылысы 1969 жылғы Мельбурн көлік жоспарымен басталды, онда қалалық аймақты қамтитын жылдам бағыттар желісі көзделген. Төрт жылдан кейін жоспарлар қайта қаралып, көптеген қалалық жобалар тоқтатылды. 1960 және 1970 жылдары салынған жылдам бағыттарға Оңтүстік-Шығыс магистралі (қазір Монаш жылдам бағытының бөлігі), Тулламарин жылдам бағыты, Төменгі Ярра жылдам бағыты (қазір Батыс қақпасы жылдам бағыты) және Шығыс жылдам бағыты кіреді. Келесі отыз жылда кеңейту жұмыстары жүргізілді, осы кезеңде Монаш жылдам бағыты, CityLink және Батыс айналма жолы салынды. Бұл кезеңде қала маңындағы жылдам бағыттар да кеңейтілді, Морнингтон түбегі жылдам бағыты, Шығыс жылдам бағытының жалғасы және Оңтүстік Гиппсленд жылдам бағыты пайда болды. 2008 жылы EastLink ақылы жылдам бағыты ашылды және қолданыстағы жылдам бағыттар одан әрі кеңейтілді. 2006 жылдан бері жол жүру қарқынының төмендеуін көрсететін үкімет деректеріне қарамастан (2008–2009 жылдары өсім 0 пайызды құрады) және үкіметтің барлық моторизацияланған сапарлардың үлесін 80 пайызға дейін азайту мақсатына қарамастан, мемлекеттік үкімет 1969 жылғы бастапқы жоспардан көптеген жобаларды аяқтау үшін ірі жол инфрақұрылымына инвестиция салуды жариялады, оның ішінде Жарым аралына дейінгі байланыс, Шығыс-Батыс байланысы және Солтүстік-Шығыс байланысы бар. Бұл жол құрылысы көлік құралдарын пайдалануды одан әрі арттырып, басқа көлік жобаларынан тікелей инвестицияларды аударды.

Велосипедтер

Мельбурнның климаты орташа және ландшафты салыстырмалы түрде тегіс болғанына қарамастан, сапарлардың барлық 1,7 пайызы ғана велосипедпен жасалады. Мельбурнда велосипед жолдары мен велосипед жолақтарының кең желісі бар, олар демалыс және жұмысқа бару үшін пайдаланылады. Австралиядағы жұмысқа велосипедпен бару көрсеткіші бойынша алдыңғы он ауданның бесеуі Мельбурнда орналасқан. Ішкі қала маңында жаяу жүргіншілермен бірлесіп пайдаланылатын бірнеше ірі жолдар велосипедшілерге арналған, бірақ айналасындағы қалаларға қарай инфрақұрылым аз дамыған. 2020 жылы Мельбурн қалалық кеңесі COVID-19 пандемиясына жауап ретінде қала орталығында 40 шақырымдық жаңа қорғалған велосипед жолақтарын салуға тырысты. Қазіргі уақытта Ішкі Мельбурнда жеке компания Lime ұсынатын док станциясыз электр велосипедтері мен электр скутерлерін ортақ пайдалану бағдарламасы, сондай-ақ Neuron ұсынатын электр скутерлерін ортақ пайдалану бағдарламасы бар. Мельбурнда бұрын 2010 жылдан 2019 жылға дейін жұмыс істеген және жолаушылар санының аздығына байланысты тоқтатылған Melbourne Bike Share деп аталатын мемлекеттік велосипедтерді ортақ пайдалану жүйесі болды. Сингапурлық велосипедтерді ортақ пайдалану компаниясы oBike 2017 жылдың ортасында Мельбурн нарығына енді, бірақ 2018 жылы бизнес практикасымен байланысты көптеген шағымдар мен мәселелер туындағаннан кейін бағдарламасынан бас тартты.

Таксилер

Мельбурндағы таксилер 2013 жылдың 1 шілдесінен бастап Такси қызметтері комиссиясымен реттеледі, ол 19 шілдеде жұмысын бастады. Такси индустриясы бойынша сараптама Викторияның такси индустриясында маңызды реформаларға әкелді, бұл Мельбурндағы такси қызметіне елеулі әсер етті. 2013 жылы бұл талап күшін жойғанға дейін таксилерді канари сары түске бояу қажет еді. Мельбурнда 4660 лицензияланған, есептегішпен жабдықталған такси бар, оның ішінде 443-і мүгедектерге арналған. Uber, DiDi, Shofer, Taxify, GoCatch, Shebah және Ola Cabs сияқты жалдама көлік компаниялары да Мельбурнда жұмыс істейді.

Паромдар

Public Transport Victoria Викторияда үш паром қызметін қадағалайды: Westgate Punt (Спотсвуд пен Фишерманс Бенд арасында), Western Port Ferry, ол Стони Пойнт теміржол станциясы, Френш Айленд және Филипп аралындағы Коуз арасындағы қатынастарды жүзеге асырады, сондай-ақ Порт Филлип Паромдары Доклендс, Джилонг және Портарлингтон арасында жұмыс істейді. Круиздік кемелер мен паромдар (соның ішінде Басс бұғазы арқылы Тасманияға қатынайтын «Тасмания рухы») Порт-Филлип шығанағындағы Станция айлағында тоқтайды. Жекеменшік паромдар және басқа да кемелер Саутбанктен Ярра өзені бойымен Уильямстаунға және Порт-Филлип шығанағы бойымен де жүреді.

Басқару органдары

Викторияда көлікті үйлестіру және жеткізумен бірнеше агенттіктер мен ұйымдар айналысады. Көптегендері "Виктория көлігі" ведомствосының қарауында, бірақ қалғандары басқа министрліктерден басқарылады немесе тәуелсіз мемлекеттік ұйымдар болып табылады.

Викторияның қоғамдық көлігі

2010 жылы мемлекеттік үкімет мемлекеттік қоғамдық көліктің барлық аспектілерін үйлестіру және бақылау үшін жаңа тәуелсіз агенттік құруға шешім қабылдады. Үкімет мәлімдемесіне сәйкес, аталған орган метрополитен трамвайларын, метрополитен және аймақтық автобустар мен пойздарды жоспарлауға, үйлестіруге, басқаруға және әкімшілік етуге тиіс болды, бұл бұрынғы көптеген агенттіктер жүйесін алмастырды. Агенттік 2011 жылдың соңында құрылды және 2012 жылдың ортасына қарай толыққанды жұмыс істеуі күтілді. Public Transport Victoria бұрынғы Қоғамдық көлік директорының теміржол, трамвай және автобусқа қатысты функцияларын, сондай-ақ Көліктік билеттеу және MetLink органдарының қызметтерін өз мойнына алды, ал аталған органдар таратылды.

Викторияға тасымалдау

2016 жылы мемлекеттік үкімет штатта көлік саласын үйлестіретін жаңа агенттік құрды. Ол бірнеше көлік ұйымдары мен агенттіктерінің, әртүрлі көлік түрлері бойынша қызметін бақылайтын бас агенттік ретінде жұмыс істейді. Бұл VicRoads, Public Transport Victoria және V/Line ұйымдарын қамтиды. Агенттік 2017 жылы құрылған және Экономикалық даму, жұмыс орындары, көлік және ресурстар министрлігінің басқаруында жұмыс істейді.

Такси қызметі жөніндегі комиссия

Үкімет 2011 жылдың басында такси индустриясына қатысты сауалнама және Такси қызметтері комиссиясын (ТҚК) құру туралы хабарлады. Аллан Фелс басқарған сауалнаманы ТҚК жүргізді. Үкімет сауалнаманы қолдау мақсатында 2011 жылғы маусымның соңында «Көлік заңнамасына түзетулер (такси қызметтерін реформалау және басқа да мәселелер)» заңын қабылдады. 19 шілдеде 2011 жылы құрылған ТҚК 2013 жылғы 1 шілдеде штаттың такси және жалға берілетін көліктерді реттеуші органына айналды.

Гастингс портты дамыту басқармасы

Үкімет 2010 жылдың соңында Мельбурн порты корпорациясы (PMC) мен Гастингс порты корпорациясының бірігуін кері қайтарды, Гастингсте жаңа портты дамытуды қадағалау үшін жаңа Гастингс портын дамыту басқармасын құрды. Көлік заңнамасына енгізілген өзгерістер (Гастингс портын дамыту басқармасы) 2011 жылғы заң жобасы Виктория Парламентімен 2011 жылдың соңында қабылданды және басқарма 2012 жылдың 1 қаңтарында қызметін бастады.

Қауіпсіздікті реттеу және тергеу

Мельбурндағы темір жол операцияларының қауіпсіздігі 2006 жылғы Темір жол қауіпсіздігі туралы заңмен реттеледі, ол коммерциялық жолаушылар және жүк тасымалдау операцияларына, сондай-ақ туристік және мұралық темір жолдарға қолданылады. Заң барлық темір жол саласының қатысушылары үшін қауіпсіздік талаптарының құрылымын жасады және инфрақұрылым мен жылжымалы құрамды басқаратын темір жол операторлары жұмысты бастамас бұрын аккредиттеу алуға міндетті. Аккредиттелген темір жол операторлары өз қызметін басқару үшін қауіпсіздік менеджменті жүйесіне ие болуы керек. Темір жол қауіпсіздігі туралы заңмен белгіленген қауіпсіздік талаптарын бұзу үшін санкциялар 1983 жылғы Көлік (Құқықтық сақталым және әртүрлі) заңында қарастырылған. Автобус және теңіз салаларының қауіпсіздігін реттеуді 2009 жылғы Автобус қауіпсіздігі туралы заңға сәйкес, ал теңіз саласындағы қауіпсіздікті қадағалауды 1988 жылғы Теңіз заңына сәйкес Көлік қауіпсіздігі жөніндегі директор жүзеге асырады. Бұл салаларға қатысты кінәсіздік бойынша қауіпсіздікке тексеру жоспары Бас тергеуші, Көлік қауіпсіздігі тарапынан жүргізіледі. Мельбурнның темір жол, автобус және теңіз жүйелерінің қауіпсіздігін реттеуші орган – 2010 жылғы Көліктік интеграциялау туралы заңмен құрылған Транспорттық қауіпсіздік Виктория. Викториядағы темір жол, автобус және теңіз операторлары Бас тергеуші, Көлік қауіпсіздігі немесе Австралия Көлік қауіпсіздігі бюросы (ATSB) жүргізетін кінәсіздік бойынша тексерулерге түсуі мүмкін. Бас тергеушіге 2010 жылғы Көліктік интеграциялау туралы заңның 7-тарауында темір жол, автобус және теңіз қауіпсіздігі мәселелерін, оның ішінде оқиғаларды тергеу міндеті жүктелген. ATSB мемлекетаралық темір жол желісіндегі темір жол мәселелеріне, кемелер Австралия немесе AMSA ережелеріне бағынса, теңіз мәселелеріне және әкімдіктің шақыруы бойынша автобус қауіпсіздігі мәселелеріне қатысты құзырлы.

Билеттер мен жүріс-тұрыстың талаптары

Викториядағы теміржол, трамвай және автобус қызметі үшін билет талаптары негізінен 2006 жылғы Көлік (билеттеу) ережелерінде және Викториялық тарифтер мен билеттеу нұсқаулығында қамтылған. Викториядағы пойыздар мен трамвайлардағы қауіпсіз және әділ мінез-құлық ережелері көбінесе 1983 жылғы Көлік (сәйкестік және әртүрлі) Заңында және 2005 жылғы Көлік (мінез-құлық) ережелерінде жазылған. Автобустар үшін мінез-құлық талаптары осы заңда және 2005 жылғы Көлік (жолаушылар көліктері) ережелерінде баяндалған.